Nhiều hạn chế “kìm chân” khoa học, công nghệ

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt mới đây đã có báo cáo gửi tới Quốc hội về việc thực hiện chính sách, biện pháp để phát triển khoa học và công nghệ; việc sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư cho khoa học và công nghệ (KH&CN); kết quả hoạt động KH&CN năm 2024. Qua tổng hợp của Bộ KH&CN, mặc dù đã đạt được nhiều mục tiêu đề ra, song lãnh đạo Bộ KH&CN vẫn nhìn nhận cần nhiều giải pháp hơn nữa để sớm đạt mục tiêu: Đến năm 2025, đầu tư cho KH&CN đạt 1,2% - 1,5% GDP, trong đó tổng chi quốc gia cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đạt 0,8% - 1% GDP.

Ngân sách chi cho khoa học và công nghệ chiếm 0,65% tổng chi ngân sách nhà nước

Năm 2024, ngân sách nhà nước (NSNN) dành cho hoạt động KH&CN (chưa tính kinh phí dành cho an ninh -quốc phòng, chi dự phòng, chi đầu tư phát triển dành cho KH&CN từ nguồn ngân sách địa phương) là 13.676,8 tỷ, chiếm khoảng 0,65% tổng chi NSNN.

Nhiều hạn chế “kìm chân” khoa học, công nghệ -0
Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, trong quá trình nghiên cứu về khoa học vẫn còn nhiều tồn tại và hạn chế. Ảnh minh họa

Tổng kinh phí sự nghiệp KH&CN năm 2024 là 10.912 tỷ đồng, trong đó: Kinh phí sự nghiệp KH&CN Trung ương là 7.480 tỷ đồng (chiếm 68,55%, thấp hơn so với năm 2023 là 1.320 tỷ đồng). Kinh phí sự nghiệp KH&CN địa phương là  3.432 tỷ đồng (chiếm 31,45%, cao hơn so với năm 2023 là 141 tỷ đồng).

Kết quả điều tra nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (NC&PT) cho thấy tỷ trọng nguồn kinh phí từ Nhà nước trong tổng chi quốc gia cho NC&PT đã giảm xuống dưới 44,79%, trong khi nguồn kinh phí từ khu vực ngoài nhà nước tăng mạnh, từ gần 12% năm 2015 lên 43,84% năm 2021.

Một điểm đáng lưu ý khác là sự tham gia tích cực của khu vực doanh nghiệp trong đầu tư vào NC&PT, thường xuyên chiếm trên 60% tổng kinh phí NC&PT quốc gia. Tuy nhiên, cũng có thể thấy rằng nếu không có các giải pháp có hiệu quả để khuyến khích khu vực ngoài nhà nước đầu tư mạnh mẽ hơn nữa cho NC&PT thì sẽ khó đạt được mục tiêu đặt ra trong Chiến lược phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST) đến năm 2030.

Năm  2023 và 6 tháng đầu năm 2024, từ kết quả nghiên cứu, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã công nhận được 42 giống mới, 14 tiến bộ kỹ thuật, 12 Bằng độc quyền sáng chế, 13 quy trình công nghệ, giải pháp hữu ích, 470 bài báo quốc  tế và 633 bài báo đăng trên tạp chí chuyên ngành trong nước có uy tín.

Cùng đó, các nghiên cứu khoa học cũng đã chọn lọc và đánh giá trên 9.000 dòng/giống phục vụ cho công tác chọn tạo giống lúa mới theo các mục tiêu: năng suất, chất lượng cao, ngắn ngày, kháng sâu bệnh và các giống lúa phục vụ công tác chế biến.

Cũng trong năm 2024, cũng lần đầu tiên tại Việt Nam quy trình và mô hình ứng dụng nghệ nuôi ốc hương thương phẩm sử dụng thức ăn công nghiệp trong hệ thống tuần hoàn năng suất 12 kg/m2/1 vụ được nghiên cứu và hoàn thiện, sản phẩm ốc thương phẩm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm...

Cần cơ chế để thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi

Mặc dù nhiều kết quả khả quan, song theo đánh giá của Bộ KH&CN, trong quá trình nghiên cứu về khoa học vẫn còn nhiều tồn tại và hạn chế. Cụ thể, hệ thống pháp luật về KHCN&ĐMST còn chưa đồng bộ với pháp luật về tài chính, ngân sách, đầu tư, đấu thầu,…; chưa phù hợp với thông lệ và chuẩn mực quốc tế; chưa có cơ chế đặc thù, chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu và phát triển.

Đầu tư và cơ chế tài chính cho hoạt động KH&CN vẫn còn nhiều vướng mắc trong khoán chi, đấu thầu, thanh quyết toán, khuyến khích các doanh nghiệp trích lập Quỹ phát triển KH&CN để khơi thông nguồn lực tài chính ngoài nhà nước cho hoạt động KH&CN.

Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN công lập còn gặp khó khăn. Còn thiếu nhà khoa học đầu ngành, nhà khoa học tài năng, nhà khoa học đạt trình độ quốc tế đủ năng lực giải quyết các vấn đề KH&CN lớn, các dự án cấp quốc gia quan trọng; thiếu tổng công trình sư có khả năng chủ trì các dự án KH&CN quy mô lớn.

Thị trường KH&CN còn chậm phát triển; thiếu cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đẩy mạnh cung - cầu công nghệ; năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ của doanh nghiệp còn yếu.

Trước hàng loạt tồn tại, Bộ KH&CN cũng đề ra hàng loạt giải pháp. Trong đó bảo đảm tỷ lệ chi cho KHCN&ĐMST trong tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm và tăng dần theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp KH&CN.

Tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ để tăng cường huy động nguồn lực xã hội đầu tư cho KHCN&ĐMST, nhất là từ doanh nghiệp. Triển khai các giải pháp để tiếp thu và làm chủ các công nghệ chủ chốt của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Khuyến khích đầu tư, phát triển các trung tâm dữ liệu lớn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các kho dữ liệu khoa học dùng chung. Tiếp tục phát triển hệ thống đổi sáng tạo quốc gia theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm và trường đại học, viện nghiên cứu là chủ thể nghiên cứu mạnh.

Thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia để phát triển mạnh lực lượng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có tiềm năng tăng trưởng nhanh. Thành lập các trung tâm khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, trước mắt tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh; tăng cường liên kết các mạng lưới đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo trong và ngoài nước.

Triển khai cơ chế thí điểm chính sách về KHCN&ĐMST tại thành phố Hồ Chí Minh. Phát triển nhân lực KH&CN, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực hiện chính sách thu hút, đãi ngộ, sử dụng, trọng dụng, tôn vinh cán bộ khoa học để khuyến khích hoạt động sáng tạo của các nhà khoa học, đóng góp hiệu quả cho phát triển đất nước.

Tiếp tục tạo lập môi trường, điều kiện làm việc chuyên nghiệp, theo thông lệ quốc tế, phù hợp với đặc thù của hoạt động sáng tạo KH&CN để thu hút và giữ chân được các nhà khoa học giỏi ở trong nước và nước ngoài đến làm việc. Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển tổ chức trung gian của thị trường KH&CN.

Đồng thời, Bộ KH&CN cũng kiến nghị,  đề nghị Quốc hội tiếp tục quan tâm hoàn thiện hệ thống pháp luật về KHCN&ĐMST theo hướng phù hợp với cơ chế thị trường, thông lệ quốc tế, tôn trọng đặc thù của lao động sáng tạo, chấp nhận rủi ro, mạo hiểm và độ trễ trong hoạt động KHCN&ĐMST để KHCN&ĐMST thực sự là một trong các đột phá chiến lược để phát triển kinh tế xã hội nhanh và bền vững.

Phạm Huyền

Các tin khác

Đột phá cải cách hành chính, đưa công nghệ về miền di sản

Đột phá cải cách hành chính, đưa công nghệ về miền di sản

Giữa vùng đất cội nguồn Hạ Hòa (Phú Thọ), nơi lưu giữ linh khí Đền Mẫu Âu Cơ, bộ máy chính quyền cơ sở xã Hiền Lương đang quyết liệt trong cải cách hành chính. Nhờ tích hợp mô hình Kiosk AI và chuyển đổi số toàn diện, chính quyền cấp xã không chỉ gỡ "nút thắt" về nhân lực mà còn đánh thức tiềm năng quản trị, đưa dịch vụ công đến gần hơn với người dân bằng tư duy thực tiễn và nhịp đập thời đại.

VNPT – Symphony hợp tác cung cấp dịch vụ truyền dẫn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa năng lực mạng

VNPT – Symphony hợp tác cung cấp dịch vụ truyền dẫn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa năng lực mạng

Ngày 9/11, tại trụ sở Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), Tổng công ty Hạ tầng mạng (VNPT Net), đại diện VNPT, và Symphony Communication Public Company Limited (Thái Lan) đã chính thức ký kết các thỏa thuận hợp tác cung cấp hạ tầng kết nối quốc tế theo mô hình dịch vụ mạng toàn trình (Network as a Service).

Chủ động bảo vệ học sinh, sinh viên trước cạm bẫy trên không gian mạng

Chủ động bảo vệ học sinh, sinh viên trước cạm bẫy trên không gian mạng

Công an Đồng Nai đang đẩy mạnh phối hợp với ngành giáo dục và các địa phương tuyên truyền, trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa lừa đảo, dụ dỗ và xâm hại trên không gian mạng cho học sinh, sinh viên. Qua chiến dịch “Không một mình”, các em được hướng dẫn chủ động bảo vệ bản thân và tìm kiếm trợ giúp khi cần thiết.

Công an TP Huế tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng

Công an TP Huế tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng

Từ các tình huống cụ thể, các đội thi tham gia diễn tập sẽ phân tích nguy cơ, điểm yếu trong từng giai đoạn từ khi xây dựng hệ thống AI; triển khai các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, báo cáo sự cố và đề xuất giải pháp khắc phục.

Meta áp dụng AI đoán tuổi để bảo vệ thanh thiếu niên

Meta áp dụng AI đoán tuổi để bảo vệ thanh thiếu niên

Bắt đầu từ tháng này, gã khổng lồ mạng xã hội Meta sẽ mở rộng quy mô toàn cầu cho công nghệ tự động ước tính độ tuổi. Động thái này được đưa ra sau hàng loạt thỏa thuận pháp lý trị giá hàng tỷ USD và những chỉ trích gay gắt về việc các nền tảng của hãng thất bại trong việc bảo vệ thanh thiếu niên khỏi những rủi ro trực tuyến.

AI Kiosk góp phần xây dựng chính quyền số thân thiện

AI Kiosk góp phần xây dựng chính quyền số thân thiện

Hiện diện tại 10 tỉnh, thành phố trên cả nước, mô hình AI Kiosk đang trở thành “trợ lý số” đắc lực, trực tiếp đồng hành tháo gỡ những “điểm nghẽn” thủ tục hành chính tại bộ phận Một cửa cấp cơ sở. Sau 6 tháng vận hành thực tế, giải pháp này đã khẳng định bước chuyển căn bản trong hiện đại hóa hành chính công.

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

AI Thực chiến 2026 chính thức lên sóng VTV2, mở màn cuộc tranh tài của 100 đội thi xuất sắc được tuyển chọn từ gần 1.000 hồ sơ trong nước và quốc tế. Chương trình dành học bổng trị giá 1 triệu USD cho đội vô địch, góp phần thúc đẩy phát triển nhân tài trí tuệ nhân tạo (AI) và nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao của Việt Nam.

FPT mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực UAV và kinh tế tầm thấp

FPT mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực UAV và kinh tế tầm thấp

Tại Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản diễn ra ngày 9/11 tại Tokyo, FPT đề xuất năm trụ cột đồng kiến tạo về AI, lượng tử, nhân lực và tài chính công nghệ, đồng thời trao biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác Nhật Bản về thiết bị bay không người lái (UAV) và kinh tế tầm thấp. Tại triển lãm bên lề, tập đoàn đồng thời giới thiệu sản phẩm chip nguồn và UAV.

 Công an Khánh Hòa vận hành 3 Trụ liên lạc khẩn cấp trên đèo Khánh Lê

Công an Khánh Hòa vận hành 3 Trụ liên lạc khẩn cấp trên đèo Khánh Lê

Với mục tiêu hỗ trợ người dân và du khách trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn giao thông, chữa cháy và cứu nạn - cứu hộ; nhóm tác giả gồm 3 cán bộ Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Phòng Tham mưu và Phòng An ninh mạng Công an tỉnh Khánh Hòa đã nghiên cứu, chế tạo thành công hệ thống Trụ liên lạc khẩn cấp (SOS) ứng dụng năng lượng tái tạo độc lập và công nghệ viễn thông IoT.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

“Khu bảo tồn” con người

“Khu bảo tồn” con người

Nhân loại từng mơ về một ngày máy móc có thể suy nghĩ như con người. Giờ đây, khi giấc mơ ấy dần thành hiện thực,con người lại phải chứng minh mình không phải máy móc. Phải chăng chúng ta đang tiến đến một thời đại mà những sản phẩm do con người tạo ra cũng cần được dán nhãn, xác thực và bảo vệ như những giống loài quý hiếm?

Chọn Evo Grand Premia vì “đi nhiều, chi nhẹ”

Chọn Evo Grand Premia vì “đi nhiều, chi nhẹ”

Động cơ 2.250 W, cấu hình 2 pin cho quãng đường tới 262 km giúp VinFast Evo Grand Premia phù hợp với người thường xuyên di chuyển vì công việc. Tiền điện, bảo dưỡng tiết kiệm cùng ưu đãi mua xe 3 triệu đồng tạo thêm lợi thế cho người đang muốn bỏ xăng, lên điện.

Khai mạc Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026

Khai mạc Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026

Sáng 6/11, tại TP Hồ Chí Minh, Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026 khai mạc với chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam”. Sự kiện tập trung nhận diện những nguy cơ an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và tài sản trong quá trình phát triển các dịch vụ tài chính số.

Chuẩn bị thành lập Trung tâm AI ứng dụng đầu tiên tại châu Á đặt ở TP Hồ Chí Minh

Chuẩn bị thành lập Trung tâm AI ứng dụng đầu tiên tại châu Á đặt ở TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh đang phối hợp với Plug and Play và Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH) chuẩn bị thành lập Trung tâm Xuất sắc về Trí tuệ nhân tạo ứng dụng (AI COE) đầu tiên tại châu Á. Trung tâm dự kiến đặt tại TP Hồ Chí Minh, hướng đến kết nối nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp với nguồn vốn và thị trường quốc tế.

Những con chip “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi

Những con chip “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi

Chiều 3/11/2026, một dấu mốc quan trọng trong hành trình làm chủ công nghệ bán dẫn của Việt Nam được xác lập khi chip bảo mật VGC v1.0, do các kỹ sư Việt Nam tự thiết kế, chính thức ra mắt. Đây không chỉ là thành quả của một nhiệm vụ nghiên cứu khoa học – công nghệ, mà còn là bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi, từ đó xây dựng nền tảng để từ đó làm ra nhiều con chip khác.

Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Nhận diện được nguy cơ và đòn tấn công của tội phạm mạng mới chỉ là bước khởi đầu. Để bảo vệ thế hệ trẻ một cách bền vững trước ma trận cạm bẫy trên không gian ảo, vấn đề cốt lõi là phải xây dựng cho các em một “văn hóa số” chuẩn mực, hình thành bản lĩnh tự vệ số ngay từ trong tư duy. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng - nhà trường - gia đình chính là yếu tố quyết định thành công trong sứ mệnh bảo vệ những công dân số tương lai.