Bài 1: Lợi ích kép trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động

Trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động, áp lực chi phí sản xuất, vận tải gia tăng, tối ưu sử dụng năng lượng đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp (DN) mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất

Diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang tạo áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu, khí đốt và nhiên liệu khó dự báo, ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí sản xuất. Việt Nam phải vừa đảm bảo an ninh năng lượng, vừa duy trì tăng trưởng, trong khi nhu cầu điện, xăng dầu và các dạng năng lượng khác tăng cao.

Nếu không sử dụng năng lượng hiệu quả, chi phí đầu vào sẽ tăng nhanh hơn năng suất, làm giảm sức cạnh tranh của DN và thu hẹp dư địa điều hành vĩ mô. Tiết kiệm năng lượng vì vậy không chỉ giúp giảm chi phí mà còn là giải pháp chiến lược để duy trì ổn định kinh tế.

Trong bối cảnh chi phí năng lượng biến động và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cao, bà Trần Thị Thương Huyền, Tổng giám đốc, Công ty cổ phần Bách Liên (VietMRO) cho rằng, tiết kiệm năng lượng không còn là câu chuyện riêng của điện, xăng dầu mà là bài toán tối ưu toàn bộ vận hành trong chuỗi sản xuất.

Là DN cung ứng cho hơn 200 nhà máy FDI, VietMRO lựa chọn chuyển đổi số làm “đòn bẩy” cốt lõi để nhận diện lãng phí, tối ưu quy trình và nâng cao hiệu suất. Việc ứng dụng ERP giúp giảm thủ tục thủ công, tăng khả năng kiểm soát, trong khi tối ưu logistics thông qua ghép chuyến, gộp đơn đã góp phần giảm tiêu hao nhiên liệu và chi phí vận hành. Không chỉ dừng ở đó, DN còn thúc đẩy bảo trì, bảo dưỡng thiết bị hiệu quả, giúp máy móc vận hành ổn định, tiết kiệm năng lượng và hạn chế gián đoạn sản xuất.

Theo bà Huyền, khi DN tối ưu được từng khâu vận hành, lợi ích không chỉ dừng ở chi phí mà còn lan tỏa tới toàn bộ chuỗi cung ứng, hạn chế downtime trong bối cảnh nguồn cung năng lượng còn nhiều thách thức.

Đại diện Công ty TNHH FCC Việt Nam (chuyên sản xuất bộ ly hợp cho các hãng Honda, Yamaha, Suzuki…) cho biết, DN, đã sớm chú trọng tiết kiệm năng lượng ngay từ khi xây dựng nhà máy. Theo đó, nhiều giải pháp về cải tiến, đổi mới công nghệ của công ty đã mang lại hiệu quả cao. Như, công ty đã lắp biến tần cho động cơ máy đúc và giải pháp này đã tiết kiệm được 788.856 kWh tương đương với số tiền tiết kiệm được lên đến 1,163 tỷ đồng/năm. Nhiều giải pháp khác như tối ưu hệ thống bơm, làm mát, bảo ôn… cũng mang lại hiệu quả đáng kể. Trung bình 3 năm gần đây, FCC tiết kiệm khoảng 916.750 kWh điện/năm, với tỷ lệ tiết kiệm hơn 4%, góp phần giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ông Nguyễn Việt Anh, Phó Giám đốc điều hành Công ty TNHH Tuyết Lan cho biết, DN chuyên sản xuất kính cường lực và kính dán an toàn, thuộc nhóm đơn vị tiêu thụ điện năng lớn của tỉnh Bắc Ninh. Trong sản xuất, để tiết kiệm năng lượng, Công ty triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng như điều chỉnh kế hoạch sản xuất, hạn chế giờ cao điểm, chuyển công đoạn tiêu thụ điện lớn sang giờ thấp điểm, thay thế thiết bị tiết kiệm điện và lắp biến tần cho động cơ công suất lớn. Đồng thời, tăng cường quản lý nội bộ, yêu cầu tắt thiết bị khi không sử dụng, bảo dưỡng định kỳ và gắn tiêu chí tiết kiệm điện với thi đua khen thưởng.

Về chiếu sáng, DN thay toàn bộ đèn bằng LED và tận dụng ánh sáng tự nhiên. Trước khi áp dụng các giải pháp tiết kiệm, chi phí điện của công ty trung bình hơn 400 triệu đồng/tháng. Sau khi triển khai đồng bộ các biện pháp, chi phí đã giảm 70–80 triệu đồng/tháng, tương đương mức tiết kiệm 15–20%.

Ông Andy Peng, Tổng giám đốc Công ty TNHH Công nghiệp NIENYI Việt Nam cũng cho rằng, là một trong những DN sử dụng năng lượng trọng điểm tại Bắc Ninh, do đó, DN luôn chú trọng tiết kiệm điện do quy mô sản xuất lớn và vận hành liên tục. DN đã xây dựng chính sách quản lý năng lượng, triển khai các tiêu chuẩn ISO về môi trường và kiểm kê phát thải khí nhà kính nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng.

Định kỳ kiểm toán năng lượng, NIENYI từng bước thay thế thiết bị cũ bằng công nghệ hiệu suất cao, ứng dụng hệ thống điều khiển tự động và sắp xếp sản xuất hợp lý để giảm tiêu hao điện, đặc biệt trong giờ cao điểm. Đồng thời, công ty đẩy mạnh đào tạo nội bộ, lắp đặt điện mặt trời và áp dụng các giải pháp tiết kiệm như chiếu sáng hiệu quả, qua đó giảm chi phí và phát thải carbon, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Theo ông Nguyễn Tiến Huy, Tổng Thư ký Hội đồng Doanh nghiệp phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), năng lượng không còn chỉ là đầu vào mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và mức độ tự chủ của nền kinh tế. Điều này càng rõ khi chi phí xăng dầu chiếm tỷ trọng lớn trong nhiều ngành như vận tải, thương mại, sản xuất. Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, bền vững, trong đó sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là trụ cột quan trọng và yêu cầu DN phải hành động cụ thể. Theo ông Huy, tối ưu tiêu thụ năng lượng không chỉ là giải pháp trước mắt mà là chiến lược dài hạn, giúp DN giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) cho biết, Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu tỷ lệ tiết kiệm năng lượng trên tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường khoảng 8 - 10%. Đây cũng là mục tiêu của Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 -2030 (VNEEP3).

Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, một trong những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đó là đẩy mạnh thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 -2030. Khuyến khích phát triển các ngành sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội. Quy định chỉ tiêu bắt buộc tiết kiệm năng lượng cho từng ngành, địa phương. Đẩy mạnh cải tiến công nghệ áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về hiệu suất năng lượng đối với thiết bị, máy móc, phương tiện giao thông và công trình. Từng bước loại bỏ phương tiện, máy móc hiệu suất sử dụng năng lượng thấp, phát thải cao, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ hiệu suất cao.

“Nghị quyết số 70-NQ/TW không chỉ thể hiện cam kết quốc tế của Việt Nam mà còn là kim chỉ nam cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong ngành Công Thương”, bà Nguyễn Thị Lâm Giang nhấn mạnh.

Giảm áp lực nguồn cung

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động, giá xăng dầu và điện liên tục chịu áp lực, bài toán tiết kiệm năng lượng đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả nền kinh tế. Không chỉ giúp DN giảm chi phí sản xuất, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả còn góp phần giảm áp lực lên nguồn cung, bảo đảm an ninh năng lượng và hướng tới phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, chi phí năng lượng, đặc biệt là điện và xăng dầu, đang chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí của nhiều ngành như sản xuất, vận tải, logistics. Khi giá nhiên liệu biến động, mọi hoạt động đều bị ảnh hưởng dây chuyền, buộc DN phải thay đổi tư duy từ “tiêu thụ” sang “tối ưu sử dụng” năng lượng. Nhiều DN đã chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, hạn chế vận hành vào giờ cao điểm, chuyển đổi sang thiết bị tiết kiệm điện, đồng thời tối ưu logistics để giảm tiêu hao nhiên liệu.

Chia sẻ với phóng viên Báo CAND, ông Nguyễn Duy Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp Hội Logistics & Xuất nhập khẩu tỉnh Đồng Nai, Giám đốc Công ty TNHH Hưng Thịnh Phát cho biết, trong bối cảnh chi phí năng lượng liên tục leo thang, việc tiết kiệm năng lượng điện và nhiên liệu cùng các giải pháp quản trị rủi ro để thích nghi trong hoàn cảnh mới không còn là lựa chọn mà đã trở thành “yêu cầu sống còn” để tiết giảm tối đa các chi phí vận hành, giảm tác động biến đổi khí hậu cũng như giúp cho các DN logistics và XNK nâng cao sức cạnh tranh và bảo vệ môi trường sống chung cho cộng đồng trong bối cảnh thị trường đầy bất định và biến động khó lường như hiện nay.

Theo ông Hưng, chi phí vận tải và nhiên liệu hiện chiếm tới 35–40% tổng chi phí đầu vào của ngành vận tải, đặc biệt nhạy cảm khi giá xăng dầu liên tục biến động mạnh. Vì vậy, các DN cần chủ động triển khai nhiều các giải giải pháp quản trị rủi ro trong DN như tăng cường tiết kiệm nguyên nhiên liệu, kiểm soát chặt chẽ các chi phí đầu vào, linh hoạt liên kết để ghép đơn hàng tránh các chiều xe chạy rỗng chuyến, rà soát và cân đối lại các luồng tuyến, bổ sung lại các điều khoản về bảo hiểm để dự phòng, phân chia rủi ro, giảm tối đa số chuyến xe chạy rỗng một chiều, dùng chung phương tiện khi công tác, tăng cường làm việc trực tuyến nhằm hạn chế di chuyển… qua đó cắt giảm đáng kể vận hành và kiểm soát các chi phí đầu vào.

Để thích ứng lâu dài, PCT Hiệp Hội Logistics & XNK Đồng Nai cho rằng, DN cần tối ưu vận hành, đẩy nhanh áp dụng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nhằm từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng hoá thạch. “Những khái niệm như cần tiết kiệm năng lượng hay chuyển đổi xanh, sử dụng năng lượng tái tạo trước đây có thể còn mang đề xuất khuyến nghị, nhưng hiện nay chính là thời điểm thích hợp nhất để các DN cùng hành động mạnh mẽ và dành sự quan tâm chủ động cho việc đầu tư lâu dài, dần từng bước sử dụng năng lượng sạch có khả năng tái tạo, thay thế các nguồn năng lượng truyền thống”, ông Hưng nêu ý kiến.

Tương tự, ông Nguyễn Hồng Phong, Chủ tịch Công ty TNHH Dụng cụ An Mi (An Mi Tool) cũng cho biết, là DN công nghiệp hỗ trợ, An Mi Tool luôn chú trọng tiết kiệm năng lượng. DN đã đầu tư vào nhà máy thông minh, chuyển đổi số và áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc cải tiến quy trình logistics, tối ưu vận chuyển và ứng dụng công nghệ giúp giảm tiêu hao nhiên liệu, từ đó vừa tiết kiệm chi phí, vừa giảm phát thải khí nhà kính.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp Hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA) Nguyễn Vân cho biết, Hiệp hội hiện có hơn 300 DN, nhiều đơn vị tiêu thụ điện lớn với hóa đơn hàng tỷ đồng mỗi tháng. Trước diễn biến biến động của thị trường năng lượng, các DN đã chủ động tối ưu hóa sử dụng điện và năng lượng để giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, nhiều DN vẫn gặp khó khăn về vốn đầu tư cho công nghệ tiết kiệm năng lượng, đồng thời quan tâm đến sự minh bạch và ổn định của khung pháp lý.

Ông Nguyễn Vân nhấn mạnh, chuyển đổi năng lượng là một quá trình chiến lược, đòi hỏi phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, ngành điện, hiệp hội và DN. “Việc tối ưu hóa năng lượng không chỉ giúp DN giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn tăng sức cạnh tranh, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Nguyễn Vân cho hay.

Ông Nguyễn Vân cũng đề xuất, để biến mục tiêu tiết kiệm năng lượng thành hành động thực tiễn, đặc biệt với DN vừa và nhỏ, cần có sự hỗ trợ tài chính và kỹ thuật từ Nhà nước, cùng hướng dẫn sớm về Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi) nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh bền vững.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh, góp phần phát triển bền vững. Trước những biến động phức tạp của thị trường năng lượng toàn cầu, Việt Nam cần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khuyến khích giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất, phát triển nhiên liệu sạch và sinh học để đa dạng hóa nguồn cung.

Thứ trưởng kêu gọi các bộ, ngành, địa phương, DN và người dân tiếp tục áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng, đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy phương tiện giao thông sạch và sử dụng phương tiện công cộng.