Cảm hóa, giáo dục thanh thiếu niên hư, ngăn mầm vi phạm

Những con số đáng suy nghĩ

Theo đánh giá của lực lượng Công an cơ sở, phần lớn thanh thiếu niên vi phạm pháp luật đều xuất phát từ những biểu hiện lệch chuẩn trong lối sống, thiếu sự quản lý của gia đình, bỏ học, tụ tập bạn bè xấu hoặc sa đà vào các trò chơi điện tử, mạng xã hội. Nếu không được phát hiện, giáo dục và ngăn chặn kịp thời, các biểu hiện này rất dễ dẫn đến những hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn.

Tại phường Sầm Sơn, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn được mở rộng trên cơ sở sáp nhập từ 7 phường cũ. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, du lịch và dịch vụ, tình hình an ninh, trật tự cũng xuất hiện nhiều yếu tố tiềm ẩn phức tạp. Hiện Công an phường đang quản lý 102 thanh thiếu niên thuộc diện có nguy cơ cao vi phạm pháp luật.

Đáng chú ý, chỉ trong khoảng thời gian từ ngày 15/12/2025 đến 15/5/2026, lực lượng Công an đã xử lý 5 vụ việc liên quan đến 29 đối tượng, chủ yếu ở độ tuổi từ 14 đến 30. Các hành vi vi phạm tập trung vào tụ tập gây rối trật tự công cộng, đánh nhau và trộm cắp tài sản.

Những con số trên cho thấy một thực tế đáng lo ngại. Phần lớn các trường hợp vi phạm đều là những thanh thiếu niên đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời nhưng lại thiếu định hướng, thiếu sự quan tâm, quản lý thường xuyên từ gia đình và xã hội.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại phường Đông Quang. Theo thống kê của Công an phường, hiện địa phương đang quản lý 63 thanh thiếu niên có biểu hiện vi phạm ở nhiều mức độ khác nhau. Một số trường hợp có nguy cơ cao liên quan đến các hành vi cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản hoặc sử dụng trái phép chất ma túy.

Ở khu vực miền núi, xã Cẩm Thạch, nơi có ba dân tộc Mường, Dao và Kinh cùng sinh sống cũng đang quản lý 57 thanh thiếu niên thuộc diện theo dõi. Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, một bộ phận thanh thiếu niên tại địa phương xuất hiện những biểu hiện lệch chuẩn về lối sống, tụ tập đêm khuya, vi phạm trật tự an toàn giao thông, thậm chí gây rối trật tự công cộng.

Nếu chỉ nhìn vào các vụ việc đã xảy ra để xử lý thì mới giải quyết được phần ngọn của vấn đề. Điều quan trọng hơn là phải tìm ra nguyên nhân, kịp thời giáo dục, cảm hóa để ngăn chặn từ khi các hành vi vi phạm còn ở giai đoạn manh nha.

Huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng và triển khai các mô hình quản lý, cảm hóa, giáo dục thanh thiếu niên hư, từng bước tạo chuyển biến tích cực trong công tác phòng ngừa tội phạm.

Tại phường Sầm Sơn, mô hình “Quản lý, cảm hóa, giáo dục, phòng ngừa thanh thiếu niên hư vi phạm pháp luật” được triển khai với mục tiêu huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị trong công tác quản lý, giáo dục và giúp đỡ thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm.

Điểm đáng chú ý là mô hình không đơn thuần lập danh sách quản lý mà tập trung tìm hiểu hoàn cảnh, tâm tư, nguyện vọng của từng trường hợp cụ thể để xây dựng biện pháp giáo dục phù hợp. Các tổ chức đoàn thể, người có uy tín trong cộng đồng được phân công trực tiếp phối hợp với gia đình theo dõi, giúp đỡ từng thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử và định hướng nghề nghiệp cũng được tăng cường nhằm giúp các em nhận thức rõ hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật, từ đó chủ động tránh xa các tệ nạn xã hội.

Tại phường Đông Quang, mô hình “Quản lý, cảm hóa, giáo dục, giúp đỡ thanh thiếu niên” cũng được triển khai với quan điểm lấy phòng ngừa làm chính. Đối tượng được đưa vào diện quản lý là thanh thiếu niên từ đủ 14 đến dưới 30 tuổi có biểu hiện lệch chuẩn, nguy cơ vi phạm pháp luật hoặc từng vi phạm. Đây là nhóm đối tượng rất cần sự quan tâm, đồng hành của gia đình, nhà trường và xã hội để tránh rơi sâu hơn vào con đường sai phạm.

Thông qua việc rà soát, phân loại cụ thể từng trường hợp, lực lượng Công an phối hợp với các tổ chức đoàn thể xây dựng kế hoạch quản lý, giáo dục phù hợp. Thay vì chỉ áp dụng các biện pháp răn đe, mô hình hướng đến việc giúp thanh thiếu niên nhận thức được giá trị của bản thân, có mục tiêu sống tích cực và cơ hội hòa nhập cộng đồng.

Ở xã Cẩm Thạch, việc triển khai mô hình điểm “Quản lý, cảm hóa, giáo dục, phòng ngừa thanh thiếu niên hư vi phạm pháp luật” được thực hiện theo Đề án 3320 của Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa về quản lý, cảm hóa, giáo dục, phòng ngừa, đấu tranh và xử lý thanh thiếu niên hư vi phạm pháp luật giai đoạn 2025-2030.

Mô hình được xây dựng với mục tiêu quản lý, theo dõi 100% thanh thiếu niên có biểu hiện vi phạm pháp luật trên địa bàn; đồng thời phân công cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên trực tiếp giúp đỡ từng trường hợp.

Điều đó cho thấy quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc đưa công tác phòng ngừa tội phạm đi vào chiều sâu, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh ngay từ cơ sở.

Cảm hóa bằng sự đồng hành và sẻ chia

Một trong những điểm nổi bật của các mô hình đang được triển khai là thay đổi tư duy từ “quản lý để xử lý” sang “quản lý để giáo dục, giúp đỡ”.

Theo ông Hà Thanh Sơn, Chủ tịch UBND xã Cẩm Thạch, mục tiêu quan trọng nhất của mô hình là giúp thanh thiếu niên thay đổi nhận thức và hành vi, từng bước trở thành những công dân có ích cho xã hội.

Để thực hiện mục tiêu đó, địa phương xây dựng quy trình quản lý gồm 5 bước: tiếp cận, điều tra chi tiết; phân loại đối tượng; áp dụng biện pháp giáo dục; hỗ trợ tái hòa nhập, hướng nghiệp; đánh giá kết quả và đưa ra khỏi diện quản lý đối với những trường hợp thực sự tiến bộ.

Trong quá trình triển khai, lực lượng Công an phối hợp chặt chẽ với Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Chi hội Cựu Công an nhân dân, nhà trường, trưởng thôn và gia đình để theo dõi sát sao từng trường hợp.

Nhiều thanh thiếu niên sau khi được động viên, hỗ trợ đã có những chuyển biến tích cực. Đơn cử, em L.V.T., 17 tuổi ở xã Cẩm Thạch, từng bỏ học, thường xuyên tụ tập chơi game và vi phạm giao thông. Sau nhiều lần được cán bộ Công an gặp gỡ, phân tích hậu quả của những hành vi sai trái và động viên tham gia các hoạt động thể thao, em đã thay đổi nhận thức. Hiện nay, em mong muốn học nghề sửa xe để có việc làm ổn định trong tương lai. Đó là một minh chứng cho thấy nếu được quan tâm đúng cách, nhiều thanh thiếu niên hoàn toàn có thể sửa chữa sai lầm và làm lại cuộc đời.

Bà Lê Thị Hoa, một phụ huynh tại xã Cẩm Thạch, chia sẻ rằng trước đây gia đình rất lo lắng khi con thường xuyên tụ tập bạn bè đêm khuya và vi phạm giao thông. Khi mô hình được triển khai, gia đình được hướng dẫn các biện pháp quản lý, giáo dục con em hiệu quả hơn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và các lực lượng ở cơ sở đã giúp con bà có nhiều chuyển biến tích cực.

Theo Thượng tá Bùi Ngọc Chuyên, Trưởng Công an xã Cẩm Thạch, mục tiêu cuối cùng không chỉ là giảm số vụ vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên mà còn giúp các em tìm thấy động lực để xây dựng tương lai tốt đẹp hơn. Đó cũng là tinh thần chung trong công tác phòng ngừa tội phạm hiện nay: lấy giáo dục làm nền tảng, lấy cảm hóa làm phương thức và lấy sự tiến bộ của con người làm thước đo hiệu quả.

Thực tiễn cho thấy, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sẽ không thể đạt hiệu quả bền vững nếu thiếu đi những giải pháp phòng ngừa xã hội. Đối với thanh thiếu niên, việc giáo dục, cảm hóa không chỉ giúp giảm nguy cơ phát sinh tội phạm mà còn góp phần bảo vệ tương lai của chính các em. Mỗi thanh thiếu niên được kéo trở lại với cuộc sống tích cực đồng nghĩa với việc xã hội giảm đi một nguy cơ mất an ninh, trật tự.