Cần xây dựng mô hình trung tâm quản lý rủi ro liên ngành tập trung

Áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Hoàng Việt Cường nhấn mạnh, nhằm đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số, đến nay 100% thủ tục hải quan cốt lõi được thực hiện tự động trên Hệ thống VNACCS/VCIS, số lượng doanh nghiệp tham gia trên 99%, thời gian thông quan luồng xanh chỉ từ 1 đến 3 giây.

Bên cạnh đó, với vai trò là cơ quan thường trực của Ủy ban Chỉ đạo quốc gia về Cơ chế một cửa ASEAN, Cơ chế một cửa quốc gia và tạo thuận lợi thương mại, Bộ Tài chính đã nỗ lực thực hiện hiệu quả nhiệm vụ Chính phủ giao, đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối Cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN.

Trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ kỹ thuật tạo thuận lợi thương mại (tài trợ bởi USAID) với nội dung trọng tâm là cải thiện công tác kiểm tra chuyên ngành, tiến tới phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, chủ trương của Chính phủ về cải cách công tác kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 623/QĐ-TTg ngày 24/5/2019, trong đó giao Bộ Tài chính là cơ quan chủ quản của Dự án.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Tài chính để triển khai Dự án nêu trên, Tổng cục Hải quan đã phối hợp Dự án USAID tổ chức hội thảo này nhằm trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về QLRR và mô hình trung tâm QLRR liên ngành tập trung.

Theo ông Hoàng Việt Cường, việc áp dụng QLRR trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành là cần thiết và phù hợp với yêu cầu cải cách, yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Thời gian qua, bằng sự nỗ lực của các bộ, ngành, công tác quản lý chuyên ngành đã đạt được những kết quả đáng khích lệ như: cải cách thủ tục, chính sách chuyên ngành, cắt giảm danh mục mục kiểm tra chuyên ngành theo hướng trọng tâm trọng điểm hơn, từng bước thực hiện áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động quản lý chuyên ngành. Tuy nhiên, cùng với kết quả đạt được vẫn còn tồn tại những hạn chế, khó khăn nhất định, tập trung chủ yếu vào các vấn đề như: thực hiện kiểm tra hải quan theo yêu cầu quản lý chuyên ngành; nội dung, phương thức kiểm tra, hiệu quả kiểm tra; thông tin, dữ liệu phân tán, chưa thống nhất, đồng bộ, chưa kịp thời cung cấp, chia sẻ đến các bên có liên quan; chưa có cơ quan đầu mối chủ trì, quản lý chung các nội dung liên quan đến QLRR trong quản lý chuyên ngành, kiểm tra chuyên ngành.

“Để hiểu rõ hơn việc áp dụng QLRR trong hoạt động quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu, hội thảo này giúp chúng ta thấy được tổng quan về công tác QLRR hải quan, áp dụng QLRR trong quản lý hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, áp dụng QLRR trên cơ sở thực hiện các chính sách quản lý chuyên ngành của các bộ, ngành” – ông Hoàng Việt Cường nhấn mạnh.

Trên thực tế, việc áp dụng QLRR của Hải quan Việt Nam chủ yếu được xuất phát từ yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và đáp ứng chương trình cải cách, phát triển, hiện đại hoá hải quan, cùng với việc triển khai Luật Hải quan năm 2005, ngành Hải quan đã chính thức triển khai áp dụng QLRR trong thủ tục hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu thương mại. Trong những năm qua, bằng việc áp dụng quản lý rủi ro kết hợp với chuyển đổi từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", ngành Hải quan đã đạt được những thành quả hết sức quan trọng, tạo ra sự thay đổi căn bản trong phương thức quản lý hải quan, từ thủ công sang tự động hóa dựa trên đánh giá rủi ro; qua đó làm giảm đáng kể tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa.

Thực hiện các nghị quyết của Chính phủ, trong những năm qua, thủ tục quản lý, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu đã có những bước cải thiện đáng kể. Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, tỷ lệ tờ khai phải quản lý, kiểm tra chuyên ngành đã giảm từ 30% năm 2015 xuống còn 19%. Tuy nhiên, Chính phủ yêu cầu các bộ ngành cần tiếp tục thúc đẩy cải cách quản lý, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu thông qua việc tiếp tục rà soát, cắt giảm danh mục hàng hoá xuất nhập khẩu thuộc diện quản lý, kiểm tra chuyên ngành; nghiên cứu, kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý, kiểm tra chuyên ngành. Trong đó, một yêu cầu quan trọng được Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết 02/NQ-CP là “Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương liên quan: Nghiên cứu, kiến nghị xây dựng trung tâm dữ liệu quản lý rủi ro để thực hiện quản lý, kiểm tra chuyên ngành tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước”.

Đặc biệt, với việc áp dụng QLRR, ngành Hải quan đã chủ động phát hiện và kiểm soát trước đối với những nguy cơ vi phạm pháp luật hải quan; tạo lập môi trường tuân thủ, tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế đất nước, đáp ứng hai mục tiêu tạo thuận lợi thương mại và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.

Chia sẻ với những thành tựu của Việt Nam trong cải thiện việc thông quan hàng hóa trong thời gian qua, ông Claudio Dordi - Giám đốc Dự án tạo thuận lợi thương mại thuộc USAID cho rằng: Việc cải cách kiểm tra chuyên ngành vẫn là một yêu cầu cần được tiếp tục cải thiện để tạo thuận lợi thương mại. “Chính phủ đã đặt những mục tiêu quan trọng để các cơ quan liên quan phối hợp triển khai việc quản lý rủi ro trong kiểm tra chuyên ngành, đặc biệt trong đó là xây dựng trung tâm QLRR để quản lý thông quan trên toàn quốc một cách thống nhất. Hội thảo hôm nay chính là một cơ hội để các bên cùng lắng nghe những kinh nghiệm quốc tế tốt nhất liên quan đến QLRR thống nhất, tập trung và thảo luận những lựa chọn một mô hình phù hợp cho Việt Nam” - đại diện USAID nói.

 Tạo thuận lợi  thương mại cho doanh nghiệp

Tại Hội thảo, đại diện Tổng cục Hải quan đã trình bày về thực trạng quản lý kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam và nhu cầu cải tiến để tăng cường tạo thuận lợi thương mại, đồng thời đảm bảo quản lý nhà nước. Tiếp đó, ông Daniel Baldwin - chuyên gia quốc tế Dự án USAID TFP, giới thiệu những thông lệ quốc tế tốt nhất về trung tâm QLRR liên ngành tập trung, bao gồm mô hình Trung tâm Xác định trọng điểm quốc gia của Cơ quan hải quan và biên giới Hoa Kỳ (US CBP) và đưa ra một số khuyến nghị cho Việt Nam.

Ông Vũ Ngọc Anh - nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Hải quan, chuyên gia trong nước của Dự án USAID TFP, cũng đưa ra một số nhận xét về khả năng thành lập mô hình trung tâm QLRR liên ngành tập trung tại Việt Nam. Thủ tục quản lý kiểm tra chuyên ngành được cải cách sẽ giúp giảm thời gian và chi phí thông quan, giải phóng hàng, cũng như tạo thuận lợi thương mại cho doanh nghiệp.

Tại Hội thảo, đại diện các cơ quan quản lý chuyên ngành như: Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Giao thông Vận tải), Cục An toàn thực phẩm, Cục Quản lý dược cổ truyền, Vụ Trang Thiết bị y tế (Bộ Y tế), Cục Khoa học, Chiến lược và Lịch sử (Bộ Công an) và một số doanh nghiệp bày tỏ sự quan tâm, cũng như đồng tình trong việc xây dựng Trung tâm QLRR liên ngành tập trung.

Theo Đại tá, TS.Nguyễn Thế Hải, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Chiến lược và Lịch sử (Bộ Công an), thực chất công tác QLRR là công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động liên quan đến kiểm tra chất lượng. Cơ chế kiểm tra, giám sát là cần thiết, bởi có kiểm tra mới tránh được những rủi ro về quản lý, cũng ảnh hưởng đến chất lượng của hàng hóa trước khi đưa ra thị trường. Hiện nay mỗi cơ quan, bộ, ban, ngành khó có thể thành lập tổ chức để thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát. Chính vì vậy, việc xây dựng Trung tâm QLRR liên ngành tập trung là cần thiết để chia sẻ, cung cấp thông tin giữa các bộ, ngành. 

Đồng tình với quan điểm trên, theo đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong quá trình hoạt động xuất nhập khẩu, VASEP nhận thấy nhiều thủ tục kiểm tra chuyên ngành chưa được áp dụng QLRR. Chính vì vậy, VASEP đánh giá cao ý tưởng về việc xây dựng mô hình Trung tâm QLRR liên ngành tập trung do Tổng cục Hải quan đưa ra.