Mới đây, đài truyền hình ABC News của Mỹ đã thực hiện một phim tài liệu dài 1 tiếng đồng hồ về dự án này, nhan đề "Sứ mệnh Kiểm soát tư tưởng" và được chiếu rộng rãi từ đầu tháng 7/2011.
Bộ phim tài liệu được nhiều người quan tâm và đánh giá cao bởi nội dung của nó tiết lộ nhiều thông tin từ trước đến giờ chưa được biết về Dự án MKULTRA. Đó là những hoạt động bí mật và bất hợp pháp của các nhà nghiên cứu thuộc Văn phòng Tình báo khoa học của CIA. Một trong những chi tiết gây chú ý nhất là hoạt động kỳ lạ của một nhà khoa học có tên là George White, hoạt động ngoài vòng pháp luật nhưng theo sự chỉ đạo trực tiếp của CIA. George White chính là người đã giúp sức cho CIA trong nhiều chương trình, dự án, trong đó quan trọng nhất là Dự án MKULTRA.
MKULTRA là một dự án lớn, tuyệt mật và đầy tham vọng nhưng cũng đầy tai tiếng của CIA trong thời kỳ Chiến tranh lạnh. Dự án MKULTRA ra đời vào ngày 13/4/1953, theo lệnh của Giám đốc CIA Allen Welsh Dulles. Theo hồ sơ lưu trữ, động cơ để ông Dulles ký lệnh thực hiện dự án này là nhằm đáp trả những thông tin đồn đãi về các kỹ thuật kiểm soát tư tưởng đang được Liên Xô, Trung Quốc và CHDCND Triều Tiên sử dụng đối với các tù binh Mỹ.
Bên cạnh đó, CIA cũng nuôi tham vọng có thể sử dụng các kỹ thuật từ dự án này để "kiểm soát tư tưởng" các nhà lãnh đạo trên thế giới và sau đó có thể phát minh ra một số công thức thuốc để đầu độc lãnh tụ Cuba Fidel Castro.
Trước khi Dự án MKULTRA ra đời, ý tưởng về việc kiểm soát tư tưởng đã xuất hiện từ năm 1945, khi đó cơ quan phối hợp tình báo kiểm soát đối tượng được thành lập và phụ trách một chiến dịch bí mật mang tên “Paperclip” (Cái kẹp giấy), một chương trình nhằm tuyển mộ các nhà khoa học của phát xít Đức.
Một trong số các nhà khoa học này nghiên cứu các phương pháp tra tấn và tẩy não, trong đó có nhiều người được tuyển mộ từ phiên tòa Nuremberg (phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh phát xít Đức). Từ chiến dịch Paperclip, một số chương trình, dự án đã được triển khai, như Dự án Chatter (năm 1947) và Dự án Bluebird (năm 1950, đến năm 1951 đổi tên là Dự án Artichoke). Ngoài ra còn có các dự án như MKOTFEN, MKDELTA, SPAN,… Tất cả đều có cùng mục đích là nghiên cứu việc kiểm soát tư tưởng, các kỹ thuật tra tấn và điều khiển hành vi.
Sau các dự án nêu trên, CIA đã đổ hàng chục triệu USD thời đó vào Dự án MKULTRA cũng là nhằm mục tiêu nghiên cứu xây dựng các kỹ thuật tra tấn và hỏi cung, các loại thuốc, hóa chất dùng để kiểm soát thần kinh, suy nghĩ của đối tượng cũng không nằm ngoài mục tiêu này. Vào năm 1955, các tài liệu còn sót lại cho thấy quy mô và tầm cỡ của dự án, nhiều loại chất kiểm soát tư tưởng nhằm điều khiển hành vi của con người đã được đưa vào nghiên cứu, thí nghiệm trên người ở Mỹ và nhiều nơi khác trên thế giới.
Theo các tài liệu lưu trữ, các chất kiểm soát tư tưởng từng được CIA sử dụng thí nghiệm bao gồm LSD và mescaline. Các chất này có tác dụng tác động thần kinh khiến cho đối tượng có hành vi lệch lạc và mất kiểm soát, mất tự tin trước công chúng; làm tăng tác hại của rượu; gây ra hiện tượng mất khả năng nhận dạng...; gây ngủ; làm tăng khả năng chịu đựng cực hình; gây liệt tứ chi, liệt não; làm cho đối tượng trở nên nhu nhược và phụ thuộc…; làm giảm năng suất làm việc, giảm thị lực, thính lực, giảm khả năng tư duy tỉnh táo,…
Năm 1964, dự án MKULTRA được đổi tên thành MKSEARCH, và đặt mục tiêu nghiên cứu chế tạo một loại "thuốc sự thật" để sử dụng trong việc hỏi cung các nghi can gián điệp Liên Xô trong Chiến tranh lạnh, chủ yếu là nghiên cứu nhiều phương pháp "kiểm soát tư tưởng". Tổng cộng Dự án MKULTRA có đến 150 tiểu dự án, trong đó Tiểu dự án 54 sử dụng kỹ thuật rất vô nhân tính là "gây nổ" ở tần số siêu âm bên trong não bộ nhằm xóa ký ức đối tượng. Tuy nhiên, tiểu dự án này đã không bao giờ được phép tiến hành.
Ngoài các chất tác động thần kinh, CIA còn thí nghiệm một số biện pháp tác động thể chất, tra tấn, tẩy não, nhằm gây sốc và gây mất phương hướng,… CIA cũng thử nghiệm nhiều biện pháp khác như chiếu tia bức xạ, xung điện và các chất gây khó chịu khác nhằm tác động lên thần kinh và điều khiển hành vi của đối tượng. Nhiều người đã đặt vấn đề về tính hợp pháp của các thí nghiệm thuộc Dự án MKULTRA. Các thí nghiệm đó thường được tiến hành một cách bí mật, đối tượng không hề hay biết mình đang làm "vật thí nghiệm" cho CIA.
Tại một cuộc điều trần trước Quốc hội vào năm 1977, CIA chỉ thừa nhận thực hiện thí nghiệm trên 40 đối tượng, chủ yếu là các tù nhân và khách làng chơi lui tới các nhà thổ trá hình do CIA dựng lên. Tuy nhiên, trên thực tế, theo nhiều nguồn điều tra khác nhau thì có thể con số nạn nhân của các thí nghiệm vô đạo đức của CIA lên đến hàng ngàn người. Nạn nhân đầu tiên đã chết do tác động (gây ảo giác) của chất thí nghiệm LSD là chuyên gia hóa học Frank Olson - bị ảo giác đã nhảy khỏi cửa sổ tầng 10 của khách sạn nơi ông tạm trú.
Năm 1973, đánh hơi được Quốc hội Mỹ sắp mở cuộc điều tra về các chương trình, dự án thí nghiệm bí mật bất hợp pháp, Giám đốc CIA Richard Helms đã ra lệnh cho thuộc cấp tiêu hủy toàn bộ hồ sơ, tài liệu liên quan đến dự án MKULTRA. Chỉ có 20.000 trang tài liệu, chứng từ tài chính của CIA trong Dự án MKULTRA đã may mắn được bỏ quên cho nên vẫn còn và được thu hồi.
Xuất phát từ những thông tin đăng trên các báo (New York Times tháng 12/1974), năm 1975, Quốc hội Mỹ bắt đầu mở cuộc điều tra về Dự án MKULTRA cũng như các dự án, chương trình tương tự. Ủy ban điều tra do Thượng nghị sĩ Frank Church đứng đầu đã mở cuộc điều tra về MKULTRA. Ngay sau đó, một ủy ban điều tra khác, còn gọi là Ủy ban Rockefeller cũng được Tổng thống Mỹ thành lập. Từ đó, Dự án MKULTRA bắt đầu được công chúng biết đến.
Mùa hè năm 1975, cả 2 ủy ban điều tra đều đưa ra báo cáo đầu tiên về MKULTRA trong đó tiết lộ việc CIA và Bộ Quốc phòng sử dụng các chất LSD, mescaline và các loại vũ khí sinh học, hóa học và tâm lý. Các báo cáo của 2 ủy ban đều dựa trên việc nghiên cứu các báo cáo nội bộ của Tổng thanh tra CIA John K.
Vance thực hiện vào đầu năm 1963. Năm 1977, Quốc hội Mỹ mở cuộc điều trần nhằm đào sâu thêm về Dự án MKULTRA. Giám đốc CIA khi đó là Đô đốc Stansfield Turner đã giải trình về 20.000 trang tài liệu còn sót lại trong kho hồ sơ lưu trữ của CIA và nói thêm rằng những thông tin quan trọng nhất về Dự án MKULTRA chính là nằm ở đây.
Kể từ khi Dự án MKULTRA được thông tin rộng rãi trong công chúng, đã có nhiều người từng là nạn nhân của các thí nghiệm vô nhân đạo này đâm đơn kiện CIA, nổi bật như vụ kiện của James Stanley (thập niên 80), James "Whitey" Bulger, Candy Jones,… Tuy nhiên, rốt cuộc, các vụ kiện đều không thành công, bị tòa án bác bỏ vì bên nguyên không có đủ chứng cứ, cơ sở để buộc tội CIA. Chỉ có vụ tử vong của Olson là vụ duy nhất CIA chấp nhận bồi thường cho gia đình nạn nhân 750.000USD
