Bưng bít thông tin trước công chúng
Câu chuyện về việc Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) tìm cách bưng bít thông tin bắt đầu được chú ý khi Chính phủ Mỹ ra lệnh "đóng cửa xử kín" hàng loạt phiên tòa xét xử một vụ tranh chấp kinh tế trị giá nhiều triệu USD.
Theo báo cáo của Chính phủ Anh trước Quốc hội Anh, từ năm 1998, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã tổ chức nghe lén các cuộc điện thoại đi và đến Afghanistan nhằm xây dựng cơ sở tình báo chống Taliban tại Afghanistan.
FBI đã nắm được thông tin rằng, Taliban đã giao thầu trang bị một mạng lưới điện thoại lớn cho một công ty liên doanh Anh-Mỹ, do doanh nhân Mỹ Ahsanollah Bayat và 2 doanh nhân Anh Stuart Bentham và Lord Michael Cecil điều hành.
Cơ hội thật tốt và kế hoạch hành động cũng không có gì phức tạp. Kế hoạch có mật danh là “Chiến dịch Foxden” cho phép FBI và NSA có thể dễ dàng lắp đặt thêm các mạch điện tử vào các thiết bị trước khi chúng được chở sang Afghanistan giao hàng.
Với các mạch điện tử gắn thêm này, FBI và NSA có thể nghe được mọi cuộc gọi điện thoại có dây lẫn không dây ở Afghanistan, biết được cả thời gian cuộc gọi được thực hiện và gọi trong bao lâu, cả tên người gọi, số gọi đến.
Tuy nhiên, kế hoạch đã bị trì hoãn khá lâu do FBI và CIA đã đấu đá nhau hơn một năm để giành quyền điều hành chiến dịch. Cuối cùng, “Chiến dịch Foxden” cũng được "bật đèn xanh" vào ngày 8/9/2001, tức 3 ngày trước khi xảy ra vụ khủng bố 11/9. Một cơ hội cực tốt để ngăn ngừa khủng bố đã bị bỏ qua.
Rồi khi vụ làm ăn của liên doanh Anh-Mỹ nọ xảy ra tranh chấp, trong đó 2 ông Bentham và Cecil kiện ông Bayat ra tòa án ở New York, đồng thời Bayat cũng làm đơn kiện ngược 2 ông kia. Thông thường, các phiên tranh tụng giữa các doanh nhân này sẽ được mở công khai, nhưng trong trường hợp này, nó có liên quan đến những thông tin mật nhạy cảm của hoạt động chống khủng bố của CIA, nhất là vụ việc đấu đá tai hại giữa FBI và CIA làm lỡ cơ hội chống khủng bố một cách hiệu quả.
Vì thế, các phiên tòa xét xử vụ tranh chấp giữa các doanh nhân Anh-Mỹ đã được lệnh "đóng cửa xử kín", toàn bộ hồ sơ, biên bản, tài liệu liên quan các phiên xét xử đều được tẩy xóa khỏi cơ sở dữ liệu tòa án, với lý do "bí mật an ninh quốc gia". Sau đó, các doanh nhân Anh tìm cách kiện ra tòa án ở London, nhưng một lần nữa họ cũng không được phép công khai hóa những chi tiết liên quan trong thương vụ với chính quyền Mỹ.
Ngay cả đồng minh Anh cũng bị che giấu
Không chỉ che giấu sự thật trước công chúng, CIA còn e dè, không muốn chia sẻ thông tin tình báo với ngay cả đồng minh thân cận nhất trong cuộc chiến chống khủng bố - tình báo Anh. Nguyên nhân được cho là xuất phát từ việc những thông tin nhạy cảm của chương trình chống khủng bố đã bị các cơ quan Chính phủ Anh tiết lộ công khai chỉ vì tuân theo lệnh tòa án.
Theo báo cáo giải trình của Bộ trưởng Tư pháp Ken Clarke trước Quốc hội Anh, tình báo Mỹ đã không muốn chia sẻ thông tin với tình báo Anh từ năm 2008, khi xảy ra một phiên tòa trong đó Chính phủ Anh bị buộc phải tiết lộ chi tiết cụ thể của các hoạt động chống khủng bố. Đó là phiên tòa xét xử vụ nghi can khủng bố Binyam Mohamed kiện Chính phủ Anh đòi công bố những tài liệu nhạy cảm liên quan đến giai đoạn anh ta bị giam ở nhà tù khét tiếng của Mỹ trong Vịnh Guantanamo, Cuba.
Mohamed cho rằng, những tài liệu mật kia sẽ chứng minh những hình thức tra tấn mà anh ta phải trải qua trong nhà tù Guantanamo, trong đó có cả hình thức "ván nước" (waterboard). Năm 2010, tòa án Anh đã ra lệnh MI-5 và MI-6 phải công bố những tài liệu họ đang giữ có liên quan vụ kiện này. Và vụ tiết lộ thông tin nhạy cảm đã làm tổn hại nghiêm trọng đến quan hệ hợp tác giữa CIA với 2 cơ quan tình báo MI-5 và MI-6 của Anh.
Người Anh không thể trách người Mỹ trong vụ việc này. Việc bảo đảm thông tin bí mật là chuyện sống còn của ngành tình báo, nhất là khi việc tiết lộ, công bố công khai những thông tin đó lại gây tác hại đến các hoạt động chống khủng bố, bảo đảm an ninh quốc gia. Vì vậy, một khi không thể bằng mọi cách buộc người Anh đảm bảo giữ bí mật thông tin một cách tuyệt đối, người Mỹ chỉ còn cách "cắt xén bớt" những thông tin cần giữ bí mật khi chia sẻ thông tin tình báo với người Anh.
Không còn cách nào khác, muốn được chia sẻ thông tin đầy đủ, người Anh chỉ còn cách đưa ra những quy tắc mới nhằm bảo đảm thông tin tình báo được chia sẻ không bị tiết lộ công khai. Bộ trưởng Tư pháp Anh Clarke đã đề xuất một phương án tạm gọi là "thủ tục sử dụng tư liệu khép kín".
Chưa dừng lại đó, để làm hài lòng "anh bạn Mỹ", Chính phủ Anh còn đề xuất mở rộng các hoạt động nghe lén, đọc trộm thông tin qua điện thoại, Internet, thư điện tử,… nhằm hỗ trợ tăng cường hiệu quả cuộc chiến chống khủng bố. Chính vì động thái này mà Chính phủ Anh hiện đang vấp phải sự phản đối từ nhiều giới ở Anh, đặc biệt là người sử dụng điện thoại, Internet, e-mail,…
Công nghệ sinh trắc học gây trở ngại cho các hoạt động của điệp viên ở hải ngoại
Những trung tâm gián điệp nhộn nhịp như là Dubai, Jordan, Ấn Độ và nhiều cửa khẩu ở EU đang sử dụng máy quét mống mắt để kiểm tra nhãn cầu đối tượng. Công nghệ quét mống mắt (tròng đen) để xác định danh tính và hộ chiếu sinh trắc học chứa đựng một lượng lớn thông tin cá nhân sắp tới sẽ được triển khai rầm rộ tại các sân bay quốc tế, khách sạn và trụ sở doanh nghiệp trên khắp thế giới.
Tương tự, hộ chiếu sinh trắc học được tích hợp vi mạch chứa đựng mọi thông tin cá nhân: gương mặt, giới tính, dấu vân tay, ngày và nơi sinh v.v… đang được sử dụng ngày càng nhiều để thay thế loại hộ chiếu giấy cũ dễ làm giả. Các kỹ thuật được thiết kế nhằm phòng chống khủng bố và tội phạm, nhưng chúng sẽ là mối đe dọa đáng sợ cho những chiến dịch đòi hỏi các điệp viên mật của CIA phải đi lại với giấy tờ giả; đặc biệt khi phải đi đến các quốc gia đang sử dụng công nghệ như Ấn Độ, Jordan, Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE) cũng như một số quốc gia trong Liên minh châu Âu (EU).
Theo giải thích của một điệp viên giấu tên, một gián điệp hoạt động bí mật đi vào các quốc gia nói trên dưới một cái tên giả chỉ được một lần vì không thể xuất hiện lần thứ hai với cái tên giả khác. Bởi vì dữ liệu sinh trắc học trên hộ chiếu, và cả dấu hiệu mống mắt, đã liên kết mãi mãi với cái tên trên hộ chiếu sử dụng lần đầu tiên, tức là đối tượng không thể sử dụng tên giả khác với cùng một dữ liệu cá nhân! Vấn đề đang gây lo ngại cho các điệp viên mật và giới chức tình báo Mỹ và phương Tây.
Tuy nhiên, CIA đã từ chối bình luận về vấn đề nhạy cảm này. Trước đây, các điệp viên CIA hoạt động ngầm tha hồ sử dụng hộ chiếu giả, nhưng tình hình bây giờ đã khác hẳn.
Trước đây, điệp viên CIA giấu mặt có thể đi vào Dubai với hộ chiếu mang tên giả, rồi sau đó khai tên giả khác tại khách sạn để thực hiện sứ mạng. Thậm chí, điệp viên CIA có thể quay trở lại Dubai vài lần với nhiều tên giả khác nhau để tiến hành điệp vụ. Nhưng công nghệ sinh trắc học hiện nay không cho phép làm điều đó. Thậm chí khi băng qua biên giới với danh tính thật rồi sau đó sử dụng tên giả để hoạt động bên trong quốc gia này cũng thể hiện nhiều nguy cơ chết người. Ví dụ, hàng ngày mọi khách sạn và nơi cho thuê ôtô đều cung cấp dữ liệu về khách hàng của họ cho cơ quan kiểm soát nhập cảnh. Do đó nếu tên của khách hàng không có trong danh sách những người nhập cảnh, tất người này sẽ rắc rối to với cảnh sát.
Nếu CIA hợp tác "song phương" với một cơ quan tình báo địa phương - như điều mà CIA thường làm với các quốc gia EU, Jordan, Thái Lan và một số nơi khác - thì tất nhiên mọi lối ra vào bí mật sẽ được che giấu cẩn thận. Nhưng nếu hoạt động "đơn phương" - tức là cố che giấu các hoạt động của mình ở quốc gia chủ nhà - hẳn nhiên điệp viên CIA sẽ gặp khó khăn với các công nghệ mới được áp dụng.
Có lẽ CIA đã tiên liệu được tình hình khi mà sau ngày 11/9/2001 các biện pháp kiểm soát biên giới mới chống khủng bố được tăng cường. Sắp tới, EU yêu cầu các quốc gia thành viên phát hành loại hộ chiếu sinh trắc học và triển khai kỹ thuật quét mống mắt để kiểm soát an ninh chống khủng bố. Điều đó có nghĩa là một thế giới mới với những biện pháp kiểm soát biên giới mới đang xuất hiện gây đau đầu cho CIA.
Hơn ai hết, giới chức CIA hiểu rằng thời kỳ mà điệp viên mật của họ có thể ra vào các quốc gia khác trên thế giới với nhiều tên giả khác nhau đang sắp kết thúc. Một khi các khách sạn yêu cầu khách hàng xuất trình hộ chiếu sinh trắc học (được quét vào hệ thống), thân phận điệp viên mật CIA sẽ lộ tẩy ngay, nhất là tại các xứ sở thù địch với Mỹ như Iran - nơi được cho là hệ thống máy tính của Bộ Nội vụ kiểm soát danh sách những người lưu trú trong khách sạn và hiện diện trong chuyến bay.
Một điệp viên CIA về hưu cho biết, mối lo ngại lớn nhất là hộ chiếu (giả) và dữ liệu du hành của điệp viên mật nằm trong cơ sở dữ liệu của quốc gia. Có một cách tránh né là điệp viên mật thuê phòng trong khách sạn bình dân, những nơi ít gặp rắc rối hơn. Nhưng nếu họ thâm nhập quốc gia khác dưới vỏ bọc doanh nhân thành đạt phương Tây mà lại thuê phòng khách sạn rẻ tiền thì nhân viên tiếp tân của khách sạn và cảnh sát địa phương sẽ nghi ngờ ngay.
Để đối phó với tình hình mới, CIA chọn phương án tuyển mộ điệp viên ngay bên trong các cơ quan kiểm soát biên giới của nước ngoài - tức là những người có quyền sử dụng những hồ sơ điện tử, có thể thay đổi, thêm thắt hay loại bỏ một số dữ liệu cá nhân nào đó.
Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA) từng có chiến dịch tuyển mộ điệp viên ngay bên trong các công ty điện thoại ở nước ngoài do bất ngờ bị mất đi hàng triệu điểm truy cập thông tin tình báo khi thế giới đột ngột chuyển từ các tháp vi ba sang đường truyền cáp quang.
Dĩ nhiên, không chỉ có CIA gặp phải thách thức khó chịu này mà các cơ quan tình báo trên thế giới cũng đều phải đương đầu với nó. Đặc biệt là Cơ quan tình báo Mossad của Israel. Bởi vì, như cựu điệp viên Michael Ross của Mossad cho biết, "Anh không thể đi vào Syria hay bất cứ nơi đâu ở khu vực Trung Đông với hộ chiếu Israel. Do đó chúng tôi buộc phải sử dụng giấy tờ giả".
EU không đòi hỏi du khách nước ngoài trình ra hộ chiếu sinh trắc học. Nhưng tại phần lớn các hải cảng và sân bay ở Mỹ, khách nước ngoài phải xuất trình hộ chiếu sinh trắc học để kiểm tra dấu vân tay trước khi được phép nhập cảnh.
Người ta dự đoán trong vòng 5 năm nữa, kỹ thuật quét mống mắt sẽ được sử dụng phổ biến trên thế giới trong kiểm soát an ninh sân bay và biên giới. Công ty Eyelock Corp. của Mỹ đã triển khai thiết bị của họ tại một vài sân bay ở Mỹ, cũng như ở Mexico, Singapore và Columbia. Đặc biệt Dubai rất hâm mộ công nghệ quét mống mắt.
Giới chức Bộ Nội vụ Dubai cho biết, nhờ công nghệ mà họ đã tóm được 54.000 tên tội phạm vào năm 2009 và 1.088 hộ chiếu giả vào năm 2011. Và, người ta đang đặt câu hỏi liệu điệp viên mật CIA có bị tóm cổ theo cách này hay không?
