Thi thoảng mấy người nào đó lại cười khùng khục, khùng khục… kiểu cười của người móm răng ngất ngây, vui hết cỡ. Hắn nằm ở lùm cây cạnh ao sâu, nghe chuyện cũng thấy buồn cười mà không dám hé môi. May là mới chớm đông, đêm nằm còn chưa lạnh.
Nhiều ngày nay hắn đã được bữa no nào đâu, nhưng đói thì không sợ. Ngủ là quên được. Sợ nhất là ánh đèn pin và tiếng chó sủa. Có ánh đèn là có người kéo đến căn nhà hẻo lánh này. Có tiếng chó sủa là hình như có ai đó, có thể là người, có thể là ma thoắt ẩn thoắt hiện. Người trốn truy nã như hắn không biết đâu mà lần. Hắn sợ bị bắt bỏ tù bất cứ lúc nào.
Hắn vừa thi đại học xong, chưa biết đỗ đạt thế nào thì "dính" chưởng. Buổi chiều hôm ấy, mấy đứa rủ nhau đi xem điểm trên mạng, thình lình quen được một em tuổi 16 có ních nêm khá mời gọi "Nàng tiên cô đơn". Thế là hứng lên, cả tốp rủ cô bé đi dự sinh nhật đứa bạn vào chiều tối phía bên kia triền sông.
Trong sinh nhật thì mở nhạc nhảy một tý. Thì có sao đâu. Nhưng nhảy "máu" quá, có đứa đưa thuốc lắc vào, cả bọn cùng uống. Uống xong lắc càng "máu hơn", không biết trời đất là gì. Quá nửa đêm "Nàng tiên cô đơn" rủ cả bọn đi nhà nghỉ. Ba trai, một gái đi qua đêm. Hắn đã 19 tuổi, chuyện ngủ kiểu này đâu phải lần đầu, nhất là bố mẹ hắn đều là những cán bộ giàu có thường đi công tác vắng nhà. Tiền lại không lúc nào thiếu…
Cứ nghĩ cô bé cũng vui vẻ, tự nguyện, hẳn chẳng có việc gì xảy ra. Thế nhưng gia đình cô bé 16 tuổi ấy khởi kiện, đến lúc ấy ba anh chàng tốt nghiệp phổ thông mới tá hỏa là mình phạm luật. Tất cả đều bỏ trốn khi biết công an thành phố khởi tố vụ án. Bây giờ ngồi ngẫm lại thấy việc phạm tội sao đơn giản vậy. Liều một tý, quên và say một tý, làm việc không nghĩ suy gì, thế là vào tù.
Hắn chỉ biết bỏ trốn và bây giờ nằm ở bụi cây bên một ngôi nhà miền đồi heo hút này. Chắc bố mẹ hắn đang sai quân đi đến các nhà quen thân, ruột thịt ở quê để tìm. Hắn chả dại mà đến đấy. Lâu nay báo chí toàn kể vanh vách lính hình sự thường cứ phục kích ở những nơi ấy mỗi khi cần truy bắt tội phạm là gì. Còn một ít tiến, hắn trốn lên Thái Nguyên, hình như đây là huyện Phú Lương thì phải.
Mà đúng làng Phấn Mễ, nơi có những đống than phế thải chất cao như núi. Những chuyến tàu chở than nặng nề, ì ạch đi lại suốt đêm. Đã một tuần ở đây, hắn nghiệm ra rằng, nếu không có tiếng tàu than nghiến vào đường ray ấy, có lẽ cái xóm miền núi này hẳn đã chết vì buồn, nhất là những ngày rét rin rít từng cơn từ rừng xa thổi về. Hết veo tiền trong túi, ban ngày hắn phải đi bốc than thuê cho một giếng tự phát.
Ban đêm hắn mò về lùm cây cạnh bờ ao này để ngủ. Những thúng than cám đã sớm nhuộm hắn thành một kẻ làm thuê lam lũ và đen đúa, khác hẳn vẻ bảnh trai chưa vướng bụi trần của hắn trước đây. Cũng may chẳng ai hỏi chứng minh thư, nhưng nếu ai tinh ý chỉ cần nhìn cái bắp chân trắng bong của hắn khi ống quần được xắn lên sẽ biết chắc kẻ này vừa từ thành thị quá giang về đây có thể vì những lý do không hay ho gì cho lắm.
Đêm qua, hắn nghe bà cụ trong nhà nói chuyện với một người đàn ông. Chuyện gì mà dài lắm, nói khuya lắm. Cứ rúc rích, rỉ rả không dứt, chứng tỏ người khách này sẽ ngủ lại. Gần sáng, hắn lóng tai nghe.
- Tết này, con định về làm thượng thọ cho mẹ.
Im lặng. Không có tiếng trả lời.
- Ý mẹ thế nào? Còn hơn tháng nữa là mẹ đã chín lăm rồi nhỉ? .
Thì ra là tiếng anh con trai của bà cụ. Người này có lẽ cũng trạc tuổi ông già mình, cỡ năm mươi, năm nhăm gì đó. Anh này hẳn ở xa về thăm mẹ nên nghỉ lại để bàn chuyện sinh nhật sinh nhiếc gì cho bà cụ luôn. Có hiếu ra phết, hắn thầm khen. Một lúc bà cụ thủng thẳng:
- Sống được là tốt. Trời cho khỏe là mừng. Tiền đâu mà bãy vẽ ra, con.
- Có chứ - Người con nói - Con cháu, bạn hữu… mỗi người góp một tý, chúc thọ mẹ. Mẹ ở một mình, đêm hôm biết thế nào.
- Phui phủi cái mồm anh. Đợi năm năm nữa một trăm làm luôn. Quanh nhà mình, có người còn thiếu ăn, mẹ là lão thành, 60 năm tuổi Đảng, linh đình ăn uống sao đành. Để tiền giúp cho họ nương sắn chả hay hơn. Con lại là công an…
Hắn chột dạ. Thôi bỏ mẹ, con bà cụ là công an! Không biết công an vùng nào, có phải bộ phận bắt kẻ trốn tránh như mình không? Hắn toát mồ hôi, thở gấp, tim đập thình thịch. Tiếng bà cụ nhỏ lại:
- Con phải nhắc cả vợ con và các cháu nữa. Nhớ lời mẹ, làm gì thì làm, phải giữ gìn. Của thiên hạ nhiều lắm. Đừng tham.
- Mẹ dặn hàng trăm lần. Quên sao được…
Hắn chỉ dám nghe đến thế rồi nín thở chầm chậm bò ra khỏi "hang ổ" là những lùm cây hoa vông vang kín mít. Hắn đi về phía những đoàn tàu đang hú còi đòi than trước khi chuyển bánh. Hắn tìm một toa đen dự trữ leo lên ngủ trong tiếng gió thổi thông thống. Bụi than dính vào người biến hắn nhòa đen như những toa tàu…
Nhưng đêm nay, sau ba ngày vật vờ, hết sợ, hắn lại quay về lùm cây vông vang cạnh bờ ao, tìm về chiếc ổ rơm kín mít để ngủ. Chỗ này cách bãi than chừng cây số đường đồi, có qua một bãi tha ma, đi về đều vắng lặng như chốn không người. Hắn vẫn phòng nếu có công an tìm đến bãi than thì ở trong này sẽ như "căn cứ địa", không biết đâu mà lần.
Nhà bà cụ lại có khách. Thêm một hiện tượng bất thường nữa khiến hắn càng cảnh giác. Ánh lửa bập bùng trong bếp với mùi sắn thơm lừng khiến hắn thèm rỏ dãi. Cơn đói lại cồn cào trong bụng. Theo bản năng, hắn bò sát đến gần ánh lửa. Thật lạ, càng gần ánh lửa, hắn lại như càng thấy rét hơn, có lẽ 0cửa, thấy một bà lão ngồi trên chiếc ghế đang cời than thêm củi. Một anh con trai khoác chiếc áo kiểu blu-dông lên tận cổ, nhìn không rõ tuổi.
Có lẽ là cái anh hôm nọ. Biết đâu anh ta ở lại làm nhiệm vụ vây bắt mình? Lửa cháy to hơn, hắn ghé mắt nhìn, đoán bà cụ chủ nhà khoảng ngoài chín mươi tuổi như câu chuyện tối nọ hắn đã nghe trộm. Nhưng khuôn mặt hiền lắm, thuộc diện cả tin, có thể lừa dối được.
- Mẹ không muốn tổ chức thượng thọ à?
Suýt nữa hắn reo lên. Giọng này khác, thì ra anh này không phải là ông công an hôm nọ. Con cái nhà này có hiếu thật, toàn bàn chuyện thượng thọ. Chả bù cho mình, chưa hề biết ngày sinh của ông bô bà bô là ngày nào. Mình cũng là đứa mất dạy, lần đầu tiên hắn tự mắng mình.
Bà cụ thủng thẳng:
- Hôm kia anh Tỵ về, mẹ đã nói rồi. Các con nghe mẹ. Không làm gì cả. Bố mất sớm, thương mẹ là nhớ lời mẹ dặn. Năm ba rồi, nhớ nổi không? - Bà cụ quay sang anh con trai.
- Sao lại không! Của thiên hạ nhiều lắm. Đừng tham - Anh con trai cười khì khì…
- Cha bố anh. Chỉ được cái nhớ dai… Chín rồi, đổ sắn ra - Bà cụ vừa cười khì khì, vừa sai con.
Những củ sắn bở, bốc đầy hơi, thơm lừng, trong cái rổ sao mà ngon đến vậy. Anh con trai cầm lên thổi phù phù, cho vào miệng. Càng nhìn, hắn lại càng thèm, cái thứ mà hồi ở Hà Nội, hắn chưa một lần để ý.
- Mai con mang mấy cân về Hà Nội cho các cháu. Mọi bận về đây, thằng cu, con tĩn thích lắm. Ăn đến kỳ say.
Anh con trai nói:
- Con phải lên mạn Hà Giang. Chưa về được. Có mấy đứa vừa trốn trại hôm qua.
Trời ơi, lại là công an. Hắn sợ hãi luống cuống định rời cửa bếp thì tiếng bà cụ đã níu chân hắn lại:
- Bắt được chúng nó đừng đánh đập, con ạ. Tội người ta.
- Không đánh, không chịu được. Mất công, mất việc. Tức lắm. Đánh cho nhớ!
- Anh nói thế là không được - Bà cụ đổi cách xưng hô với con - Mẹ bảo anh và bảo cả thằng Tỵ rồi, nghề này đừng dùng quyền mà đánh người khác. Người ta cũng là người cả. Xưa mẹ bị Pháp nó bắt. Đánh đau lắm, nhưng không khai. Đến bây giờ vẫn thù đấy. Các con mà đánh đau, bắt khai sai là làm điều ác. Mà làm điều ác…
Anh con trai cười to, cướp lời mẹ:
- Làm điều ác thì không sửa được. Làm sai thì sửa được. Mẹ đã dạy như thế mà. Đúng không? Con đùa mẹ thôi. Xưa là có tạt tai, đá đít mấy cái. Bây giờ dân chủ rồi, đánh người là bị kỷ luật luôn. Kể cả họ là tội phạm. Mẹ yên tâm.
Có vẻ như bà cụ nuốt phải miếng sắn bị nghẹn nên một lúc sau mới nói:
- Mẹ chưa tin.
Hắn rón rén đi, không dám nghe hết câu chuyện. Về lại ổ rơm, lần đầu tiên hắn thấy buồn. Buồn khủng khiếp. Nằm gối đầu lên hai khuỷu tay, hắn cứ nôn nao. Hình như hắn thèm một hơi ấm của bếp lửa. Và tự nhiên thấy nhớ mẹ…
Nhớ cái thuở được nằm cuộn tròn trong lòng mẹ ríu rít kể chuyện ở trường. Nhớ cái lần được ngồi trên cổ bố chơi công viên. Giờ xa, xa lắm rồi. Không biết bây giờ hai người đang tìm mình ra sao. Thế nào mẹ cũng khóc, mẹ sẽ rũ người ra gọi thảm thiết tên thằng Ngọc là mình, có khi ngất lên ngất xuống.
Xưa nay một ngôi nhà chỉ có bố mẹ và thằng Ngọc này, không thiếu cái gì, thành ra hiếm khi hắn nghĩ nhiều về bố mẹ. Lần đầu xa ngôi nhà giữa phố, thấy thương mẹ quá. Mình đã dại lắm rồi. Hắn thao thức, nước mắt chảy nóng rát cả mặt…
Lại mấy ngày trôi qua. Đêm nay bếp nhà bà cụ lại đỏ lửa. Nghe trộm thành quen, cả tò mò nữa nên hắn bò lại sát cái bếp hôm nọ.
- Cái ao lâu nay còn cá không, bác?
Giọng ông này hơi lạ, hắn chưa từng nghe bao giờ. Chắc bà con quen biết gì đó. Tiếng người khách nói tiếp:
- Hôm nọ chúng cháu gặp mặt những người con của làng ta làm ở Công an Hà Nội. Hơn chục trai gái đều là người Cao Lan đấy bác (người khách nói một câu tiếng dân tộc, hắn không hiểu. Chỉ nghe bà cụ cùng người khách cười vang nhà. Chắc là vui lắm). Mọi người nhắc tới bác đấy.
Có người kể, năm 1967, bà chủ nhiệm Triệu Thị Văn triệu tập đại hội hợp tác xã tại nhà mình. Đại hội toàn thể phải đến mấy trăm người. Nhưng tự nhiên tối hôm trước, bà cụ mò mẫm đi khắp xã thông báo dời địa điểm họp vào hang. Sáng sau, lúc đại hội đang diễn ra thì nhà bác bị bom Mỹ giội tan nát. Hố bom thành ao thả cá bây giờ. Mọi người khen bác có giác quan thứ sáu. Nếu không xã mình dễ có ngày giỗ chung. Nhỉ?
Thằng Ngọc nhíu mày nghĩ: Ông này lại là công an. Hay là họ phát hiện ra mình, dồn dập đổ về đây nhỉ? Không lẽ… Hắn thấy lo lo. Hay là mình vượt biên đi. Khoan, để nghe nốt...
Bà cụ cười khì khì:
- Có giác quan nào đâu. Chúng nó ác thì mình phải dè chừng với nó. Đời bác 96 tuổi, Pháp thì sang bắt giam, Mỹ thì đem bom đến phá nhà. Ức không để đâu cho hết. Thế nên bác dạy con bác phải biết ơn Đảng, ơn Bác Hồ, phải sống làm việc tốt. Của thiên hạ nhiều…
- … Đừng tham! Hơn chục anh em công an là người Cao Lan cứ gặp nhau là nhắc lại câu nói của bác.
- Ô, thế các anh cũng biết à? Già này ngượng quá… Khì khì…
Thằng Ngọc ngồi nghe lại thấy buồn cười. Người dân tộc nói chuyện mộc mạc, hiền ru. Thế mà làm công an được, kể cũng lạ. Có thể họ to khoẻ, vật nhau với tội phạm lúc nào cũng thắng. Im lặng một lúc lâu, có cảm giác người khách đang tìm cách nói với bà cụ một điều gì hệ trọng lắm. Ngoài rừng gió thổi kéo từng cơn trên không trung vắng lặng. Hình như có tiếng thin thít nơi đầu lưỡi của người khách bị rét thì phải. Chỉ có bếp lửa là lập lòe sáng. Một lúc, tiếng người khách thảng thốt:
- Thưa bác. Hôm nay cháu thay mặt anh em đồng hương Cao Lan về Phấn Mê chúc thọ bác. Đội hình sự chúng cháu ra "nghị quyết" hàng năm sẽ cử người về mừng sinh nhật các mẹ của anh em. Hôm nay, anh Tỵ có chuyện…
- Năm nay, lần đầu thằng Tỵ không về. Có việc gì xảy ra với cháu?
- Dạ. Anh ấy đi bắt bọn cướp đêm. Bị chúng bắn bị thương…
- Bị thương? - Tiếng bà cụ kêu thất thanh.
- Vâng. Hôm qua Bệnh viện Việt - Đức đã mổ. Mấy anh em chúng cháu tiếp một ít máu là tỉnh. Anh ấy gửi quà cho bác đây.
Có tiếng loẹt xoẹt như mở một hộp xốp nào đấy. Không có tiếng bà cụ đáp lại. Hắn thấy thương bà lão. Tiếng người khách:
- Khi tên cướp bóp cò súng, Anh Tỵ vẫn xông vào nó. Lính hình sự chúng cháu được dạy như thế. Trước tội phạm, mình phải xông lên. Mình mà lùi lại, nó bắn cả mình, bắn cả anh em. Mình xông lên, nó sợ phải chùn tay.
Bà lão lặng im. Có thể bà chưa hết lo để nghe những chuyện như thế. Bỗng bà đứng dậy nói:
- Sắp có chuyến tàu về Hà Nội. Cháu cho bác về dưới đó thăm thằng Tỵ.
- Đi ngay hở bác. Dạ vâng. Để cháu đưa bác đi.
Hai người rời khỏi bếp, lên nhà trên lục xục một lúc, có lẽ tìm quần áo đồ đạc gì đó. Rồi họ tắt đèn, khóa cửa bếp đi ra ngõ, rì rà rì rầm chuyện gì nghe cứ nhỏ dần, nhỏ dần. Có tiếng còi tàu, không rõ tàu khách hay tàu chở than. Căn nhà của bà cụ chìm vào bóng tối mênh mông…
Còn lại một mình, thằng Ngọc ngồi rất lâu sát sau bếp lửa còn hơi nóng. Ngồi mãi, ngồi mãi cốt để đón hơi ấm sót lại từ bếp lửa bà cụ vừa nhen tối nay. Khuya lắm, khi đàn chim lạ mỏi mệt bay qua rừng kêu toang toác, hơi lạnh như dập dồn ập tới, có lẽ vì trong bếp than củi đã nguội dần, hắn miễn cưỡng đi về phía bờ ao. Hơn chục ngày nay, bây giờ hắn đã được đi thẳng người trong vườn nhà bà cụ mà không phải bò hay rón rén.
Hắn được tự do trong phút ấy, nhưng sao mà buồn bã thế. Hắn thấy cô đơn khủng khiếp giữa bóng tối dày đặc này. Thế là từ nay, không còn bà lão ở nhà, không còn ánh lửa lập lòe khe cửa, không còn tiếng bà lão chuyện trò cùng khách, không còn tiếng cười khì khì vui chuyện. Đâu còn phải trốn ai, nhưng lần này về ổ rơm, hắn lại nằm không ngủ được, ngồi bó gối nghĩ miên man.
Càng khuya tiếng gió rít càng mạnh, cái lạnh khác thường ùa về thấu đến xương. Có tiếng còi tàu xa xa vọng tới. Vậy là bà lão đi thật rồi. Hay là mình cũng đi. Đi về với mẹ. Vừa nghĩ hắn vừa gọi thầm tên mẹ trong nóng hổi của nước mắt đang giàn giụa...
