Dân tộc Khmer là một trong những dân tộc thiểu số có dân số đông tại Việt Nam, với khoảng trên 1,3 triệu người, cư trú tập trung chủ yếu tại khu vực Nam Bộ: An Giang, Cà Mau, TP Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, TP Hồ Chí Minh và Vĩnh Long. Đây là cộng đồng dân cư có lịch sử cư trú lâu đời, tạo dựng nên một không gian văn hóa đặc sắc, giàu bản sắc, đóng vai trò quan trọng trong nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng.
Trong tiến trình lịch sử, dân tộc Khmer đã sáng tạo, lưu giữ và trao truyền hệ giá trị văn hóa phong phú, thể hiện trên nhiều lĩnh vực như tiếng nói, chữ viết, tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống, kiến trúc, trang phục và ẩm thực dân tộc. Các giá trị văn hóa Khmer không chỉ phản ánh đời sống tinh thần, tâm thức cộng đồng mà còn chứa đựng nhiều giá trị nhân văn, giá trị lịch sử.
Hiện nay, khu vực Tây Nam Bộ có trên 450 chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Hệ thống chùa Khmer giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống cộng đồng, không chỉ là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo mà còn là nơi bảo tồn, truyền dạy tiếng nói, chữ viết, lưu giữ thư tịch cổ, nghệ thuật dân gian, giáo dục đạo đức và duy trì các giá trị văn hóa truyền thống cho các thế hệ dân tộc Khmer. Các lễ hội truyền thống như: Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Oóc Om Bóc, lễ cúng Trăng, đua ghe Ngo, Dua Tpeng (Phá Bàu)… tiếp tục được duy trì rộng khắp tại các địa phương có đông đồng bào dân tộc Khmer sinh sống. Đây không chỉ là các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa cộng đồng mà còn là môi trường thực hành, trao truyền nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như: Dù kê, Rô băm, nhạc Ngũ âm, hát Aday, múa Chằn, múa Rom vong, múa Lâm thôn…
Nhiều loại hình di sản văn hóa của dân tộc Khmer đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như: Nghệ thuật Dù kê Khmer Nam Bộ, Nghệ thuật Rô băm, Lễ hội Oóc Om Bóc, Nghệ thuật trình diễn dân gian nhạc Ngũ âm, Nghề làm cốm dẹp của dân tộc Khmer, Nghệ thuật múa dân gian Khmer. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai các hoạt động bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn hiện nay.
Bên cạnh những giá trị được bảo tồn và phát huy, văn hóa dân tộc Khmer Nam Bộ hiện đang chịu tác động mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Không gian văn hóa truyền thống có xu hướng thu hẹp; nhiều giá trị văn hóa đứng trước nguy cơ mai một; môi trường thực hành văn hóa cộng đồng thay đổi nhanh chóng, đặc biệt tại các khu vực đô thị hóa mạnh và địa bàn có tình trạng di cư lao động lớn.
Bà Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, hội nghị là dịp nhìn nhận, đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer trong thời gian qua; làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế, khó khăn và nguyên nhân. Đồng thời, cũng là diễn đàn để các ban, bộ, ngành, địa phương, các nhà khoa học, nghệ nhân, chức sắc tôn giáo và đại diện đồng bào dân tộc Khmer trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các mô hình, giải pháp phù hợp, gắn với thực tiễn công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer.
Qua đó, thống nhất nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị về vai trò, ý nghĩa của công tác bảo tồn văn hóa Khmer; xác định đây không chỉ là nhiệm vụ văn hóa mà còn là nhiệm vụ chính trị, xã hội quan trọng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững đất nước.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, TP Cần Thơ được hình thành trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của TP Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng và tỉnh Hậu Giang. TP Cần Thơ là địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó, đồng bào dân tộc Khmer là 543.266 người chiếm 14,11% dân số thành phố. Hiện nay, trên toàn TP Cần Thơ có 120 ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer; 6 nghệ nhân là người dân tộc thiểu số được Chủ tịch Nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể; 16 di sản văn hóa phi vật thể.
Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ nhấn mạnh, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer luôn được TP Cần Thơ quan tâm tạo điều kiện gìn giữ và phát huy. Những năm qua, cấp ủy, chính quyền các cấp trên địa bàn thành phố đã triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc và chính sách dân tộc, nhất là các Chương trình mục tiêu quốc gia, trọng điểm là Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số; chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số,…
Đồng thời, quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo việc làm và điều kiện thuận lợi cho đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung, đồng bào Khmer nói riêng yên tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế gia đình, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn ANTT trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh.
Tại hội nghị, lãnh đạo Cục An ninh nội địa - Bộ Công an đã tham luận báo cáo chuyên đề về đảm bảo ANTT, bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Khmer.
