Căn phòng làm việc mới của Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân trên phố Tràng Thi được bài trí rất giản dị, thân thiện, như chính chủ nhân của nó. Một điều thú vị là trên bàn làm việc và tiếp khách có cả hai cái lọ nhỏ đựng kẹo dồi và kẹo lạc... Tôi cũng từng đến nhiều phòng làm việc của các quan chức cao cấp nhưng đây là lần đầu tiên tôi nhìn thấy những món quà quê kiểng này hiện diện một cách chính thống như thế ở nơi vốn chủ yếu dành cho những việc rất quốc gia đại sự...
Vì cuộc gặp diễn ra trong cao trào của không khí chúng ta chuẩn bị kỷ niệm 39 năm ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước nên câu chuyện của chúng tôi cũng đã bắt đầu từ mốc thời gian đáng nhớ này.
- Hồng Thanh Quang: Ông có còn nhớ ngày 30/4/1975, ông đã ở đâu?
- Chủ tịch MTTQ Nguyễn Thiện Nhân: Ngày 30/4/1975, tôi đang còn là sinh viên năm cuối đại học ở CHDC Đức. Theo kế hoạch đã định, ngày Quốc tế Lao động 1-5 sẽ có mít tinh. Đoàn Việt Nam ở trường đại học được phân công thành khối đi tham gia mít tinh 1-5. Nhưng đến ngày 30/4, khi nghe tin mình đã giải phóng miền Nam, bọn tôi cảm thấy như trong mơ, bởi từ trước đến lúc đó vẫn cứ nghĩ rằng thế hệ chúng tôi vẫn còn tiếp tục đi đánh nhau để giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Chúng tôi đã không nghĩ rằng, thế hệ mình lại được chứng kiến hòa bình, thống nhất đất nước. Tôi nhập ngũ năm 1970 và nghĩ rằng học xong về nước, lại tiếp tục chiến đấu. Và thế là chúng tôi bắt tay ngay vào việc chuẩn bị chào mừng chiến thắng, học hát bài Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng qua Đài Tiếng nói Việt Nam suốt cả tối 30/4... Và sang ngày 1/5 đi mít tinh là chúng tôi đã hát ngoài đường rồi. Mặc dù dân nước bạn không hiểu gì về tiếng Việt nhưng họ cũng cảm nhận được tâm trạng vui mừng, hào hứng của bài hát... Cá nhân tôi lúc đó rất vui, vì chiến thắng chung và vì cả ý nghĩ là sẽ sớm được gặp lại cha mẹ mình.
- Hai bác lúc ấy đang ở trong chiến khu?
- Đang chiến đấu ở miền Nam trong ngành quân y và mười năm không được gặp lại. Lúc ấy thậm chí còn không biết là sống hay chết, nhưng mình chỉ nghĩ là sẽ có nhiều cơ hội gặp lại được.
- Vâng. Thật là xúc động! Tôi biết cha ông, Anh hùng Lao động Nguyễn Thiện Thành là một bác sĩ có rất nhiều đóng góp cho cách mạng. Người Nam nhưng thời Pháp thuộc đã làm việc ở Bệnh viện Bạch Mai và tham gia hoạt động cho cách mạng từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Và từ tháng 10/1945 đã trở thành bộ đội tình nguyện tham gia Nam tiến...
- Đúng thế...
- Có lẽ vì vậy nên ông đã được sinh ra ở Cà Mau?
- Quê gốc nhà tôi là Trà Vinh, nhưng tôi sinh ra ở Cà Mau năm 1953... Tôi xa Trà Vinh ngay từ lúc mới sinh ra. Và phải tới năm 1976 mới được quay trở lại, sau khi tốt nghiệp đại học từ Đức về nước.
- Lúc đó, về quê, ông có gặp lại được cha mẹ mình không?
- Có. Gặp ông bà ở TP. Hồ Chí Minh và rất xúc động. Nhất là bà thì thấy, so với khi gặp bà lần cuối là năm 1965, bà già đi nhiều. Cũng phải thôi vì suốt thời gian đó, gần 10 năm, bà liên tục phải chiến đấu ở miền Nam. Đã 2 lần bị B52 dội bom trúng hầm của ông bà, lúc đó ông bà đã nắm tay nhau để cùng đi về phía thế giới bên kia. Ăn xong bữa cơm đoàn tụ gia đình, bà hỏi tôi một câu: “Thế mày đánh răng chưa?”.
- Như thể đó vẫn là một đứa bé...
- Và mình nhớ, ông cụ nhà mình bảo: Bà này, nó lớn rồi, có phải trẻ con đâu mà hỏi thế! Lúc bà để tôi lại miền Bắc để vào Nam chiến đấu tôi mới 12 tuổi.
- Với người mẹ bao giờ mình cũng là một đứa bé...
- (Cười):...
- Thế cuộc chiến tranh của chúng ta chống giặc ngoại xâm đã có ảnh hưởng thế nào tới gia tộc ông ở Trà Vinh?
- Thực ra từ năm 1954, khi đất nước chia đôi thì các gia đình ở miền Nam cũng đã chia đôi rồi. Người đi tập kết, người ở lại. Những người ở lại có người theo kháng chiến, có người theo chế độ Sài Gòn. Mà việc phải tham gia chế độ cũ như đi lính cũng là việc bình thường trong hoàn cảnh lúc bấy giờ. Trong gia đình mình cũng có người phải đi quân đội Sài Gòn... Mà đó là con chú con cô với mình... Nhưng mà khi anh em gặp lại nhau thì cái quan trọng nhất vẫn là tình anh em.
- Tình anh em trong họ...
- Khi bọn tôi gặp nhau, chỉ nói chuyện tình người, chăm sóc bố mẹ hai bên...
- Sau bao nhiêu năm trôi qua, bây giờ, ở thời điểm chúng ta đang chuẩn bị chào đón ngày lễ 30-4, ông đã ở một cương vị khác, là người đứng đầu một mặt trận đặc biệt, mặt trận quy tụ lòng dân, tập hợp quần chúng, các lực lượng trong xã hội ta xung quanh sự lãnh đạo của Đảng. Ông có cảm giác gì về trọng trách của mình trên cương vị hiện nay?
- Thực ra thì mình không phải là người được chuẩn bị từ xa lắm cho việc này. Thế nên khi nhận trọng trách thì rất lo. Bởi vì Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nguồn gốc ra đời từ rất lâu.
- Trước cả năm 1945!
- Đúng, từ tháng 11/1930. Đảng ra đời ngày 3/2/1930 thì 9 tháng sau, Mặt trận ra đời. Tức là Mặt trận có một lịch sử rất dài mà trước đây mình không theo dõi chi tiết. Một khi đã không nắm rõ được lịch sử phát triển và trưởng thành mà mình lại là người phải làm tiếp thì rất dễ vấp phải nguy cơ là không biết kế tục đúng những truyền thống, tiềm năng, những tài nguyên đã có...
- Những cái đã tích tụ được từ lâu rồi...
- Đúng, những cái đã tích tụ được từ trước, những bài học kinh nghiệm, truyền thống. Đó là những điều rất quan trọng, cho nên khi nhận nhiệm vụ mới này thì mình cũng có cái lo. Và mình cũng phải tìm cách đọc lại lịch sử Mặt trận. Và việc thứ hai là tìm gặp một số các bác từng ở đây lâu... MTTQ là một tổ chức không có hội viên, đoàn viên. Không ai đóng hội phí Mặt trận cả. Vậy thì sức mạnh nằm ở đâu? Câu trả lời là: Sức mạnh trước hết nằm ở 46 tổ chức thành viên. Một khi như thế thì mình quan hệ với họ thế nào? Làm sao làm việc được nếu không có quy chế về mối quan hệ giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên. Tôi về đây nhận công tác và nghĩ ngay tới việc phải có một quy chế về quan hệ như thế. Tôi hỏi anh em, trước đây đã có quy chế chưa? Họ lục tìm thì thấy hóa ra, từ năm 1997, bác Lê Quang Đạo có ký một văn bản như thế.
- Lúc ấy bác Lê Quang Đạo là Chủ tịch Mặt trận?
- Đúng thế. Nhưng sau đó ít lâu, khi bác Lê Quang Đạo chuyển sang công tác khác thì chưa quan tâm thực hiện văn bản này. Và tôi xin thông báo là, trước khi Hồng Thanh Quang đến 5 phút, tôi vừa ký quy chế mới thay cho quy chế cũ. Cũng dựa trên văn bản mà bác Lê Quang Đạo đã ký nhưng có bổ sung và sửa chữa cho phù hợp với tình hình mới. Phải nói rằng, bác Lê Quang Đạo có tầm nhìn rất sâu rộng, nên mình phải có sự kế tục.
- Mình có phải bổ sung nhiều không so với bản quy chế cũ mà bác Lê Quang Đạo đã ký?
- Bản quy chế ấy phản ánh tính chất Mặt trận là một liên minh chính trị, là liên hiệp tự nguyện của các tổ chức. Vậy anh muốn làm gì thì anh phải trao đổi với nhau trên nguyên tắc là thống nhất thì làm, mà không thống nhất thì không làm. Và như vậy cũng không phải mọi việc là thống nhất tất cả. Có hai mức, thống nhất tất cả thì tất cả làm chung. Hai là có thể làm theo từng nhóm thống nhất với nhau. Những nguyên tắc đó là không thay đổi. Chỉ có điều, giờ mình làm thêm hai cái mới là: Mặt trận thống nhất làm gì? Hồi xưa thống nhất để vận động tuyên truyền, tổ chức phong trào. Nhưng bây giờ còn thống nhất để làm công tác giám sát, phản biện. Đó là nhiệm vụ mới theo Hiến pháp sửa đổi 2013 đặt ra. Và hai là, trên cơ sở quy chế chung rồi, nhưng hằng năm phải ký cụ thể với nhau. Chúng tôi cũng đã ký cái cụ thể trước khi ký cái chung này. Như vậy đại thể nguyên tắc không có gì phải thay đổi cả, chỉ có điều là mình cập nhật theo nhu cầu xã hội, bài học thực tiễn. Nói nôm na là anh vào công việc mà anh chú tâm tìm bản chất là sẽ gặp nhau được.
- Bản chất chế độ của chúng ta là con đường không hề thay đổi, nó vẫn giữ nguyên mục tiêu ấy, nhiệm vụ ấy. Nó chỉ thay đổi phương thức thực hiện hoặc cách thể hiện áp dụng vào thực tế tùy theo điều kiện đã và đang thay đổi của xã hội.
- Điều mà anh vừa nói là quan hệ giữa Mặt trận và xã hội. Về định nghĩa Mặt trận là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện thì không đổi, chỉ có điều làm thế nào để Mặt trận thực sự là liên minh chính trị, làm thế nào để đúng là liên hiệp tự nguyện. Liên minh chính trị là gì? Anh phải thống nhất mục tiêu vì đất nước, thống nhất về con đường phát triển đất nước. Anh không thống nhất thì đừng vào Mặt trận. Nhưng vì đất nước, làm cái gì, làm thế nào thì phải liên hiệp tự nguyện. Anh có sở trường gì, tôi có đặc thù gì, đại diện giới nào, nếu có một số nét chung thì chúng ta cùng làm với nhau....
- Theo tôi biết, ông chính thức nhận nhiệm vụ này từ ngày 5/9/2013. Tôi nhớ, có lần Chủ tịch nước Trương Tấn Sang có nói trong một buổi tiếp xúc với các cử tri rằng việc Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân được cử sang làm Chủ tịch MTTQ Việt Nam đã được cân nhắc rất kỹ, theo đúng nguyện vọng của đa số... Ông có thể cho biết, trong hơn sáu tháng qua, những công việc chính mà ông coi là quan trọng đã thực hiện được là những gì?
- Tới giữa tháng 9 năm nay sẽ tổ chức Đại hội Mặt trận lần thứ 8. Như vậy chỉ có 1 năm nhận nhiệm vụ để cùng tập thể ở đây chuẩn bị Đại hội nên ngay từ đầu phải nỗ lực vừa tìm hiểu công việc, vừa cùng tập thể chuẩn bị định hướng cho Đại hội. Công việc đầu tiên là cùng tập thể rà lại 5 chuyên đề của Đại hội lần thứ 7 năm 2009 xem những gì đã làm được và làm như thế nào. Ngày 14/4 vừa qua, anh em vừa để lên bàn tôi những tài liệu tóm tắt kết quả thực hiện 5 chuyên đề của Đại hội trước, gửi xuống 63 tỉnh, thành để họ tham khảo khi họ tổ chức Đại hội MTTQ cấp tỉnh. Việc làm 5 chuyên đề không chỉ đánh giá đã làm được gì mà rất quan trọng là 5 năm tới sẽ làm gì tiếp, cái nào làm đúng thì làm tiếp, cái nào phải bổ sung thì bổ sung. Và nếu tháng 4 này mình không làm xong thì trong điều kiện chỉ còn 5 tháng nữa sẽ tới đại hội mới, ở dưới sẽ lúng túng... Từ tháng 6 là sẽ đại hội cấp tỉnh rồi.
- Đến thời điểm này mình đã xác định chủ trương, mục đích chính của Đại hội sắp tới. Vậy trọng tâm sẽ là công việc gì, thể hiện bằng câu nói gì ngắn gọn hay từ đây đến tháng 9, còn 5 tháng nữa, chúng ta vẫn đang trong quá trình cùng suy nghĩ?
- Việc tìm chủ đề Đại hội đã được đặt ra cách đây mấy tháng rồi. Việc này cũng phải làm rất thận trọng bởi chủ đề đó nếu không phản ánh được cái cũ đã làm có kết quả thì rất khó vào lòng dân, khó tiếp thu, nhưng nếu không phản ánh tư tưởng đổi mới thì lại không có ý nghĩa nhiệm vụ của Mặt trận trong giai đoạn cụ thể 5 năm tới là gì. Nên chúng tôi có bàn và đề xuất với 7 đồng chí phó chủ tịch, đề nghị mỗi người viết một câu chủ đề. Các phó chủ tịch đã viết hết rồi. Tuy nhiên, tới giờ chúng tôi vẫn chưa quyết mà muốn qua thực tế Đại hội MTTQ các tỉnh để kiểm nghiệm thêm.
- Đang trong quá trình suy nghĩ để thảo luận?
- Tất nhiên, mỗi người đều có chính kiến và cái lý của mình. Nhưng tôi muốn để qua thực tiễn để kiểm nghiệm và tạo sự đồng thuận.
- Và theo thiển ý của tôi thì bất kể khẩu hiệu sắp tới như thế nào, thì vẫn phải có nội dung căn cốt là đại đoàn kết. Ông có đồng ý với nhận xét này không ạ?
- Cái đó đúng, nhưng với giai đoạn bây giờ nó không phải là hoàn toàn như thế nữa rồi.
- ???
- Tức là nhiệm vụ đó không đổi nhưng không phải chỉ có như vậy. Anh phải trả lời làm thế nào để đoàn kết được? Nếu nói tới yêu cầu đại đoàn kết thì yêu cầu đó không đổi, nhưng làm thế nào đây? Ví dụ thế này, đại đoàn kết là làm sao tạo được sự đồng thuận về con đường phát triển đất nước. Mà muốn có sự đồng thuận thì phải cung cấp thông tin xác thực về tình hình đất nước, cả chủ trương, đường lối, những kết quả, những khó khăn, yếu kém, cả tiêu cực nữa.
- Cần một bức tranh trung thực và chi tiết về thực tại....
- Chỉ như thế thì lúc đó mới tạo được sự đồng thuận ở nhận thức. Vậy câu hỏi đặt ra là: Liệu Mặt trận có khả năng cung cấp những thông tin đó cho hàng chục triệu người dân để tạo sự đồng thuận không?
- Cho các thành viên của mình hay không?
- Nói thật một cách nghiêm túc chúng tôi không có khả năng đó!
- Hiện nay chưa làm được việc đó?
- Chưa làm được. Bởi vì nếu chỉ dựa vào công cụ mà Mặt trận đang có là một tờ báo một ngày phát hành khoảng hơn 20.000 số, trong khi đó ở cơ sở có tới 11.000 phường, xã, 107.000 khu dân cư, thì nói nôm na là, đa số cán bộ Mặt trận ở các khu dân cư và phường xã không đọc báo Mặt trận. Vậy chúng ta truyền tải những thông tin mà Mặt trận cho là cần thiết tới người dân bằng cách nào? Về việc đó thì chúng tôi mới có một cuộc họp chuyên đề. Lần đầu tiên Ban Tuyên giáo của các tổ chức chính trị xã hội là thành viên và lãnh đạo các tờ báo của họ đã cùng Ban Tuyên giáo và những người làm báo của Mặt trận ngồi với nhau, xác định rằng, công tác truyên truyền của Mặt trận là rất quan trọng, phải dựa vào báo chí của cả các tổ chức thành viên, chứ không phải chỉ riêng tờ báo của Mặt trận. Tất nhiên, thanh niên họ đọc báo của Đoàn Thanh niên, phụ nữ họ đọc báo của Hội Liên hiệp Phụ nữ, nông dân đọc báo của Hội Nông dân. Nhưng vấn đề là ở chỗ, anh có phối hợp để đưa thông tin của Mặt trận lên các tờ báo đó hay không, có thấy có nhu cầu như thế hay không... Đấy là một vế. Và vế thứ hai là, Mặt trận phải biết phối hợp với báo chí của Nhà nước, trong đó có truyền hình, đài tiếng nói, thông tấn xã để truyền tải thông tin. Cho nên, công tác thông tin cho nhân dân không phải là chỉ dựa vào công cụ riêng của Mặt trận mà phải biết phối hợp với nhau. Hiện nay trước hết phối hợp trong các tổ chức thành viên của Mặt trận cái đã, rồi dần dần sẽ lan rộng ra. Trong nhận thức phải có sự phối hợp với chương trình truyền thông. Ví dụ như nói về Hiến pháp mới, làm sao mặt trận tuyên truyền riêng được! Quốc hội cũng hướng dẫn thực hiện Hiến pháp mới, Chính phủ hướng dẫn đoàn thể phối hợp cùng làm việc này. Đấy, như vậy để trả lời câu hỏi về đại đoàn kết thì trước hết phải có đoàn kết cả các công cụ báo chí để đạt mục tiêu chung. Cái thứ hai là, muốn tạo đồng thuận xã hội thì bên cạnh đồng thuận về nhận thức, phải có hành động theo cùng một hướng. Hiểu được đường lối, chính sách, hiểu đúng tình hình đất nước và hành động cùng hướng, đó là đoàn kết. Như vậy liên quan đến tổ chức các phong trào, cuộc vận động ra sao cho có hiệu quả. Lâu nay bình quân mỗi đoàn thể, như thanh niên, phụ nữ, công nhân, nông dân thì có khoảng trên dưới một chục phong trào, cuộc vận động. Đó là vấn đề phải bàn. Một mặt, mình khuyến khích các đoàn thể rà soát lại, sắp xếp lại các phong trào, các cuộc vận động... Mặt khác, Mặt trận phải thể hiện vai trò định hướng, biểu dương điển hình... Công tác khen thưởng cũng rất quan trọng, chứ không phải chỉ có tác chiến đâu.
- Trong giai đoạn hiện nay chắc chắn nhu cầu đối với vai trò phản biện của Mặt trận càng ngày càng lớn hơn. Theo ý kiến, cách hình dung của ông, vai trò phản biện của Mặt trận là như thế nào?
- Lúc mình về đây công tác thì cũng phải tìm hiểu nhiều việc. Ngay cả khái niệm phong trào hay cuộc vận động thì thấy là các đoàn thể đã hiểu khác nhau rồi. Thậm chí có những người còn hiểu ngược nhau. Về công tác giám sát và phản biện cũng có những người hiểu ngược nhau.
- Ông có thể phân tích chi tiết hơn được không?
- Tôi phải lấy định nghĩa từ văn bản của Bộ Chính trị là Quyết định 217, 218 để bám vào đấy, chứ không nói sẽ vênh.
- Quyết định số 217 là về việc ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị xã hội. Còn Quyết định số 218 về việc ban hành “Quy định về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền” ngày 12-12-2013 của Bộ Chính trị (khóa XI). Tôi nhớ là như thế...
- Đúng rồi. Và theo các văn bản đó, việc phản biện không phải là nhận xét cuộc sống thật mà chỉ góp ý các văn bản về đường lối, chính sách, chương trình, đề án lớn trong giai đoạn dự thảo. Định nghĩa đưa ra chỉ thế thôi.
- Còn khi đã ban hành rồi thì nhất nhất tuân theo...
- Thì công việc lại chuyển thành giám sát, thành công đoạn giám sát. Đấy, giữa ngôn ngữ hằng ngày và ngôn ngữ văn bản, không phải đều hiểu như nhau...
- Trong cách hiểu chưa có sự thống nhất...
- Chưa thống nhất. Đấy là ở mình. Còn ở một số nước khác thì họ nói đến cả hai vế luôn, có thể góp ý trong lúc soạn thảo chính sách lẫn khi thực hành chính sách. Ở mình phần đánh giá kết quả thực hiện nằm trong khâu giám sát, gọi là giám sát thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước...
Lâu nay Mặt trận và các đoàn thể vẫn góp ý đối với các dự thảo văn bản của Đảng, Quốc Hội, Chính phủ. Đây là việc không mới, chỉ có điều phải nâng cao chất lượng. Chúng ta làm tiếp và nâng cao chất lượng, thu thập ý kiến của đại diện nhân dân, các tầng lớp nhân dân, các lớp chuyên gia... Và cái này phải làm tốt hơn.
- Theo tôi cảm nhận thì một số người coi việc phản biện như một cách nói ngược. Thực ra, chúng ta nhìn các vấn đề như là qua ống nhòm. Một khi anh nhìn ngược lại ống nhòm thì điều đang to trở nên rất bé... Phản biện không phải việc xoay ngược ống nhòm để nhìn vào hiện tượng, sự vật, công việc mà chúng ta đang làm. Ý kiến của ông thế nào về nhận xét này?
- Tôi nghĩ rằng, về bản chất, khi đưa ra một chính sách, chủ trương của Đảng hoặc Chính phủ thì có hai căn cứ. Căn cứ thứ nhất là phải có cơ sở lý luận. Người ta đưa ra việc này hay việc kia làm là có cơ sở lý luận. Cơ sở chung về mặt chính trị, chẳng hạn như là chủ nghĩa Mác Lênin, đường lối của Đảng... Còn đi vào từng lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiêp, y tế, giáo dục thì cũng có lý luận của các lĩnh vực đó. Đấy là lý luận thể hiện tính khoa học của từng ngành. Thế nhưng, đường lối, chính sách không chỉ mang tính lý luận khoa học mà còn tính thực tiễn, căn cứ thực tiễn. Người ta phải căn cứ vào thực tiễn để đề xuất ra chính sách, chương trình, dự án. Vậy về cơ bản khi đề ra đường lối, chính sách thì phải có sự hài hòa kết hợp cả lý luận lẫn thực tiễn. Đấy là cái nguyên tắc, đấy là chiều nhìn không thể đảo ngược lại được, phải nhìn theo cái trục đấy.
- Thế thì nó mới là phản biện lành mạnh...
- Trong quá trình thực tiễn phải xác định là cuộc sống luôn phát triển, cho nên những lý luận của ta có thể có lúc chậm hơn thực tiễn thì phải nâng cấp lý luận lên cái đã. Đấy là một vế. Ta phải tiếp tục hoàn thiện lý luận chứ...
- Và chúng ta vẫn đang làm việc đấy.
- Đang làm. Và cái thứ hai là, trong lúc làm chính sách mình mong muốn thực tiễn được phản ánh hết, nhưng có khi vẫn sót. Cho nên, chính sách đi vào cuộc sống nếu còn chưa đem lại hiệu quả mong muốn thì cần phải sửa. Bởi làm gì thì mục tiêu vẫn là vì nhân dân. Ở chế độ này, chính sách là vì nhân dân, cái đó là không đổi, phải nói thế. Còn ở mỗi giai đoạn xã hội phát triển, thực tiễn, đường lối, chính sách có thể khác nhau. Vậy thì góp ý là gì? Nếu quá trình thực tiễn chứng minh rằng chính sách này, đường lối này dựa trên lý luận mà có phần lạc hậu, thì chúng ta bổ sung và phải minh chứng, thuyết minh được tính khoa học của cơ sở lý luận. Thứ hai là, thực tiễn nếu có cái bị bỏ sót thì chúng ta phải hoàn chỉnh thêm. Và thực tế thì mỗi nhận thức đều là một quá trình...
- Không ai tự nhiên mà có ngay được...
- Không ai có thể nói là tôi lúc nào cũng đúng cả. Không có lý luận lúc nào cũng đúng cả, mà phải được kiểm nghiệm trong thực tế và được phát triển. Cho nên về cái phản biện mà chúng ta nói mỗi lần ra chính sách mới thì đấy là một lần chúng ta nhìn lại quá khứ, soi rọi vào thực tiễn và kết tinh những cái đúng trong chính sách mới để chúng ta làm nó hoàn thiện hơn, để đường lối chính sách có hiệu quả cao nhất. Theo tôi, đây là quá trình phát triển...
- Và coi đấy là chuyện tự nhiên chứ không có gì bất thường cả.
- Tự nhiên. Đấy là sự phát triển của một cơ thể xã hội cũng giống như sự phát triển cơ thể mỗi con người. Quá trình nhận thức con người từ thấp đến cao thì quá trình nhận thức lãnh đạo mỗi quốc gia cũng từ thấp đến cao.
- Và chúng ta không xem nhẹ những nguy cơ, những phức tạp có thể nảy sinh nhưng chúng ta cũng không nên nghiêm trọng hóa, trầm trọng hóa tất cả những nguy cơ, sự phức tạp có thể nảy sinh ấy, có đúng vậy không ạ?
- Việc huy động nhân dân thông qua Mặt trận và các tổ chức thành viên tham gia vào phản biện chính là góp phần vào việc làm giảm thiểu rủi ro. Càng tham gia tốt thì những gì có thể góp ý cho ta thấy trước, ta điều chỉnh lại.
- Những điều có thể nói ra được, có thể nhìn thấy được, có thể bàn luận được thì bao giờ cũng làm giảm nguy cơ để tích tụ thành ra những căng thẳng không đáng có mà không cần thiết.
- Những bất cập mà mình có thể thấy trước thì không nên để đấy...
- Đúng rồi. Thật ra nhìn một cách khách quan như quan điểm của tôi, một nhà báo, tôi thấy xã hội chúng ta, muốn nói gì thì nói, đang phát triển lên một sự dân chủ càng ngày càng được nâng cao lên. Và vì thế, càng ngày càng đa dạng hóa hơn các thành phần xã hội, các tư duy và các quan điểm đưa ra. Chính điều đó một mặt minh chứng sự phát triển của nền dân chủ, nhưng mặt khác cũng làm nặng nề thêm, khó khăn hơn việc quản lý, thống nhất xã hội để cùng đi theo mục tiêu chung. Và như thế hiển nhiên vai trò lãnh đạo, vai trò tập hợp của Mặt trân cũng trở nên khó khăn hơn...
- Khó khăn nhưng mà cũng lý thú hơn (cười).
- Rất hay.
- Khó khăn hơn nhưng lý thú hơn ở chỗ: Chúng tôi có bàn, xác định là, nếu người dân có những ý kiến góp ý cho Đảng, chính quyền thì Đảng, chính quyền chắc chắn sẽ nghe.
- Vì mục tiêu giống nhau, đúng không ạ?
- Đảng, chính quyền nghe theo cách của mình, theo hệ thống của mình. Nhưng Mặt trận lại muốn khẳng định là, nếu ý kiến của nhân dân chưa được Đảng, chính quyền lắng nghe thì Mặt trận bao giờ cũng là chỗ nghe dân nói. Nếu ai cảm thấy mình chưa có chỗ nói thì Mặt trận luôn luôn là chỗ nghe ý kiến người dân.
- Và luôn ghi nhận lại...
- Luôn lắng nghe ý kiến. Tức là góp phần tạo nên một cơ chế là ở đất nước này, nếu có những người có sáng kiến, góp ý phát triển đất nước cả về lý luận lẫn thực tiễn thì Mặt trận luôn luôn là chỗ để lắng nghe, tiếp nhận họ, không phụ thuộc họ bao nhiêu tuổi, họ làm gì, họ là người trong nước hay ở nước ngoài... Mặt trận phải làm được vai trò lắng nghe nhân dân nói. Cho nên một phương châm trong quá trình chuẩn bị Đại hội Mặt trận hiện nay là Mặt trận phải làm tốt vai trò lắng nghe nhân dân nói. Còn nếu đã không lắng nghe được người dân thì Mặt trận không thể hoàn thành nhiệm vụ của mình, khó có chỗ đứng trong nhân dân...
- Rất đúng là như thế... Xin cảm ơn ông đã dành thời gian cho cuộc trò chuyện này!
