Công trình nghệ thuật giàu ý nghĩa mừng 100 năm sân khấu Cải lương

Sau khi công diễn ở TP Hồ Chí Minh và Long An, ngày 27-5, vở Cải lương “Thầy Ba Đợi” đã ra mắt tại Nhà hát Lớn trong sự đón nhận nồng nhiệt của khán giả thủ đô.

Các đồng chí: Phạm Minh Chính, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương; Hồ Đức Phớc, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng kiểm toán Nhà nước; Nguyễn Đức Chung, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TP Hà Nội; Nguyễn Thế Kỷ, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, Phê bình Văn học Nghệ thuật Trung ương, tác giả kịch bản văn học tác phẩm “Thầy Ba Đợi”; Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể ở Trung ương và Thủ đô Hà Nội đã đến xem, chúc mừng, chia vui với các nghệ sĩ thực hiện vở diễn.

Cảnh trong vở “Thầy Ba Đợi” công diễn tại Hà Nội tối ngày 27-5.
Cảnh trong vở “Thầy Ba Đợi” công diễn tại Hà Nội tối ngày 27-5.

Vở Cải lương “Thầy Ba Đợi” đã được công diễn tại TP Hồ Chí Minh và tỉnh Long An, được đông đảo công chúng đón nhận nồng nhiệt. Vở diễn xây dựng nên hình tượng nghệ thuật Thầy Ba Đợi, tức Nhạc quan, Nhạc sư yêu nước Nguyễn Quang Đại thời Nhà Nguyễn và các nhân vật, các sự kiện lịch sử đương thời. 

Trên cơ sở tư liệu lịch sử - văn hóa khá ít ỏi, tác giả kịch bản, đạo diễn và ê kíp sáng tạo đã cố gắng lý giải và tái hiện con đường hình thành và phát triển của nghệ thuật Cải lương gắn liền với trang sử bi hùng của dân tộc tròn một thế kỷ trước. 

Đó là quá trình tiếp thu, phát triển cội nguồn dân ca Bắc Bộ; gần hơn là nhã nhạc, lễ nhạc cung đình Huế, kết hợp với hát Bội, với dân ca Nam Bộ, hình thành nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, rồi cải biến, cách tân, thành ca ra bộ, hát chập, kết hợp với nghệ thuật sân khấu Pháp để tạo nên một vở cải lương hoàn chỉnh. Đó cũng là khoảng thời gian đất nước ta rên xiết dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, diễn ra quá trình đô thị hóa, sự xuất hiện tầng lớp thị dân, doanh nhân  trong bối cảnh giao lưu kinh tế, văn hóa với phương Tây. 

Ngay từ khi ra đời, nghệ thuật Cải lương đã mang tính dân tộc sâu sắc, nhân văn, mềm dẻo, năng động, có sự cách tân và độ mở cao. 100 năm qua, nghệ thuật Cải lương đã đồng hành cùng dân tộc, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự do, giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, hiện nay, không phải ai cũng hiểu đúng và đầy đủ ý nghĩa của sân khấu Cải lương, thậm chí có người còn hiểu sai, hiểu theo nghĩa tiêu cực. 

Vở cải lương “Thầy Ba Đợi” lần đầu tiên quy tụ được hơn 60 nghệ sỹ xuất sắc của cả ba miền Nam - Trung - Bắc, nòng cốt là Nhà hát Cải lương Việt Nam và Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Sự kết hợp ấy hoàn toàn không phải là phép cộng ngẫu nhiên, mà chủ đích là khẳng định sự thống nhất, đoàn kết và đa dạng của văn hóa Việt; là quá trình thiên di, mở cõi, bồi đắp văn hiến dân tộc của các bậc tiền nhân.

“Thầy Ba Đợi” lấy bối cảnh Việt Nam từ năm 1888, khi vua Hàm Nghi bị Pháp đày sang châu Phi và Nhạc sư Nguyễn Quang Đại được vua giao sứ mệnh giữ gìn nhã nhạc cung đình Huế. Mang theo di sản quý bôn ba vào Nam, Nhạc sư vừa phải trốn tránh sự truy lùng của giặc Pháp, vừa mở lớp truyền bá âm nhạc dân tộc. 

Ông được Ái Hoa (nghệ sĩ ưu tú Quế Trân thủ vai) - ái nữ của tổng đốc Đại Phong cứu giúp và đưa về dinh phủ ẩn náu. Tình yêu của đôi trai tài gái sắc nảy nở. Nhưng, vì tông tích của Nhạc sư tài hoa bị bại lộ, Ái Hoa chấp nhận hy sinh bản thân, về làm vợ một công tử ngông cuồng với điều kiện hắn không làm gì hại đến người yêu. Nhạc sư Quang Đại sau đó trở thành Thầy Ba Đợi, tiếp tục xuôi về Cần Đước, Long An. Ái Hoa ở lại gánh chịu nỗi đắng cay và kết thúc cuộc đời bằng cái chết tức tưởi…

Không chỉ miệt mài truyền bá âm nhạc dân tộc, Thầy Ba Đợi còn từng bước "dân dã hóa" âm nhạc cung đình Huế, kết hợp với dân ca Nam Bộ, sáng tác, cải biên, hệ thống hóa để tạo thành âm nhạc tài tử - linh hồn của âm nhạc Cải lương. Khá nhiều những bài bản tài tử mà ông có công hệ thống lại đã được chuyển tải đến khán giả trong vở diễn này.

Vở cải lương “Thầy Ba Đợi” do PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ viết kịch bản văn học, soạn giả Hoàng Song Việt, Phạm Văn Đằng chuyển thể cải lương, NSƯT Triệu Trung Kiên, Lê Trung Thảo đạo diễn, NSƯT Doãn Bằng thiết kế mỹ thuật, NSND Trọng Đài sáng tác âm nhạc, NSND Trần Ngọc giàu chỉ đạo nghệ thuật, NSƯT Nguyễn Xuân Vinh chủ nhiệm công trình. 

Vở diễn là công trình chào mừng sự kiện 100 năm sân khấu Cải lương và là hoạt động bên lề của cuộc hội thảo khoa học toàn quốc “Một thế kỷ hình thành, phát triển nghệ thuật Cải lương ở Việt Nam (1918-2018) – Những vấn đề đặt ra, định hướng và giải pháp phát triển”. 

Hội thảo là hoạt động khoa học thiết thực kỷ niệm 100 năm hình thành và phát triển nghệ thuật Cải lương do Đài Tiếng nói Việt Nam, Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và lãnh đạo một số địa phương phối hợp tổ chức một tháng trước tại TP Hồ Chí Minh. 

Thu hút sự quan tâm của đông đảo đảo người làm nghiên cứu, lý luận cùng các đạo diễn, diễn viên, nghệ sỹ sân khấu cải lương, tại hội thảo, các đại biểu đã bám sát thực tiễn, phân tích, chỉ ra những vấn đề nổi bật trong lịch sử 100 năm hình thành, phát triển; những đóng góp to lớn trên nhiều phương diện của nghệ thuật Cải lương đối với văn hóa nước nhà, đồng thời  đề xuất định hướng, biện pháp  nhằm bảo tồn, phát triển bộ môn nghệ thuật này. 

Như PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ phát biểu tổng kết tại hội thảo thì kết quả hội thảo sẽ cung cấp thêm những cơ sở khoa học để góp phần tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”; là căn cứ để Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương và các cơ quan liên quan khác tham mưu, tư vấn cho Đảng, Nhà nước tiếp tục có những quyết sách đúng và trúng trong lãnh đạo, chỉ đạo phát triển các loại hình nghệ thuật truyền thống, trong đó có nghệ thuật Cải lương.

Theo kế hoạch, vở “Thầy Ba Đợi” sẽ vinh dự được diễn phục vụ các Đại biểu Quốc hội tham dự kỳ họp thứ 5, khóa 14 vào đêm 28-5 tại Nhà hát Lớn, Hà Nội.

Ngọc Nguyễn

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.