Sở dĩ phải công bố công khai sự kiện lịch sử này vì thời gian gần đây, đặc biệt là vào dịp kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam và chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử trên một số phương tiện thông tin đại chúng, trong một số cuộc tọa đàm, gặp mặt truyền thống xuất hiện hồi ức, ý kiến về sự kiện chiếm dinh Độc Lập và Đài phát thanh Sài Gòn của một số nhân chứng từng giữ những cương vị lãnh đạo, chỉ huy (trong đó có Đại tá Bùi Văn Tùng - nguyên Trung tá, Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203 và Trung tướng Phạm Xuân Thệ - nguyên Đại úy, Trung đoàn phó Trung đoàn bộ binh 66 thuộc Quân đoàn 2).
Trong các hồi ký và ý kiến đó có một số điểm không thống nhất mà nổi bật lên là vấn đề bắt nội các Dương Văn Minh ở dinh Độc Lập và thảo bản tuyên bố đầu hàng cho Tổng thống Dương Văn Minh đọc tại Đài phát thanh. Điều này đã dẫn tới những nhận thức khác nhau trong một bộ phận dân chúng trong nước và dư luận trên thế giới; ảnh hưởng tới ý nghĩa thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta.
Để làm rõ sự kiện trên, Thủ trưởng Bộ Quốc phòng và Thủ trưởng Tổng cục Chính trị đã chỉ thị cho Viện Lịch sử quân đội Việt Nam tổ chức điều tra, nghiên cứu làm rõ những chi tiết lịch sử còn chưa thống nhất để có cơ sở kết luận chính xác những vấn đề liên quan đến sự kiện dinh Độc Lập ngày 30/4/1975. Chấp hành chỉ thị của Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân đội Việt Nam đã tổ chức một tổ cán bộ chuyên ngành thực hiện khảo sát, nghiên cứu một số vấn đề liên quan tới sự kiện trên tại dinh Độc Lập, Đài phát thanh và trực tiếp trao đổi với các nhân chứng lịch sử.
Nội dung khảo sát, nghiên cứu tập trung vào việc bắt Tổng thống Dương Văn Minh, nội các Sài Gòn ở dinh Độc Lập và áp giải Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu sang Đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng và việc thảo lời tuyên bố đầu hàng, tiếp nhận sự đầu hàng của Dương Văn Minh. Trên cơ sở nguồn tư liệu phong phú thu thập được, trong đó có những tư liệu mới, kết quả khảo sát nghiên cứu trước đó, cũng như các ý kiến phát biểu tại cuộc tọa đàm, Viện Lịch sử quân đội Việt Nam tổng hợp, thống nhất như sau:
- Khẳng định đây là chiến công chung của toàn dân tộc, của quân đội và nhân dân ta.
- Về việc bắt Tổng thống Dương Văn Minh cùng nội các chính quyền Sài Gòn ở dinh Độc Lập và áp giải Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu sang đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng: Trong mũi tiến công thọc sâu bằng sức mạnh tổng hợp của Quân đoàn 2 (gồm Lữ đoàn xe tăng 203, Trung đoàn bộ binh 66 và các lực lượng phối hợp) vào sào huyệt cuối cùng của chính quyền Sài Gòn, Đại đội 4 xe tăng (thuộc Lữ đoàn 203) là đơn vị tiến công, đột nhập vào dinh Độc Lập đầu tiên và đồng chí Bùi Quang Thận là người thực hiện việc kéo cờ giải phóng trên nóc dinh Độc Lập. Cùng lúc đó, một số cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 66 do Trung đoàn phó Phạm Xuân Thệ chỉ huy tiến vào dinh Độc Lập, lên tầng 2 bắt Tổng thống Dương Văn Minh cùng nội các ở phòng họp và áp giải Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu sang Đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng.
- Về việc thảo lời tuyên bố đầu hàng và tuyên bố chấp thuận sự đầu hàng của Dương Văn Minh: Tại đài phát thanh, đồng chí Phạm Xuân Thệ cùng các cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 66 tổ chức soạn thảo lời "Tuyên bố đầu hàng" cho Dương Văn Minh. Văn bản đang được soạn thảo thì Trung tá Bùi Văn Tùng - Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203 xuất hiện. Từ đó, bộ phận cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 66 dưới sự chỉ đạo của đồng chí Bùi Văn Tùng tiếp tục soạn thảo và hoàn chỉnh lời "Tuyên bố đầu hàng" cho Dương Văn Minh đọc và ghi âm để phát trên đài phát thanh. Riêng lời "Tuyên bố chấp nhận đầu hàng" của Tổng thống Dương Văn Minh do đồng chí Bùi Văn Tùng soạn thảo và trực tiếp đọc trên đài phát thanh.
Trong văn bản gửi Viện Lịch sử quân đội Việt Nam ngày 5/1/2006, Trung Tướng Phạm Hồng Thanh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, thay mặt lãnh đạo Tổng cục Chính trị khẳng định: "Kết luận của tọa đàm khoa học là chặt chẽ, thống nhất với Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam và Lịch sử Quân đoàn 2"
