Bài 1: Đẩy mạnh việc đưa sản phẩm ra thị trường

Mục tiêu đặt ra là những lĩnh vực trên phải đóng góp thực sự cho tăng trưởng kinh tế 2 con số thông qua kết quả là phải có các sản phẩm cụ thể. TP Hồ Chí Minh đang đồng loạt triển khai các đề án, nhiệm vụ để nhanh chóng có được những sản phẩm KHCN đặc biệt…

Không để kết quả nghiên cứu nằm tại các viện, trường 

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở KHCN TP Hồ Chí Minh cho biết, nếu như những năm trước, trọng tâm phát triển KHCN, ĐMST và CĐS đặt tại các viện nghiên cứu, trường đại học, thì năm nay trọng tâm được tập trung vào doanh nghiệp. Việc này nhằm thúc đẩy khâu thương mại hóa, tập trung huy động các nguồn lực đầu tư cho KHCN, ưu tiên cho công nghệ chiến lược.

Trong đó, Ban chỉ đạo Trung ương giao cho thành phố 3 nhiệm vụ cụ thể, gồm hình thành sàn giao dịch công nghệ nhằm giải quyết tình trạng doanh nghiệp thiếu thông tin về đổi mới công nghệ, thiếu thông tin để có thể đưa sản phẩm KHCN ra thị trường để thương mại hóa.

Về nhiệm vụ hình thành Trung tâm ĐMST tầm cỡ quốc tế, ông Lâm Đình Thắng thông tin, Đề án đã được thành phố ban hành, sẽ đưa vào thực thi trong năm nay. Năm nay TP Hồ Chí Minh cũng được giao phối hợp với Bộ Tài chính thí điểm thương mại hóa và cho vay bằng tài sản trí tuệ, tức cho vay không có tài sản hữu hình để cầm cố, mà cầm cố bằng chính tài sản trí tuệ của doanh nghiệp, của thị trường. Do đó thành phố sẽ sớm hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm, trong đó có phần vốn của Nhà nước.

Ngoài các sản phẩm cụ thể trên, theo ông Lâm Đình Thắng, TP Hồ Chí Minh đăng ký thêm 2 sản phẩm khác, gồm Đề án thương mại hóa sản phẩm, kết quả nghiên cứu và thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong quản lý tài sản số, tiền số tại Trung tâm Tài chính quốc tế. Ngân sách Nhà nước sẽ chịu rủi ro để đầu tư cho đề tài nghiên cứu khoa học, sau đó trao cho doanh nghiệp quyền sử dụng và biến thành sản phẩm công nghệ. Mục tiêu đặt ra là trong năm nay sẽ có ít nhất 5 sản phẩm công nghệ chiến lược được tham gia đề án này và biến thành sản phẩm thực sự của TP Hồ Chí Minh. Chẳng hạn như tế bào gốc, UAV, AI, vật liệu vi sinh để điều trị vết thương. Đây là mô hình điểm của thành phố trong thực hiện mô hình “3 nhà” trong lĩnh vực KHCN.

Theo ông Lâm Đình Thắng, ngày 15/1 vừa qua TP Hồ Chí Minh đã công bố Đề án đô thị KHCN Bắc thành phố với diện tích 1.520ha. Ngay trong quý 1 năm nay, thành phố sẽ công bố Đề án xây dựng đô thị thông minh để thu hút các nhà đầu tư và hình thành các kiến trúc số, kiến trúc dữ liệu mới. Từ đó các sở, ngành, địa phương có thể định hình Đề án CĐS và đô thị thông minh tại đơn vị, địa phương mình.

Đối với việc đầu tư cho hệ sinh thái ĐMST và phát triển kinh tế số, ngoài Đề án trung tâm ĐMST đạt chuẩn quốc tế được triển khai trong năm nay, thành phố sẽ phối hợp với Đại học Quốc gia (ĐHQG) TP Hồ Chí Minh đề xuất chính sách làm đồng đầu tư để hình thành mạng lưới và cơ sở hạ tầng dùng chung, phòng thí nghiệm dùng chung trên địa bàn.

Ông Lâm Đình Thắng cho rằng, khi Đề án thương mại hóa kết quả, sản phẩm nghiên cứu KHCN thành công, TP Hồ Chí Minh sẽ giải quyết được nhiều câu chuyện là có mô hình thí điểm “3 nhà”, có sản phẩm công nghệ chiến lược và thực hiện được vấn đề Nhà nước chấp nhận rủi ro để đưa sản phẩm công nghệ ra thị trường.

Để khắc phục tình trạng doanh nghiệp, viện, trường muốn thử nghiệm công nghệ mới đều thiếu không gian, năm nay Khu công nghệ cao (KCNC), Công viên phần mềm Quang Trung, ĐHQG TP Hồ Chí Minh, Khu đô thị KHCN Bắc thành phố, Trung tâm Tài chính quốc tế và Khu nông nghiệp CNC sẽ là nơi tạo ra không gian này. “Việc KCNC đã thực hiện thí điểm giao hàng bằng UAV vào ngày 5/1 đã cho thấy các đơn vị trên đều có không gian vật lý, có cơ chế quản lý và chính sách để thử nghiệm công nghệ mới tại các đơn vị này”, ông Lâm Đình Thắng khẳng định.

Về vấn đề quản lý tiền số và tài sản số tại Trung tâm Tài chính quốc tế, hiện cả nước chỉ có TP Đà Nẵng đã ban hành sandbox nhưng chưa triển khai, TP Hồ Chí Minh là địa phương thứ 2, đây là công nghệ mới về quản lý blockchain. Để đáp ứng các nội dung trên, theo ông Lâm Đình Thắng, TP Hồ Chí Minh cần thiết phải trở thành “phòng thí nghiệm” lớn về chính sách KHCN của quốc gia.             

Đâu là cực tăng trưởng mới từ khoa học công nghệ của TP Hồ Chí Minh?

Ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban quản lý KCNC TP Hồ Chí Minh cho biết, năm 2025 vừa qua tổng giá trị sản xuất ở KCNC đã đạt con số 23 tỷ USD, tổng giá trị xuất khẩu đạt hơn 20,5 tỷ USD. Trong năm, KCNC đã thu hút vốn đầu tư mới hơn 456 triệu USD và chính thức gia nhập Hiệp hội Công viên khoa học quốc tế. Các đối tác chiến lược là những tập đoàn công nghệ hàng đầu trên thế giới như AMD, Intel đã tham gia đào tạo nhân lực và hỗ trợ thiết bị.

Với mục tiêu phát triển KCNC thành hạt nhân ĐMST và sản xuất sản phẩm công nghệ cao, đến nay toàn bộ quy trình nội bộ của KCNC đã được số hóa, từ đó giúp cắt giảm trên 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) cho nhà đầu tư. Trong năm, KCNC đã hỗ trợ được 5 doanh nghiệp tham gia sandbox trong lĩnh vực drone, UAV và hoàn thành các phòng Lab về AI, Robotics, Nano và BioTech. Ngoài ra, tại đây đang đầu tư 4 phòng thí nghiệm trọng điểm về vi mạch, cơ điện tử, Bio và năng lượng mới. Hiện đơn vị đã xúc tiến việc hình thành Khu Công viên KHCN theo đề án mở rộng KCNC.

Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, không chỉ là nơi sản xuất, KCNC đang hướng tới việc trở thành cực tăng trưởng mới của TP Hồ Chí Minh với mục tiêu đến năm 2030, tổng giá trị sản xuất tại đây sẽ đạt 30 tỷ USD. Thu hút vốn đầu tư mới đạt trên 5 tỷ USD với từ 3-5 “đại bàng” có mức vốn đầu tư từ 500 triệu USD trở lên. Trong giai đoạn này, tại KCNC cũng sẽ có trên 50 triệu USD dành cho việc nghiên cứu và phát triển đối với các dự án trọng điểm. Mục tiêu tiếp theo của KCNC là góp phần xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm lớn về KHCN và CĐS của cả nước và khu vực.

Không chỉ dừng lại ở một KCNC trên, theo Phó Chủ tịch Trần Thị Diệu Thúy, TP Hồ Chí Minh đang tập trung tái cấu trúc không gian phát triển thông qua việc quy hoạch và định hình 9 khu công nghệ số tập trung chiến lược. Tổng diện tích các khu này sẽ vào khoảng 356ha, khi đi vào hoạt động đồng bộ, dự kiến sẽ tạo ra cú hích lớn cho kinh tế thành phố với tổng doanh thu ước đạt 5,7 tỷ USD/năm. Liên quan đến kế hoạch này, Giám đốc Sở KHCN Lâm Đình Thắng đã khẳng định, ngay trong năm nay TP Hồ Chí Minh sẽ triển khai mở rộng KCNC và công bố ít nhất là có thêm 1 khu công nghệ số.

GS TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Ủy viên Trung ương Đảng, Giám đốc Đại học Quốc gia (ĐHQG) TP Hồ Chí Minh cho biết, tháng 12/2025, ĐHQG thành phố đã thành lập Trung tâm ĐMST. Đây được xác định là hạt nhân trong hệ sinh thái ĐMST của thành phố. ĐHQG TP Hồ Chí Minh sẽ tập trung vào lĩnh vực công nghệ sâu, là nơi kết nối bộ, ngành, địa phương, các trường đại học, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm xây dựng những bài toán lớn để cùng với các trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn bắt tay vào giải quyết. Tại đây sẽ hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và các nhóm nghiên cứu để tạo ra công nghệ lõi cũng như thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST.

ĐHQG thành phố cũng đã mời gọi các cơ sở đào tạo, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp tham gia kiến tạo, phát triển hệ sinh thái ĐMST. Theo Giám đốc ĐHQG thành phố, qua làm việc với các tập đoàn, doanh nghiệp lớn, ĐHQG cũng đã nhận thấy tiềm năng rõ nét từ một số ngành công nghiệp trên nền tảng công nghệ chiến lược mà ĐHQG đang xây dựng. Tới đây, ĐHQG sẽ phối hợp với Tập đoàn P&G để xây dựng hệ sinh thái phát triển ngành công nghiệp gen, phối hợp với tập đoàn Vinafood để phát triển hệ sinh thái công nghiệp phụ phẩm, công nghiệp công nghệ sinh học gắn với kinh tế tuần hoàn.

Về vấn đề hợp tác “3 nhà”, năm 2025 vừa qua ĐHQG thành phố đã ký kết hơn 100 văn bản hợp tác và triển khai trên 300 hoạt động với các tập đoàn quốc tế, doanh nghiệp lớn trong nước. Thời gian tới ĐHQG thành phố sẽ tham gia thúc đẩy liên kết vùng Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long thông qua việc giải bài toán phát triển của địa phương. Từ đó các startup và doanh nghiệp sẽ kết nối, tận dụng nguồn lực của ĐHQG để phát triển.

Tuy nhiên, GS TS Nguyễn Thị Thanh Mai cũng thừa nhận, mặc dù có năng lực nghiên cứu mạnh, nhưng khâu chuyển hoá từ phòng thí nghiệm ra thị trường còn nhiều đứt gãy. Những năm qua, đội ngũ các nhà khoa học của ĐHQG có nhiều đề tài chất lượng, nhiều công bố quốc tế, nhiều giải pháp kỹ thuật có giá trị… nhưng còn gặp phải một số nút thắt mang tính hệ thống là thiếu các kênh tư vấn về thị trường và phát triển sản phẩm; nghiên cứu thường khởi đầu tư câu hỏi học thuật và năng lực phòng thí nghiệm chứ không bám sát yêu cầu thị trường. Vì vậy nếu không có nơi kết nối những vấn đề này lại, sản phẩm khoa học sẽ rất khó để đi xa.

Để Trung tâm ĐMST của ĐHQG thành phố hoạt động hiệu quả, GS TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng cần nhiều cơ chế hỗ trợ từ địa phương. Trong đó cần kích hoạt nhu cầu thực chất từ thành phố và doanh nghiệp về sản phẩm KHCN. Đồng thời thành phố cần sớm triển khai các quỹ đầu tư mạo hiểm, các quỹ này phải có sự đầu tư phần lớn từ ngân sách Nhà nước, tập trung vào kết quả sau thương mại hoá.

Ngoài ra cần xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển dựa trên hạ tầng trang thiết bị dùng chung. Nhất là khi ĐHQG thành phố vừa được Bộ KHCN phê duyệt đầu tư 8 dự án phòng thí nghiệm trọng điểm về vi mạch bán dẫn, về khoa học cơ bản tích hợp công nghệ chiến lược, về năng lượng, netzero, công nghệ sinh học, đặt tại Trung tâm ĐMST của ĐHQG thành phố. Hiện TP Hồ Chí Minh cũng đã đồng ý chủ trương đầu tư trung tâm tính toán hiệu năng cao đặt tại đây để phục vụ các bài toán của thành phố cũng như nhu cầu nghiên cứu của doanh nghiệp.

“Chúng tôi sẵn sàng chia sẻ hạ tầng này với các trường đại học khác và cộng đồng doanh nghiệp để thúc đẩy hệ sinh thái ĐMST của thành phố”, GS TS Nguyễn Thị Thanh Mai khẳng định.