Mỗi năm, tai nạn giao thông (TNGT) đã tước đi sinh mạng của hàng ngàn người một cách vô lý, cùng số người phải mang thương tích cũng tới hàng ngàn, để lại hậu quả đau lòng cho nhiều gia đình, chưa kể những thiệt hại về vật chất là vô cùng to lớn. Làm thế nào để ngăn chặn được nỗi đau vì TNGT đang không ngừng ám ảnh mỗi con người, mỗi gia đình, là câu hỏi đang được cả xã hội hết sức quan tâm.
Đó cũng là vấn đề được đặt ra tại Hội thảo Quốc gia "Văn hóa giao thông" do Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam và Ủy ban An toàn giao thông quốc gia tổ chức ngày 8/9 tại Hà Nội, với sự tham dự của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Hồ Nghĩa Dũng, GS. AHLĐ Vũ Khiêu và nhiều nhà văn hóa, nhà nghiên cứu… trong cả nước.
Các ý kiến đều dễ dàng thống nhất: Các vụ TNGT có xu hướng gia tăng, tình trạng ùn tắc giao thông ngày càng phức tạp. Cái chết vô lý của hàng vạn người vì TNGT trong mấy năm qua là điều không thể chấp nhận được, mà nguyên nhân chủ yếu là do ý thức văn hóa, đạo đức của người tham gia giao thông. Văn hóa giao thông ở ta đang ở mức yếu kém trên thế giới, khiến người nước ngoài đến Việt
GS. AHLĐ Vũ Khiêu buồn rầu: "Chưa bao giờ như mấy thập kỷ gần đây. Xe cộ tranh nhau từng bước. Lên xe khách thì tranh nhau từng chỗ ngồi tốt, rất ít khi biết nhường chỗ cho cụ già, người thương tật, phụ nữ có thai. Ngoài ra, còn tổ chức đua xe tốc độ cao, bất chấp cả Cảnh sát giao thông (CSGT) và người đi đường. Phóng nhanh vượt ẩu gây ra tai nạn. Đây thực sự là sự suy thoái trong văn hóa ứng xử giữa người với người".
Dường như tâm lý tiểu nông đang "chiếm lĩnh" trong tham gia giao thông, dẫn đến mạnh ai nấy đi, vượt đèn đỏ, đi ngược chiều, uống rượu bia khi điều khiển phương tiện giao thông, gây gổ khi va chạm, ôtô đi không đúng làn đường, dừng đỗ tùy tiện… góp phần làm cho tình trạng ùn tắc giao thông ngày càng phức tạp.
Khi TNGT đã trở thành quốc nạn, thì vấn đề xây dựng văn hóa giao thông thực sự trở nên cấp bách, nhất là trong thời điểm hiện nay. Ông Vũ Oanh, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị cho rằng, điều cần thiết trước hết và cấp bách, là xây dựng được ý thức về trật tự an toàn giao thông cho mọi người, để mọi người hiểu đúng luật và tự giác chấp hành luật. Phải xây dựng được thói quen hành xử văn minh vì con người, vì cộng đồng của mỗi con người, mỗi đơn vị khi tham gia giao thông.
Thiếu tướng, nhà văn Hồ Phương lại mong rằng, báo chí cần vào cuộc mạnh hơn nữa, để văn hóa giao thông tiếp tục được quan tâm. Điện ảnh, âm nhạc, sân khấu, văn học… hãy chung tay xây dựng văn hóa giao thông bằng những "chiêu" mới, đi vào chiều sâu, ý thức con người. Ông cũng nhấn mạnh: Văn hóa giao thông phải đặt cho cả 2 đối tượng: người tham gia giao thông và CSGT - những người thực thi pháp luật.
GS. AHLĐ Vũ Khiêu đưa ra biện pháp để khắc phục sự suy thoái văn hóa hiện nay là "trừng phạt và giáo hóa. Trừng phạt phải rất nghiêm, theo đúng tinh thần pháp trị. Không cho phép các đồng chí CSGT làm nhiệm vụ đạo đức, mà khi đã sai là phạt, không có trường hợp chiếu cố, tùy tiện tha, tùy tiện phạt. Giáo hóa là việc nhà trường phải làm, nhưng chủ yếu là của gia đình".
Chỉ ra nguyên nhân của tình trạng TNGT gia tăng còn nằm cả ở kỹ thuật và văn hóa xã hội, là ý kiến của GS.TS Phạm Đức Dương, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Đông Nam Á học Việt Nam. Do đó, theo ông, cần phải xây dựng đồng bộ giữa cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng văn hóa, trong đó, có hệ thống pháp luật và ý thức tự giác của những người tham gia giao thông. Cần loại bỏ tâm lý chen lấn của người Việt vốn được sản sinh trong xã hội tiểu nông, khi chúng ta đi vào CNH-HĐH.
Ông Nguyễn Hữu Thắng, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, nhấn mạnh đến việc sớm hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về giao thông, đồng thời, đặc biệt quan tâm giáo dục cả về kiến thức pháp luật lẫn ý thức chấp hành pháp luật cho mọi người từ khi còn nhỏ. Lực lượng Thanh tra giao thông và Công an cũng phải là những người có văn hóa giao thông với sự hiểu biết về Luật Giao thông, ứng xử văn minh, lịch sự, kiên quyết khi giao tiếp với người tham gia giao thông trong mọi tình huống.
Nhiều ý kiến đề nghị nên tăng cường lắp camera ở các điểm nút giao thông, để giám sát việc thi hành Luật Giao thông của mọi người tham gia giao thông, cũng như của CSGT trong thực thi nhiệm vụ. Cần chú trọng phát triển cơ sở hạ tầng để theo kịp sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế, cũng như thay đổi tư duy, nâng cao trình độ quy hoạch giao thông, trình độ quản lý đô thị hiện còn yếu kém, bên cạnh việc xây dựng văn hóa giao thông công cộng, mới có hiệu quả như mong muốn
