10 năm cuộc chiến Mỹ - Iraq: Những điệp viên làm hề cho thế giới

Vào những năm cuối của cuộc chiến Mỹ - Iraq, xuất phát từ những nguồn tin tình báo, một số lãnh đạo phương Tây đã nghi ngờ về cáo buộc của Tổng thống G.W Bush rằng Tổng thống Iraq Saddam Hussein sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt (weapons of mass destruction - WMD) để lấy cớ đưa quân vào Iraq. Nhân kỷ niệm 10 năm cuộc chiến này, vấn đề WMD nhạy cảm lại được xới lên.

Kịch bản tình báo

WMD là loại vũ khí có khả năng gây cho đối phương tổn thất rất lớn về sinh lực, phương tiện kỹ thuật, cơ sở kinh tế, quốc phòng, môi trường, sinh thái… có tác động mạnh đến tâm lý- tinh thần. Nhìn chung đó là thuật ngữ để chỉ các loại vũ khí hạt nhân, sinh học, hóa học và phóng xạ. Thuật ngữ này xuất hiện từ năm 1937 khi báo chí đề cập đến vụ ném bom thảm sát tại Guernica (Tây Ban Nha).

Sau vụ Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki năm 1945, cũng như những diễn tiến suốt thời kỳ Chiến tranh lạnh Nga - Mỹ, nó ngày càng được dùng phổ biến để chỉ những thứ vũ khí phi quy ước.

Đồng nghĩa với thuật ngữ WMD, người ta còn sử dụng các thuật ngữ như "Vũ khí nguyên tử, sinh học và hóa học" (ABC), "Vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học" (NBC) và "Vũ khí hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân" (CBRN), trong số này, vũ khí hạt nhân vẫn được coi là có tiềm năng lớn nhất trong hủy diệt hàng loạt. Lối nói này được sử dụng rộng rãi trong mối liên quan tới chiến tranh Iraq bùng nổ từ ngày 20/3/2003 do Mỹ lãnh đạo với một số nước đồng minh trong NATO.

Các chuyên gia cho rằng vũ khí hạt nhân cũng như vũ khí phóng xạ là hệ quả trực tiếp của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, nhờ đó, đã giúp loài người chinh phục được nguồn năng lượng lớn chưa từng có, vì thế chúng được xếp vào thế hệ vũ khí thứ 5 - tức là còn hiện đại hơn những vũ khí tự động (liên thanh) ra đời vào cuối thế kỷ XIX.

Những khoa học gia cho rằng WMD đều mang đặc tính hủy diệt lớn không lựa chọn, do  vậy, nên chính mối lo sợ WMD đã có tác động định hình các chính sách và những hoạt động chính trị, thúc đẩy các phong trào xã hội. Thái độ ủng hộ hoạt động phát triển, hoặc ngược lại, kiểm soát WMD là khác biệt nhau trên bình diện quốc gia cũng như quốc tế.

Phòng chống WMD là một nội dung được chú ý trong lĩnh vực quân sự hiện nay khi mà trình độ khoa học công nghệ về vũ khí đã đạt đến trình độ cao.

Lấy cớ Tổng thống Saddam Hussein sở hữu WMD, Tổng thống G.W Bush đưa quân vào Iraq, năm 2003.
Lấy cớ Tổng thống Saddam Hussein sở hữu WMD, Tổng thống G.W Bush đưa quân vào Iraq, năm 2003.

Theo các nhà phân tích, mục đích của Mỹ phát động một cuộc chiến tranh chống Saddam là dầu mỏ. Sau khi tạm dẹp được phe Taliban ở Afghanistan, uy tín của ông Bush đang tăng cao, còn liên quân gồm những đồng minh của Mỹ thì đang hừng hực khí thế. Vậy nên Nhà Trắng muốn trừng phạt Iraq bằng một cuộc chiến tranh quy mô khá lớn. Vậy phải lấy một cái cớ gì cho thuyết phục thế giới?

Theo các tổ chức tình báo Mỹ và các nước đồng minh (đứng đầu là CIA), thì cái cớ thuyết phục mọi người nhất là cáo buộc Tổng thống Saddam đang sở hữu WMD, thậm chí tiến xa hơn, đang chuẩn bị tấn công Mỹ cùng đồng minh bằng WMD. Và thế là một kịch bản tình báo hoàn chỉnh ra đời.

Người có trách nhiệm cao nhất trong việc dàn dựng kịch bản này là Bill Murray - Trưởng chi nhánh CIA tại Paris, phụ trách khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Bí mật hợp tác với các điệp viên Pháp, Italia, Đức, Australia và MI-5, MI-6 (Anh), một mặt Murray tung tin tình báo (tinh vi và rất thuyết phục) về việc Saddam sở hữu WMD, mặt khác, Bill Murray bằng các nghiệp vụ tình báo xuất sắc, đã móc nối được với một số nhân vật thân cận với Saddam và nhiều chính khách, khoa học gia làm việc cho mình trong cái gọi là "Saddam sắp tấn công Mỹ bằng WMD".

Điệp viên CIA Bill Murray.
Điệp viên CIA Bill Murray.

Lộng giả thành chân

Một trong số các nhân vật gần gũi với Saddam, nổi bật nhất là Tahir Jalil Habbush Al-Tikriti. Thông qua Rafid Ahmed Alwan al-Janabi, một kẻ tâm phúc của Saddam vì bất mãn đã đào thoát sang đầu hàng Mỹ, Murray lập kế hoạch để Janabi cho Tikriti sập bẫy. Và đúng như dự đoán, sau khi nhận 200.000 USD từ tay Janabi bị CIA quay phim và chụp ảnh, Tikriti đành phải làm việc cho Murray.

Một điệp viên MI-6 của Anh đã bí mật hẹn và gặp Tikriti tại Jordan vào tháng 1/2003 để gút lại vấn đề và anh ta thoải mái nhận lời làm theo kịch bản tình báo về WMD. Theo kịch bản, anh ta phải xuất hiện trên sóng truyền hình, xuất hiện trên các trang báo…, cả hai tiết lộ rằng, họ có bằng chứng Saddam sở hữu WMD và sắp tấn công Mỹ bằng WMD.

Trước đó, vào ngày 24/9/2002, 6 tháng trước khi Mỹ đổ quân vào Iraq, người đồng minh thân cận nhất của Mỹ là Thủ tướng Tony Blair, xuất hiện trên sóng truyền hình tuyên bố rằng ông có các tin tình báo quan trọng từ MI-5 và MI-6 xác nhận Saddam đang chuẩn bị tấn công Mỹ bằng WMD. Sau đó, một số chính khách Anh có uy tín như Lord Butler, một số dân biểu thuộc hạ viện và thượng viện, các bộ trưởng…, đồng loạt lên tiếng rằng Tổng thống Saddam đang chuẩn bị tấn công Mỹ bằng WMD…

Tahir Jalil Habbush Al-Tikriti, kẻ đào thoát khỏi chính phủ của Saddam.
Tahir Jalil Habbush Al-Tikriti, kẻ đào thoát khỏi chính phủ của Saddam.

Kịch bản tình báo của CIA (cụ thể là của điệp viên của Murray), đã thành công. Sau đó, nhiều nước trong NATO, thế giới và cả Liên Hiệp Quốc, cũng nghi ngờ rằng Saddam sở hữu WMD và đang chuẩn bị tấn công Mỹ bằng WMD. Chỉ chờ có thế, khi phản ứng của dư luận thế giới đã chín muồi, Tổng thống Bush chính thức đưa quân và khí tài chiến tranh vào Iraq, gây ra cuộc chiến đẫm máu kéo dài gần 10 năm.

Năm 2012, sau khi làm chủ Nhà Trắng, Tổng thống Barack Obama đã quyết định rút quân khỏi Iraq, bàn giao mọi nhiệm vụ cả quân sự lẫn chính trị cho chính phủ mới ở Baghdad. Nay trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Iraq đã kết thúc, nhớ lại những chuyện cũ, nhất là về WMD, những nhân vật có liên quan trong kịch bản tình báo của Murray năm nào đã quay ngoắt 1800, đồng loạt lên tiếng phủ nhận tất cả những tuyên bố của mình trước đây: Ông Saddam chết oan vì thực ra ông ta không sở hữu WMD, nói gì đến chuyện chuẩn bị dùng WMD để tấn công Mỹ!?

Các ông Butler, Janabi, Tikriti,… và ngay cả điệp viên Murray (nay đã nghỉ hưu) thông qua chương trình truyền hình Panorama phát sóng vào 22h35 đêm 18/3 vừa qua đã trả lời phóng viên Pater Taylor của BBC News một cách không úp mở rằng Tổng thống Saddam chỉ sở hữu WMD trong … kịch bản tình báo của CIA mà thôi!?

Thuật ngữ “vũ khí hủy diệt hàng loạt” bị lạm dụng vì mục đích chính trị

Tên tạp chí Time số ra ngày 28/12/1937, lần đầu tiên xuất hiện thuật ngữ "vũ khí hủy diệt hàng loạt" trong các bài báo nói về vụ ném bom tại Guercia của Không quân Đức san phẳng Guercia, mà trong đó tới 70% thị trấn bị thiêu hủy. Lúc đó vũ khí hạt nhân chưa hề tồn tại, song vũ khí sinh học đã được nghiên cứu, còn vũ khí hóa học đã được sử dụng rộng rãi.

Năm 1946, ngay sau các vụ Mỹ ném 2 quả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, Liên Hiệp Quốc đã đưa ra nghị quyết đầu tiên về vấn đề này: Thành lập Ủy ban Năng lượng nguyên tử (tiền thân của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế-IAEA) và dùng các từ ngữ: "...vũ khí nguyên tử và mọi vũ khí khác có thể gây hủy diệt hàng loạt".

Từ đó, thuật ngữ WMD được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng kiểm soát vũ khí và các thuật ngữ bộ ba vũ khí nguyên tử, sinh học và hóa học dần dần được đưa ra. Công ước về vũ khí sinh học và độc tố năm 1972 đã dứt khoát đưa các vũ khí sinh học và hóa học vào hàng vũ khí WMD.

Thời kỳ Chiến tranh lạnh, thuật ngữ WMD đã bị sử dụng lệch lạc từ đầu (chủ yếu để chỉ vũ khí hạt nhân) cho đến tận năm 1990. Sau đó, trong cuộc chiến Vùng Vịnh 1991, nó đã được chính giới và giới truyền thông đại chúng sử dụng phổ biến. Nó được sử dụng suốt những năm 1990 khi đề cập tới yêu cầu tiếp tục trừng phạt và ngăn chặn Iraq bằng quân sự.

Thuật ngữ WMD gộp vũ khí thuộc những phạm trù rất khác nhau “thành một cục” (vũ khí hóa học và sinh học khác hẳn vũ khí hạt nhân), về cơ bản là một cách dùng từ mang tính chính trị chứ không phải quân sự và có thể nhất trí rằng việc sử dụng thuật ngữ WMD trong giai đoạn 1990-2003 rõ ràng là nhằm vào các mục đích chính trị.

Cách dùng từ này đạt đến đỉnh cao với cuộc khủng hoảng giải trừ vũ khí Iraq năm 2002 về sự tồn tại của WMD tại Iraq, cái đã trở thành lý lẽ chính của Mỹ trong cuộc chiến tranh Iraq 2003.

Do sử dụng quá nhiều, Hội Phương ngữ Mỹ đã bầu chọn WMD là "từ của năm" vào năm 2002. Và đến năm sau, Trường đại học bang Lake Superior đã bổ sung thuật ngữ WMD vào danh mục các thuật ngữ bị tẩy chay do "sử dụng sai, lạm dụng và nói chung là vô dụng".

Lê Miên Tường (theo BBC News)

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.