"Sau gần 3 năm kể từ khi được phát hiện, con tàu gỗ cổ nằm dưới lớp cát ven biển Hội An dự kiến được khai quật khẩn cấp trong năm 2027. Việc khai quật không chỉ nhằm làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của di vật mà còn cấp thiết trước nguy cơ xuống cấp do tác động của sóng biển và hoạt động thi công dự án kè chống xói lở bờ biển".
Thông tin trên được ông Tán Văn Vương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, chia sẻ tại buổi họp báo quý III/2026 do UBND thành phố tổ chức ngày 23/10.
Theo ông Tán Văn Vương, Sở đã tham mưu UBND thành phố trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, chấp thuận chủ trương khai quật khẩn cấp di vật tàu cổ. Trên cơ sở ý kiến của Bộ, Sở giao Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan và chuyên gia hoàn thiện phương án bảo vệ, khai quật khảo cổ, di dời và bảo quản di vật trong năm 2027.
Hiện Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An được giao phối hợp với các sở, ngành và chuyên gia liên quan hoàn thiện phương án thực hiện. Dự kiến trong năm 2027, trung tâm sẽ triển khai khai quật khảo cổ khẩn cấp, đồng thời thực hiện các biện pháp bảo quản cấp thiết đối với di vật, di tích tàu cổ.
Ngày 19/11/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Công văn số 6258/BVHTTDL-DSVH gửi UBND TP Đà Nẵng liên quan đến việc phát hiện và xử lý tàu cổ tại khu vực ven biển Hội An. Trên cơ sở báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố, Bộ tiếp tục xem xét những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các thủ tục khai quật khảo cổ theo quy định của Luật Di sản văn hóa và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Một trong những vướng mắc hiện nay là điều kiện về quy hoạch khảo cổ. Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, địa điểm khai quật phải nằm trong quy hoạch khảo cổ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tuy nhiên, sau khi tỉnh Quảng Nam (cũ) và TP Đà Nẵng sáp nhập, thành phố mới chưa hoàn thành quy hoạch khảo cổ tổng thể để cập nhật vị trí phát hiện tàu cổ. Điều này gây khó khăn cho việc lập dự án khai quật theo quy định, trong khi di vật đang đứng trước nguy cơ xuống cấp.
Báo cáo của cơ quan chuyên môn cho thấy, khu vực phát hiện tàu cổ thường xuyên chịu tác động trực tiếp của sóng biển, thủy triều và thời tiết bất lợi. Di vật liên tục bị cát phủ lấp rồi lại xuất lộ, khiến các cấu kiện gỗ mất đi môi trường yếm khí vốn góp phần hạn chế quá trình phân hủy. Việc thay đổi trạng thái ướt - khô liên tục làm gỗ dễ nứt, mục, tạo điều kiện cho nấm mốc và vi sinh vật phát triển. Thực tế, hai cấu kiện của tàu đã bị sóng đánh tách rời, buộc lực lượng chức năng phải thu gom để bảo quản.
Bên cạnh tác động của tự nhiên, vị trí con tàu nằm tại bãi biển công cộng, phía sau một khu nghỉ dưỡng du lịch, cũng khiến việc bảo tồn nguyên trạng tại chỗ gặp nhiều khó khăn. Đáng chú ý, khu vực này nằm trong phạm vi triển khai dự án kè chống xói lở, bảo vệ bờ biển Cửa Đại. Nếu không có phương án xử lý kịp thời, di vật có nguy cơ bị tác động trong quá trình thi công công trình.
Trên cơ sở đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị Sở tham mưu UBND TP Đà Nẵng cho phép phối hợp với các cơ quan chuyên môn tiến hành khai quật khảo cổ khẩn cấp theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa và các quy định liên quan. Bộ đồng thời lưu ý việc nghiên cứu phương án di dời, bảo quản hiện vật sau khai quật để bảo đảm tính khả thi và phục vụ công tác gìn giữ lâu dài.
Cùng với việc chuẩn bị phương án khai quật, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố được yêu cầu tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực phát hiện tàu cổ; kịp thời ngăn chặn, xử lý hành vi xâm hại di vật, cổ vật. Công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ di sản theo Luật Di sản văn hóa năm 2024 cũng cần được tăng cường.
Con tàu gỗ cổ được phát hiện vào sáng 26/12/2023, khi một phần thân tàu lộ ra dưới lớp cát sát mép nước. Tại thời điểm đó, phần thân tàu lộ thiên dài khoảng 15m, rộng khoảng 3m, hệ thống khung gỗ còn tương đối nguyên vẹn.
Trong năm 2024, các đơn vị chuyên môn đã khảo sát, nghiên cứu đặc điểm cấu trúc, vật liệu và kỹ thuật đóng tàu. Kết quả ban đầu cho thấy con tàu có kích thước lớn, mang nhiều đặc trưng của tàu thuyền truyền thống Đông Nam Á, với kết cấu nhiều lớp ván be.
Phần giang tàu được xác định làm từ gỗ bằng lăng, còn gọi là săng lẻ; ván be sử dụng gỗ kiền kiền. Từ những đặc điểm này, giới chuyên môn nhận định con tàu nhiều khả năng có niên đại từ thế kỷ XIV đến XVI. Cấu trúc tàu thể hiện sự giao thoa giữa kỹ thuật đóng tàu Đông Nam Á và Đông Á, được đánh giá là một trong số ít tàu cổ còn khá nguyên vẹn từng phát lộ tại Việt Nam.
Tuy nhiên, ghi nhận giữa tháng 10/2026 cho thấy phần lớn di vật đã bị cát phủ lấp trở lại. Những dấu tích dễ nhận thấy hiện nay là các đầu cọc gỗ nhô lên khỏi mặt cát và mép nước khoảng 3-4cm, kéo dài thành một dải cong theo thân tàu.
Khu vực phát hiện tàu cổ hiện cũng đang triển khai dự án kè chống xói lở, bảo vệ bờ biển Hội An. Cơ quan chức năng đã khoanh vùng bảo vệ hiện vật, đặt biển thông báo “Khu vực di tích không phận sự miễn vào”...
