Vụ truy tìm hai nghi phạm khủng bố tòa soạn báo Charlie Hebdo đã kết thúc mới đây bằng hai vụ bắt cóc con tin, nâng tổng số người thiệt mạng trong ba ngày ở Pháp lên đến 17 người. Ba nghi phạm cũng bị tiêu diệt. Sự kiện lần này khiến chính phủ Pháp đang đối mặt với hàng loạt câu hỏi xoay quanh những lỗ hổng trong hệ thống an ninh và tình báo của mình.
Lực lượng tình báo quá mỏng
Theo CNN, cơ quan tình báo Pháp biết rõ việc tạp chí biếm họa Charlie Hebdo và các nhà báo là mục tiêu của tổ chức khủng bố Al Qaeda tại bán đảo Arab, cũng nắm chắc hồ sơ của anh em nhà Kouachi, hai nghi can chính trong vụ thảm sát 12 người hôm 7/1. Cherif Kouachi, người em 32 tuổi, thậm chí đã từng ngồi tù năm 2008, bởi có hành vi giúp đưa các tay súng sang chiến trường Iraq.
Nhờ mối liên hệ với tình báo Mỹ, giới chức Pháp được cho là có các thông tin về việc người anh Said Kouachi từng đến Yemen vào năm 2011và đã từng gặp trùm khủng bố Anwar al-Awlaki, kẻ phụ trách tuyên truyền của al-Qaeda tại đây. Cũng trong năm đó, al-Awlaki bị tiêu diệt trong một vụ không kích của Mỹ.
Một số nhà phân tích cho rằng, nguyên nhân của các sơ suất trên là bởi Yemen không nằm trong phạm vi ưu tiên giám sát của tình báo Pháp. Các cơ quan an ninh nước này chủ yếu tập trung theo dõi 1.000 đến 2.000 công dân nước này đang chiến đấu tại Iraq và Syria dưới ngọn cờ của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS).
Chuyên gia này cũng cho biết, số lượng phần tử cực đoan tại Pháp không đông, nhưng cũng không khả thi nếu muốn giám sát tất cả các đối tượng trên. "Khó khăn nằm ở chỗ không thể theo dõi vĩnh viễn các đối tượng trên, thậm chí là kiểm soát các cuộc gọi của chúng suốt ngày"- Grand nói.
Cùng chung nhận định trên, chuyên gia Jean-Charles Brisard thuộc Trung tâm phân tích chủ nghĩa khủng bố Pháp cho rằng, lực lượng an ninh và tình báo nước này quá mỏng để tiến hành theo dõi các nghi phạm khủng bố. "Để theo dõi một người suốt 24 giờ, bạn cần 20 nhân viên, trong khi có khoảng 200 đối tượng quay về từ chiến trường Iraq và Syria"- ông này nói.
Mặt khác, tại các quốc gia phương Tây, việc theo dõi các đối tượng khả nghi trong thời gian dài cũng không hoàn toàn hợp pháp. "Nếu như các đối tượng không phạm luật, thì các cơ quan tình báo không thể tiến hành bắt giữ và theo dõi, chỉ bởi vì họ có tư tưởng cực đoan. Hơn nữa, cũng không thể dự đoán được một người thay đổi từ một tín đồ cấp tiến sang một kẻ khủng bố bạo lực"- ông Bruce Riedel, cựu chuyên gia phân tích của Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), cho biết.
 |
| Vụ khủng bố ở tòa soạn báo Charlie Hebdo gây chấn động thế giới. |
Chủ quan trong dự báo tình hình
Một ngày sau vụ thảm sát ở tòa soạn Charlie Hebdo, một tay súng đã giết hại một nữ cảnh sát và làm trọng thương một nhân viên vệ sinh đường phố tại Montrouge, rìa phía Đông Paris. Nghi phạm được xác định là Amedy Coulibaly.
Ngày 9/1, cùng lúc với vụ anh em nhà Kouachi bắt giữ con tin tại Dammartin-en-Goele, cách Paris khoảng 40 km, Coulibaly và bạn gái là Hayet Boumddiene đã bắt giữ nhiều con tin tại một tiệm tạp hóa ở Đông thủ đô. Kết quả là 4 người thiệt mạng.
Bình luận về sự việc trên, Tướng Michael Hayden, cựu Giám đốc CIA cho rằng, ngay sau khi sự việc xảy ra, giới chức cần kiểm tra ngay các cơ sở dữ liệu, để xác định các đối tượng tiềm ẩn khác, từ đó tránh những điều đáng tiếc xảy ra. "Lúc nào cũng vậy, bạn chắc chắn phải có thông tin gì đó"-ông nói.
Tương tự như trường hợp anh em nhà Kouachi, giới tình báo cũng đã nắm hồ sơ của Coulibaly, kẻ từng nhiều lần vào tù ra tội, đã cải sang đạo Hồi và trở thành phần tử cực đoan khi đang ngồi tù với tội danh cướp có vũ trang vào năm 2005. Tại đây, hắn làm quen với Cherif Kouachi.
Tổng cục Tình báo Nội địa Pháp (DCRI) được đánh giá là cơ quan tình báo hoạt động hiệu quả nhất châu Âu. Nhiều quốc gia trong EU từng thừa nhận học tập mô hình tổ chức và hoạt động của DCRI. Vì vậy, vụ thảm sát Charlie Hebdo và hai vụ bắt con tin mới đây dấy lên mối lo ngại về an ninh nói chung của khối trước nguy cơ khủng bố cực đoan.
Theo Wall Street Journal, một loạt vụ tấn công trên cho thấy giới chức Pháp đang phải đối diện với một mạng lưới phần tử khủng bố cực đoan rộng lớn. Trong bài phát biểu mới đây, Tổng thống Pháp Francois Hollande cũng cảnh báo, sẽ còn nhiều vụ tấn công mà quốc gia này phải đối mặt.
Thẩm phán Jean-Louis Bruguière, cựu cố vấn Tổng thống về vấn đề khủng bố, cho rằng, sự chủ quan của giới an ninh và tình báo Pháp cho thấy, hệ thống này cần được cải tổ trên phạm vi rộng. "Đây là quá trình mất thời gian, nhưng chúng ta cần phải làm cho đúng"- ông nói.
Các vụ thảm sát vừa qua cũng dấy lên nghi vấn về hiệu quả hợp tác giữa cơ quan tình báo Pháp và Mỹ. "Những sai lầm vừa qua khiến người ta không thể không đặt câu hỏi rằng, liệu đây có phải là sự thất bại lớn của quan hệ hợp tác tình báo Pháp - Mỹ"- cây bút Steven Erlanger của New York Times bình luận.
