TP Hồ Chí Minh gỡ điểm nghẽn để phát triển thế mạnh du lịch đường sông

Tiềm năng lớn, nhưng điểm nghẽn nhiều

Những năm gần đây, du lịch đường sông tại TP Hồ Chí Minh ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Ngành Du lịch tiếp tục là động lực quan trọng với tổng thu trong quý I/2026 đạt khoảng 150.000 tỷ đồng (đạt 45,4% kế hoạch năm) cho thấy sức bật đáng kể của thị trường.

Với chiều dài khoảng 80 km, sông Sài Gòn uốn lượn qua nhiều khu vực từ trung tâm đô thị đến vùng sinh thái ven đô, hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển các loại hình du lịch đa dạng: từ tham quan, ẩm thực, giải trí đến nghỉ dưỡng cao cấp. Thành phố hiện đã xây dựng hơn 60 chương trình tour, tuyến đường thủy, trong đó có nhiều sản phẩm mới, tạo thêm lựa chọn cho du khách.

Lượng khách du lịch đường thủy cũng tăng trưởng ổn định, từ khoảng 500.000 lượt năm 2023 lên 550.000 lượt năm 2024 và năm 2025 là 600.000 lượt. Hiện có khoảng 150 doanh nghiệp tham gia khai thác với hơn 300 phương tiện, từ buýt sông, tàu nhà hàng, cano, tàu gỗ du lịch đến du thuyền cao cấp.

Đáng chú ý, các sản phẩm du lịch bắt đầu được tổ chức theo chiều sâu trải nghiệm, tiêu biểu như hành trình “Từ phố theo sông ra biển”, kết nối không gian đô thị trung tâm với vùng sinh thái và nghỉ dưỡng ven biển. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế du lịch xanh, bền vững và cá nhân hóa trải nghiệm.

Dù tiềm năng lớn, thực tế cho thấy du lịch đường sông tại TP Hồ Chí Minh vẫn chưa thể “cất cánh” tương xứng. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở những điểm nghẽn kéo dài, đặc biệt là hạ tầng bến bãi.

Theo đánh giá của Sở Du lịch, hệ thống bến thủy nội địa hiện chưa đồng bộ, thiếu các điểm dừng đạt chuẩn, trong khi yêu cầu đối với một bến du lịch hiện đại không chỉ là nơi neo đậu mà còn phải đáp ứng đầy đủ tiện ích như nhà chờ, khu đón tiếp, dịch vụ vệ sinh, bãi đỗ xe…

Thực tế, nhiều điểm đón trả khách hiện nay còn manh mún, thiếu kết nối giao thông, khiến trải nghiệm của du khách bị gián đoạn ngay từ khâu tiếp cận. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ mà còn làm tăng chi phí tổ chức tour, khiến doanh nghiệp khó xây dựng sản phẩm trọn gói hấp dẫn.

Bên cạnh đó, quy hoạch hành lang sông và quỹ đất dành cho phát triển du lịch còn hạn chế. Nhiều khu vực ven sông chưa được khai thác hiệu quả, trong khi cơ chế cho thuê đất, mặt nước trong hành lang bảo vệ chưa rõ ràng, làm giảm sức hút đầu tư.

Ở góc độ doanh nghiệp, những bất cập về hạ tầng và cơ chế đang trực tiếp làm gia tăng chi phí, bào mòn sức cạnh tranh.

Ông An Sơn Lâm, Giám đốc Công ty TNHH Thuyền buồm Đông Dương thẳng thắn chỉ ra những rào cản lớn nhất hiện nay là sự chậm trễ trong cấp phép bến tàu và mức phí khai thác quá cao. Theo ông Lâm, việc thiếu bến tàu khiến doanh nghiệp khó mở rộng tuyến mới, trong khi các bến tự phát lại tiềm ẩn rủi ro về an toàn.

Đáng lo ngại hơn là chi phí neo đậu và vận hành đang ở mức cao bất hợp lý. Một số du thuyền phải trả hàng trăm triệu đồng mỗi tháng cho phí cầu bến, chưa kể các khoản phí phát sinh khác liên tục tăng.

Chẳng hạn, giá thuê cầu bến của tàu du lịch cũng bằng giá tàu quốc tế là không hợp lý. Như tàu Indochina Queen (chiều dài 74m) có giá thuê cầu bến là 370 triệu đồng/tháng (trên 4,4 tỷ đồng/năm), tàu Indochina Star (chiều dàu 50m) có giá thuê cầu bến là 250 triệu đồng/tháng (3 tỷ đồng/năm). Giá thuê cầu bến thấp nhất là 250 triệu/du thuyền/tháng (3 tỷ đồng/năm) và cao nhất là 600 triệu/tháng (7,2 tỷ đồng/du thuyền/năm). Tổng thu cầu bến của Cảng Sài Gòn đối với 9 du thuyền tại bến số 5 Nguyễn Tất Thành là trên 38 tỷ đồng/năm.

Đặc biệt là từ đầu năm 2026, Cảng Sài Gòn thu phí 20.000đ/1 hành khách (thu từ chủ tàu). Ngày 10/3/2026, Cảng tiếp tục gửi công văn cho các doanh nghiệp thông báo từ ngày 15/3/2026 tăng mức giá vé xe đưa du khách vào Cảng. Ông Lâm cho rằng giá tăng quá cao và là phí chồng lên phí. Giá điện, nước và đổ rác cũng tăng, riêng giá đổ rác là 800.000đ/1 thùng /tháng.

“Việc tăng giá đột biến như một cơn sóng thần khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động. Việc nâng giá quá cao buộc các doanh nghiệp đưa vào giá sản phẩm bán cho khách sẽ làm mất tính cạnh tranh so với các nước xung quanh, làm giảm lượng khách sử dụng dịch vụ, ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch TP Hồ Chí Minh là đắt đỏ”, ông Lâm lo ngại.

Một điểm nghẽn khác là sự thiếu đa dạng và chiều sâu trong sản phẩm du lịch. Hiện nay, nhiều tour đường sông vẫn dừng ở mức tham quan đơn thuần, thiếu các điểm dừng chân hấp dẫn để kéo dài thời gian lưu trú. Trong khi đó, du khách khó có thể dành nhiều giờ liên tục trên tàu nếu không có trải nghiệm bổ trợ trên bờ. Sự kết nối giữa du lịch đường sông và hệ sinh thái dịch vụ ven sông cũng còn yếu. Các tổ hợp ẩm thực, mua sắm, giải trí hai bên bờ sông chưa hình thành rõ nét, khiến hành trình trở nên đơn điệu, thiếu điểm nhấn.

Ngoài ra, vấn đề môi trường như rác thải trên sông, kênh rạch vẫn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh điểm đến.

Cần gỡ “nút thắt” để phát huy tiềm năng

Bà Nguyễn Thị Thanh Thảo, Trưởng phòng Quy hoạch phát triển tài nguyên du lịch, Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đã tích hợp quy hoạch du lịch đường thủy vào quy hoạch tổng thể, nhằm đảm bảo sự đồng bộ về hạ tầng và không gian phát triển. Thành phố cũng đẩy mạnh kêu gọi đầu tư xã hội hóa, ưu tiên xây dựng hệ thống bến thủy nội địa đạt chuẩn gắn với các dịch vụ ven sông nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách.

Giai đoạn 2026 – 2030, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu nâng số phương tiện lên khoảng 500 chiếc, đưa doanh thu du lịch đường thủy chiếm 20 – 25% tổng doanh thu ngành. Thành phố cũng dự kiến xây dựng 3 cảng hành khách quốc tế, 14 bến nội địa đạt chuẩn, triển khai bản đồ số du lịch, thuyết minh đa ngôn ngữ và ứng dụng công nghệ mới như AR/VR.

Theo bà Thảo, thành phố sẽ đa dạng hóa các loại hình trải nghiệm dọc hai bên bờ sông, từ du lịch văn hóa, ẩm thực đến thể thao và nghỉ dưỡng, đồng thời hình thành các tuyến liên kết vùng với Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, hướng đến kết nối quốc tế.

Đặc biệt, việc phát triển du lịch đường sông không chỉ dừng lại ở khai thác tuyến mà còn phải tạo dựng “không gian du lịch” hoàn chỉnh, nơi du khách có thể trải nghiệm liên hoàn từ trên sông đến trên bờ.

Khi những “nút thắt” được khai thông, cùng với sự đồng hành của doanh nghiệp và chiến lược phát triển bài bản, du lịch đường sông hoàn toàn có thể bứt phá, đóng góp xứng đáng vào tăng trưởng kinh tế hai con số, nâng tầm hình ảnh TP Hồ Chí Minh trên bản đồ du lịch khu vực và quốc tế.