Nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng lớn
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, toàn thành phố hiện có 72.581 phòng, căn nhà cho thuê. Trong đó có 10.056 căn nhà ở xã hội cho thuê, gồm 4.855 căn thuộc quỹ nhà ở cho thuê và 5.201 căn thuộc các dự án nhà ở xã hội đã hoàn thành từ năm 2020 đến nay.
Bên cạnh đó, thành phố hiện có 2.096 phòng lưu trú công nhân, trong đó 1.619 phòng thuộc 9 dự án trong khu công nghiệp và 477 phòng do Quỹ Phát triển nhà ở thành phố quản lý. Hệ thống nhà công vụ hiện có 438 căn, trong khi khu vực nhà trọ tiếp tục đóng vai trò "gánh" phần lớn nhu cầu về chỗ ở của người lao động.
Qua khảo sát, toàn thành phố hiện có gần 60.000 cơ sở nhà trọ, với hơn 629.000 phòng, phục vụ khoảng 1,614 triệu người thuê. Những con số này phản ánh rõ thực tế rằng phần lớn người lao động vẫn đang phải lựa chọn nhà trọ thay vì được tiếp cận nhà ở xã hội đúng nghĩa.
Cũng theo Sở Xây dựng, sau khi hợp nhất địa giới hành chính, thành phố hiện có 195 khu đất, dự án dành cho phát triển nhà ở xã hội với tổng diện tích khoảng 740 ha. Đồng thời, đến năm 2040, thành phố dự kiến nâng tổng quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội lên khoảng 1.740 ha, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu dài hạn.
Hiện nay, trên địa bàn đã có 19 dự án đang thi công với quy mô khoảng 18.900 căn; 59 dự án đang thực hiện thủ tục đầu tư với quy mô khoảng 54.900 căn. Trong số này, 35 dự án đã có chủ đầu tư, còn 24 dự án đang tiếp tục lựa chọn nhà đầu tư theo quy định.
Ngoài ra, thành phố cũng đã xác định danh mục 102 dự án, quy mô khoảng 121.100 căn, để chuẩn bị hoàn tất thủ tục và khởi công trong năm 2027, tạo nguồn cung cho giai đoạn 2028-2030.
Đối với nhà ở dành cho lực lượng vũ trang, thành phố cũng đang đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị quỹ đất. Riêng lực lượng Công an nhân dân có nhu cầu khoảng 15.000 căn hộ, trong khi lực lượng Quân đội nhân dân cần khoảng 10.000 căn.
Theo Đề án phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021-2030 của Chính phủ, TP Hồ Chí Minh xây dựng gần 200.000 căn nhà ở xã hội. Giai đoạn 2021-2025, thành phố hoàn thành 17.902/18.143 căn, đạt 98% chỉ tiêu được Thủ tướng Chính phủ giao. Do vậy, giai đoạn 2026-2030, TP Hồ Chí Minh phải hoàn thành thêm 181.257 căn, nâng tổng chỉ tiêu đến năm 2030 lên 199.400 căn. Riêng năm 2026 phải hoàn thành 28.500 căn; năm 2027 là 38.157 căn; các năm 2028, 2029 và 2030 mỗi năm khoảng 38.200 căn.
Tuy nhiên, theo Sở Xây dựng, những số liệu trên vẫn chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu thực tế. Thành phố đang tiếp tục điều tra xã hội học để xác định chính xác nhu cầu nhà ở cho thuê của từng nhóm đối tượng, làm cơ sở xây dựng chỉ tiêu phát triển trong thời gian tới.
Những khó khăn cần tháo gỡ
Theo văn bản của gửi Bộ Xây dựng mới đây, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cho biết, mặc dù Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn cho lĩnh vực này, nhưng trên thực tế, chủ đầu tư vẫn phải trải qua hàng loạt thủ tục liên quan đến chấp thuận chủ trương đầu tư, quy hoạch, giao đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thẩm định thiết kế, phòng cháy chữa cháy, đánh giá tác động môi trường, xác định giá bán, giá thuê, cấp phép xây dựng...
Nhiều thủ tục được thực hiện đồng thời nhưng vẫn chịu sự điều chỉnh của nhiều luật khác nhau, khiến thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.
Không chỉ vậy, một số dự án nhà ở xã hội được phát triển trên quỹ đất 20% trong các dự án thương mại cũng đang chậm triển khai. Nguyên nhân là trước đây việc chấp thuận chủ trương đầu tư chỉ quy định tiến độ tổng thể của dự án mà chưa có cơ chế kiểm soát riêng đối với phần nhà ở xã hội.
Trong khi đó, giá vật liệu xây dựng, chi phí nhân công và lãi suất vay vốn tăng cao cũng khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền, làm chậm tiến độ thi công.
Nhiều khu đất được xác định để phát triển nhà ở xã hội nhưng chưa có chỉ tiêu quy hoạch cụ thể hoặc chỉ tiêu quá thấp, buộc phải điều chỉnh quy hoạch trước khi triển khai dự án. Thành phố cũng chưa hoàn thiện quy hoạch tổng thể phát triển nhà ở xã hội, dẫn đến việc lựa chọn danh mục dự án ưu tiên và bố trí quỹ đất chưa thật sự đồng bộ.
Về đất đai, không ít khu đất vẫn chưa hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng; một số khu đất chưa được đầu tư hạ tầng hoặc còn vướng về nguồn gốc pháp lý nên chưa thể đưa vào triển khai.
Do vậy, TP Hồ Chí Minh kiến nghị Bộ Xây dựng tiếp tục tham mưu Chính phủ hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng thông thoáng hơn.
Trong đó, thành phố đề xuất thống nhất coi dự án nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê là dự án cấp bách để rút gọn nhiều thủ tục đầu tư; nghiên cứu cơ chế miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các dự án nhà ở cho thuê.
Đáng chú ý, thành phố cũng đề xuất xây dựng gói tín dụng ưu đãi riêng cho nhà ở xã hội cho thuê và nhà lưu trú công nhân, với lãi suất ổn định khoảng 3-4%/năm, thời hạn vay từ 15-20 năm, thời gian ân hạn ba năm; đồng thời hỗ trợ từ 70-80% lãi suất vay thương mại trong giai đoạn đầu của dự án.
Song song đó là việc áp dụng cơ chế "luồng xanh", "luồng ưu tiên" trong giải quyết thủ tục hành chính, xây dựng phần mềm theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ, tăng cường trách nhiệm của từng sở, ngành trong từng khâu từ quy hoạch, giao đất đến cấp phép xây dựng.
