Người được Y. Ligachev tiến cử
Ngược dòng thời gian, mọi việc có lẽ được bắt đầu từ năm 1983, khi nhà lãnh đạo mới của Liên Xô Yuri Andropov với quyết tâm đổi mới đội ngũ cán bộ lãnh đạo đất nước đã đưa Yegor Ligachev 63 tuổi, Bí thư thứ nhất Khu ủy Tomsk về Moskva.
Ở Moskva, Ligachev được giao giữ chức Trưởng ban Tổ chức Trung ương. Sau đó, từ năm 1985 đến tháng 7/1990, ông là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (ĐCSLX). Từ năm 1985 đến 1988, Ligachev thực sự là nhân vật số 2 trong Đảng và Nhà nước Liên Xô khi được giao phụ trách công tác tư tưởng.
Y. Ligachev được Y. Andropov tin cậy giao cho công tác tuyển chọn cán bộ lãnh đạo mới. Và, Andropov đã yêu cầu ông xem xét kỹ đối với Boris Yeltsin, 52 tuổi, Bí thư thứ nhất Khu ủy Sverdlovsk. Khi trực tiếp đến Sverdlovsk, Ligachev rất hài lòng với những gì ông nhìn thấy và cho rằng Yeltsin chính là người mà đất nước đang rất cần trong thời kỳ chuyển đổi. Nhưng, cũng phải 2 năm sau Yeltsin mới được điều chuyển về làm việc tại Moskva.
Đây là thời gian sau cái chết của Andropov, công cuộc cải cách vừa mới bắt đầu đã bị đình trệ và chỉ được khôi phục vào năm 1985, khi Gorbachev trở thành người đứng đầu Liên Xô. Như vậy, theo đề nghị của Ligachev, Yeltsin đã có mặt trong nền chính trị Xôviết rộng lớn.
Tháng 12/1985, Yeltsin được tín nhiệm cao khi được cử giữ chức Bí thư thứ nhất Thành ủy Moskva, trở thành một trong những người có ảnh hưởng nhất ở Liên Xô. Khi đó, Tổng bí thư Gorbachev cũng nhận xét rằng Yeltsin là một người năng động và có "cách tiếp cận độc đáo".
Ngay sau khi Yeltsin trở thành Bí thư thứ nhất, khắp Moskva rộ lên tin đồn về tính dân chủ bất thường ở người lãnh đạo mới: hình như, ông ấy trực tiếp đi tìm hiểu từng mặt hàng trong các cửa hàng thực phẩm, nằm điều trị ở một bệnh viện bình thường và, thậm chí, đi làm bằng tàu điện…
Năng lực phá hoại
Sự nổi tiếng của Yeltsin đã tăng lên nhanh chóng, thậm chí vượt cả Gorbachev. Điều này đã làm cho ông ta lúc thì ngây ngất, lúc thì kiêu ngạo và, chẳng bao lâu sau, Yeltsin bắt đầu có những mâu thuẫn gay gắt với các đồng chí của mình.
Vào ngày 21/10/1987, tại Hội nghị Toàn thể Ban Chấp hành Trung ương ĐCSLX, Yeltsin đã phê phán gay gắt tốc độ chậm chạp của công cuộc cải tổ, chỉ trích các đồng nghiệp, trong đó có Ligachev, và thậm chí cả Gorbachev, khi cho rằng bắt đầu hình thành xung quanh Tổng bí thư "tệ sùng bái cá nhân".
Bài phát biểu của Yeltsin không phù hợp với khuôn khổ của cuộc cải tổ. Các đồng chí trong đảng, kể cả những người có cảm tình với ông, đã khẳng định hành động ấy là "sai lầm chính trị". Ông đã bị cách chức Bí thư thứ nhất Thành ủy Moskva. Truyền thống của ĐCSLX không chấp nhận tình trạng "vạch áo cho người xem lưng", do vậy bài phát biểu của Yeltsin không được bất cứ nơi nào công bố.
Tuy vậy, cũng đã có hàng chục phiên bản khác của bài phát biểu được "tự in" nhưng nội dung không giống với bản chính. Và, cũng chính từ bài phát biểu này, Yeltsin trở thành "nhân vật đối lập" nổi tiếng. Còn người dân Xôviết, những người đã vỡ mộng với Gorbachev, bắt đầu coi Yeltsin như là một lựa chọn cho sự thay thế tất yếu.
Cuộc đấu tranh trong nội bộ đảng không còn gay gắt như trước vì Yeltsin đã bị bãi chức "ông chủ Moskva", tuy vậy ông vẫn là Phó chủ tịch thứ nhất Ủy ban Nhà nước về xây dựng. Yeltsin đã sống trong tâm trạng hết sức nặng nề sau khi bị thất sủng. Tuy nhiên, đến giữa năm 1988, Yeltsin nhận ra rằng hành động "nổi loạn" của mình có rất nhiều lợi thế và ông ta quyết định phải phát huy vai diễn - "người đối lập".
Ngày 1/7/1988, Yeltsin đã có bài phát biểu tại Hội nghị 19 của ĐCSLX, ông đả kích dữ dội tệ đặc quyền đặc lợi đang tồn tại trong các nhà lãnh đạo cao cấp của Nhà nước, chỉ trích gay gắt "sự trì trệ" cho rằng Bộ Chính trị - "cơ quan lãnh đạo tập thể" phải chịu trách nhiệm với những tình trạng ấy. Cuối cùng, Yeltsin yêu cầu phải đưa Ligachev ra khỏi Bộ Chính trị và phục hồi chức vụ cho ông ta vì đã có bài phát biểu tại Hội nghị Toàn thể vào tháng 10/1987.
Giữa lúc Yeltsin đang phát biểu quyết liệt nhất, Ligachev đã xen vào, ông nói: "Boris, đồng chí không đúng đâu. Chúng tôi bất đồng ý kiến với đồng chí không chỉ về mặt sách lược. Boris, đồng chí rất có năng lực, nhưng năng lực ấy không phải là xây dựng, mà là phá hoại!...". Yeltsin phớt lờ nhận xét đó và tiếp tục phát biểu.
Câu nói trên đây của Ligachev, mà ngay sau đó được coi là lời tiên đoán về Yeltsin, chắc sẽ không nổi tiếng, nếu nó không được nghệ sĩ hài Gennady Khazanov sử dụng trong một bài độc thoại "Chủ đề của ngày".
Vào cuối những năm 1980, ở Liên Xô - đất nước được chính trị hóa hoàn toàn, câu chuyện đùa liên quan đến "trận chiến" của "người anh hùng dân tộc" Yeltsin nhanh chóng trở nên rất phổ biến. Từ thời điểm đó, những người ủng hộ Yeltsin ngay lập tức sử dụng nó làm vũ khí, họ xuống đường tuần hành với các khẩu hiệu "Boris, ông đúng!" và thậm chí "Boris, cầm quyền đi!".
Tại đại hội cuối cùng của đảng vào tháng 7/1990, Yeltsin đã đề nghị đổi tên ĐCSLX thành Đảng Tập trung dân chủ và cho phép được tự do thành lập các phái trong đảng, nhưng những đề nghị ấy không được chấp nhận. Lúc đó, Yeltsin và một loạt các "lãnh tụ dân chủ" khác theo ông đã tuyên bố ra khỏi ĐCSLX…
Sau này, B. Yeltsin được bầu làm Tổng thống Liên bang Nga hai lần vào các năm 1991 và 1996. Ông cầm quyền càng lâu, thì lời tiên đoán của Y. Ligachev càng đúng. Năng lực phá hoại của Yeltsin đã giúp ông ta hoàn thành công việc của mình
