Chuẩn bị các kịch bản ứng phó linh hoạt, giảm thiểu rủi ro thị trường

 Áp lực tăng chi phí sản xuất, giá vận tải

Trong những ngày qua, các chuyên gia trong nước và quốc tế đã cảnh báo, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng nếu xung đột kéo dài. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, giá dầu thô đã tăng hơn 10% trong cuối tuần, vượt mốc 80 USD/thùng.

TS, Luật sư Vũ Văn Tính, giảng viên Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, nếu xung đột kéo dài, các tác động dài hạn là khó tránh khỏi. Giá dầu Brent có thể tăng thêm 6–10%, thậm chí lên mức 90–100 USD/thùng, kéo chi phí nhiên liệu tăng và gây áp lực lên lạm phát năm 2026.

Những ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như dệt may, da giày, thép, xi măng, vận tải và logistics sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa, tàu phải đi vòng, thời gian vận chuyển có thể kéo dài thêm 10–14 ngày, khiến cước vận tải biển tăng 20–40%, làm gia tăng nguy cơ chậm giao hàng hoặc mất đơn hàng. Bên cạnh đó, đồng USD mạnh lên cũng gây sức ép tỷ giá, làm chi phí nhập khẩu nguyên liệu và chi phí vay vốn tăng.

Theo TS. Luật sư Vũ Văn Tính, căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là xung đột leo thang tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026, đang tác động rõ rệt đến thương mại toàn cầu và hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp Việt Nam. Trước hết, giá dầu và nhiên liệu tăng mạnh do rủi ro gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển hơn 20% dầu mỏ toàn cầu, khiến chi phí sản xuất và vận tải tăng. Cùng với đó, chi phí logistics leo thang khi nhiều hãng tàu phải điều chỉnh tuyến, kéo dài thời gian vận chuyển và phát sinh thêm chi phí. Bên cạnh đó, bất ổn tại các tuyến hàng hải chiến lược làm gia tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, gây thiếu hụt nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Đồng thời, xuất khẩu sang một số thị trường trong khu vực như Israel, Iran, Lebanon… cũng có nguy cơ sụt giảm do tình hình an ninh bất ổn và sức mua suy yếu.

Tuy nhiên, trong thách thức vẫn có cơ hội. Việc các tập đoàn đa quốc gia tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo chiến lược “China+1” có thể thúc đẩy dòng vốn FDI dịch chuyển sang Việt Nam, nhất là trong lĩnh vực điện tử, linh kiện, năng lượng tái tạo và logistics. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh khai thác các FTA như CPTPP, EVFTA, RCEP sẽ giúp đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cũng cho rằng, không chỉ vận tải biển mà cả vận tải hàng không cũng chịu tác động. Các mặt hàng giá trị cao như điện thoại, linh kiện điện tử, dược phẩm có nguy cơ chậm giao, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và dòng tiền của doanh nghiệp. Đáng chú ý, khoảng 20% lượng khí gas toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Nếu tuyến này bị gián đoạn, nguồn cung năng lượng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Trong kịch bản xấu, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng nếu xung đột kéo dài.

Tương tự, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhận định, việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz hoặc xung đột Trung Đông kéo dài, tác động rõ nhất sẽ là giá dầu tăng mạnh. Khi giá năng lượng leo thang, chi phí sản xuất và vận chuyển toàn cầu tăng theo, tạo áp lực lạm phát đối với Việt Nam – nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu.

Căng thẳng lan rộng cũng có thể ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư quốc tế, khiến tâm lý thận trọng gia tăng và tác động đến hoạt động đầu tư, thương mại. Bên cạnh đó, việc triển khai Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – UAE (CEPA) có thể gặp khó khăn nếu khu vực Trung Đông tiếp tục bất ổn.

Ở lĩnh vực dịch vụ, du lịch và hàng không giữa Việt Nam với các nước trong khu vực cũng bị ảnh hưởng do gián đoạn hoặc thay đổi lộ trình bay, làm tăng chi phí vận tải. Đồng thời, chi phí bảo hiểm, logistics và dự trữ hàng hóa có thể gia tăng, gây sức ép lên ổn định kinh tế vĩ mô và mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam trong năm 2026.

Theo dõi sát diễn biến, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó

Theo ông Nguyên Minh Phong, Việt Nam đã có kinh nghiệm ứng phó với các căng thẳng trước đây ở Trung Đông, song bối cảnh hiện nay phức tạp hơn. Vì vậy, cần theo sát diễn biến, liên tục cập nhật và chuẩn bị các kịch bản ứng phó linh hoạt để giảm thiểu rủi ro.

Trước diễn biến của xung đột tại Trung Đông, TS. Lê Duy Bình nhìn nhận, hiện còn quá sớm để định lượng cụ thể mức độ tác động, đặc biệt các diễn biến của cuộc xung đột này hết sức khó lường. Điều quan trọng nhất hiện nay là theo dõi sát diễn biến và xây dựng các kịch bản ứng phó khác nhau, tránh rơi vào thế bị động nếu tình hình leo thang.

Trên cơ sở mục tiêu lạm phát năm 2026 khoảng 4,5%, Bộ Tài chính cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm nay. Kịch bản 1: CPI bình quân năm 2026 tăng khoảng 3,6% so với năm 2025. Kịch bản 2: CPI bình quân năm 2026 tăng khoảng 4,10% so với năm 2025. Kịch bản 3: CPI bình quân năm 2026 tăng khoảng 4,6% so với năm 2025.

Trên cơ sở cập nhật diễn biến kinh tế trong và ngoài nước tính đến thời điểm hiện tại, Ngân hàng Nhà nước ước tính lạm phát tổng thể bình quân năm 2026 tăng khoảng 4-4,5%. Năm 2026, các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam tăng khoảng 3,2-4%.

Kiến nghị một số biện pháp điều hành giá trong thời gian tới, Bộ Tài chính nhấn mạnh, năm 2026 cần tiếp tục kiểm soát tốt lạm phát trong bối cảnh các nguồn lực được thúc đẩy mạnh nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao nhất. Điều hành giá phải hài hòa giữa ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ phục hồi, phát triển sản xuất kinh doanh. Các chính sách cần góp phần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm đời sống người dân.

Bộ Tài chính cũng đề nghị tiếp tục thực hiện lộ trình giá thị trường đối với các dịch vụ công và hàng hóa do Nhà nước quản lý. Tuy nhiên, việc điều chỉnh cần có mức độ và liều lượng phù hợp, bám sát diễn biến của chỉ số giá tiêu dùng.

Thời gian tới, các bộ, ngành và địa phương cần chủ động điều hành, bình ổn giá các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu; đồng thời tăng cường dự báo, cập nhật kịch bản lạm phát theo diễn biến thị trường. Việc sử dụng linh hoạt các công cụ quản lý giá theo quy định pháp luật sẽ giúp kiểm soát và bình ổn thị trường.