Bài 2: Tháo “rào cản”, tạo đà cho sản phẩm Việt bứt phá

Đây được kỳ vọng là đòn bẩy giúp tháo gỡ những vướng mắc về thể chế, hạ tầng và chi phí, tạo đà cho các sản phẩm "Make in Viet Nam" bứt phá.

Bệ phóng từ những quyết sách lớn

Theo đánh giá của các chuyên gia công nghệ, một người Việt Nam có thể sẽ cần tới 20 chiếc chip cho điện thoại, tivi, tủ lạnh…Với quy mô dân số 100 triệu dân và cơ cấu dân số trẻ, Việt Nam trở thành một thị trường hấp dẫn cho các nhà cung ứng chip cả trong và ngoài nước.

Thời gian qua, Việt Nam đã có những bước đi thần tốc để hoàn thiện hệ thống chính sách cho ngành bán dẫn. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá chiến lược. Cụ thể hóa điều này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định số 1018/QĐ-TTg) và đưa “công nghệ chip bán dẫn” vào Danh mục công nghệ chiến lược (Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg).

Các chính sách về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu máy móc và phần mềm thiết kế đang được triển khai đồng bộ nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất cho các "đại bàng" công nghệ làm tổ và cả các doanh nghiệp nội địa vươn tầm. Điểm nhấn quan trọng nhất trong hệ sinh thái chính sách mới chính là sự ra mắt của Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (VNMPW/CC).

Trung tâm không đơn thuần là một đơn vị hành chính mà được định vị là đầu mối điều phối quốc gia, hoạt động theo tinh thần "mở, kết nối và chia sẻ". Sứ mệnh cốt lõi của Trung tâm là vận hành theo mô hình Multi-Project Wafer (MPW), một phương thức kỹ thuật cho phép ghép nhiều thiết kế khác nhau của các viện, trường và startup vào cùng một đợt chế tạo trên một tấm wafer (tấm bán dẫn). Cơ chế này giúp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật và quan trọng nhất là chia sẻ chi phí sản xuất thử, giúp các đơn vị nhỏ có thể tiếp cận với các nhà máy đúc chip (Foundry) hàng đầu thế giới như TSMC hay GlobalFoundries mà trước đây họ khó có thể thực hiện đơn lẻ.

Việt Nam không thể xây dựng ngành bán dẫn nếu còn tư duy "đi lẻ"

Một trong những trăn trở lớn của lãnh đạo ngành là làm sao tối ưu hóa nguồn lực quốc gia. Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra rằng, Việt Nam không thể xây dựng ngành bán dẫn nếu cứ tư duy "đi lẻ". Một trường đại học hay một doanh nghiệp không thể tạo nên một ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam mà nó phải là sự liên kết. Chính sách mới tập trung mạnh vào việc xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm dùng chung và hệ thống phòng sạch quy mô lớn. Việc đầu tư hạ tầng phần cứng đắt đỏ sẽ do Nhà nước chủ trì hoặc phối hợp theo mô hình đối tác công tư (PPP), sau đó cho phép các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các nhóm nghiên cứu cùng khai thác. Đây chính là một dạng Sandbox về hạ tầng và chính sách, nơi các đơn vị có công nghệ nhưng thiếu vốn có thể "thử và sai" với chi phí thấp nhất.

Để hiện thực hóa khát vọng "sản phẩm thực", Chính phủ đã thiết lập một lộ trình hỗ trợ tài chính vô cùng mạnh mẽ. Cụ thể, giai đoạn 2026-2027, Nhà nước cam kết hỗ trợ 100% chi phí sản xuất thử (tape-out) cho các trường đại học, viện nghiên cứu và nhóm thiết kế. Giai đoạn 2028-2030 sẽ chuyển sang mô hình hỗ trợ một phần chi phí phối hợp với các quỹ đầu tư và doanh nghiệp, đồng thời hoàn thiện các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu như đo kiểm, đóng gói và phân tích lỗi.

Để hiện thực hóa khát vọng, Việt Nam không thể dàn trải nguồn lực. Theo bà Nguyễn Bích Yến, Việt Nam cần tập trung vào ba nhóm sản phẩm có nhu cầu thực tế cao và phù hợp với năng lực nội tại. Thứ nhất là chip AI/ML (Trí tuệ nhân tạo/Học máy). Đây là hướng đi gắn liền với nhu cầu khổng lồ trong hành chính công, giáo dục, y tế và đô thị thông minh. Chuyên gia gợi ý Việt Nam nên bắt đầu từ những khối tăng tốc AI nhỏ, tối ưu hóa riêng cho tiếng Việt (giọng nói, OCR) và các bài toán chuyên ngành thay vì chạy đua sản xuất các bộ xử lý AI khổng lồ ngay lập tức. Tiếp đến là Chip MCU và bảo mật phần cứng cho IoT. Dòng chip này là nền tảng cho thiết bị thông minh, camera giám sát, hạ tầng chính phủ số và logistics. Đây là nhóm sản phẩm phù hợp với công nghệ phổ biến, chi phí hợp lý nhưng lại có ý nghĩa sống còn đối với việc tự chủ hạ tầng thiết bị trong nước. Cuối cùng là công nghệ Chiplets, đón đầu xu hướng "More than Moore".

Chuyên gia Nguyễn Bích Yến phân tích sâu về việc thế giới đang chuyển từ tư duy chip đơn khối (monolithic) sang hệ thống tích hợp nhiều "miếng chip" (Chiplets) thông qua công nghệ đóng gói tiên tiến. Đây là cơ hội lớn cho Việt Nam vì nó giúp giảm rủi ro, tối ưu hóa chi phí và tận dụng được thế mạnh trong các công đoạn đóng gói, kiểm thử và thiết kế các khối chức năng riêng biệt. Thay vì xây một "tòa nhà khổng lồ", chúng ta xây dựng các khối chức năng tốt rồi kết nối chúng thành một khu phức hợp đồng bộ.

Cùng đó, theo các chuyên gia, thể chế và chính sách hiện nay đã dành sự ưu tiên cao nhất cho ngành bán dẫn, nhưng câu hỏi đặt ra là làm thế nào để triển khai nhanh và hiệu quả. Câu trả lời nằm ở sự liên kết. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định: "Một trường đại học hay một doanh nghiệp không thể tạo nên một ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam mà nó phải là sự liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp". Việc ra đời VNMPW/CC chính là cầu nối cho "ba nhà": Nhà nước (hỗ trợ chính sách, hạ tầng dùng chung)-Nhà trường (đào tạo nhân tài, nghiên cứu lõi)-Nhà doanh nghiệp (thực thi và thương mại hóa).

Việc cần phải dũng cảm đề xuất, bắt tay vào làm để biết vướng ở đâu thì tháo gỡ ở đó, thay vì ngồi miên man suy nghĩ về những rào cản lý thuyết. Với sự đồng hành của các đối tác chiến lược và sự tư vấn sát sao của tổ chuyên gia, Trung tâm VNMPW/CC sẽ trở thành hạt nhân quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ sản xuất thử 30.000 chip trong giai đoạn đầu, mà xa hơn là xây dựng một ngành công nghiệp tự chủ, mang lại giá trị gia tăng cực cao cho nền kinh tế. Khi những con chip mang dấu ấn trí tuệ Việt được thương mại hóa thành công, khát vọng về một Việt Nam hùng cường dựa trên khoa học công nghệ và tăng trưởng GDP hai con số sẽ không còn là mục tiêu xa vời.