Vị chánh án "hai ngày"
Có thể nói rằng Adly Mansour sở hữu một lý lịch "khá sạch và ổn". Từng giành học bổng du học tại Trường Hành chính Quốc gia Pháp danh tiếng, ông Mansour còn là một chánh án lâu đời dưới thời cựu Tổng thống Hosni Mubarak. Ông từng phục vụ tại Tòa án Hiến pháp tối cao kể từ năm 1992 với cương vị Phó chánh án trước khi được thăng chức. Ông cũng là người tham gia soạn thảo Luật giám sát cho cuộc bầu cử tổng thống vốn đưa ông Mohamed Morsi lên nắm quyền năm 2012.
Tuy nhiên, theo giới thạo tin, Mansour là thành viên của một bộ máy tư pháp "liên tục xung đột" với Morsi trong quá trình ông này làm tổng thống. Điều đặc biệt là từ khi hoạt động trong lĩnh vực tư pháp, bất chấp việc kiểm soát các cơ cấu chính trị ở Ai Cập, chính ông Mansour được cho là cá nhân ngăn cản Tổng thống bị lật đổ Morsi nắm quyền kiểm soát hệ thống tư pháp, cho dù có nhiều người là "đồng minh" với cựu tổng thống. Dường như dưới sự quản lý của Mansour, hệ thống tư pháp đã có thể hoạt động độc lập và có quyền hành đặc biệt.
Hồi tháng 5 vừa qua, chính ông Morsi đã bổ nhiệm Adly Mansour đứng đầu Tòa án Hiến pháp tối cao Ai Cập và nhờ vị trí này, ông đã có cơ hội được đưa lên làm lãnh đạo đất nước lâm thời. Vị chánh án 67 tuổi này chỉ mới bắt đầu công việc từ ngày 1/7 khi nhiệm kỳ của người tiền nhiệm chính thức kết thúc, và làm tròn nghĩa vụ với tòa án trong đúng 2 ngày trước khi lên thay thế Tổng thống bị lật đổ Morsi.
Adly Mansour khá mờ nhạt trên chính trường, trái ngược hoàn toàn với những thủ lĩnh nổi tiếng của Ai Cập. Tuy nhiên, chính sự "im hơi lặng tiếng" này lại vô tình trở thành ưu thế của một chánh án, đưa ông lên chiếc ghế lãnh đạo đất nước. Sự kiện này phản ánh tư duy chiến thuật của quân đội Ai Cập: chủ trương tìm một gương mặt trung lập cho quá trình chuyển giao quyền lực và thiết lập lại hòa bình thời kỳ hậu Morsi.
Trên thực tế, cá tính ôn hòa của Adly Mansour khiến ông là tổng thống đầu tiên được đánh giá là có cơ hội lớn để gây dựng lại nền hòa bình đã bị xáo trộn bấy lâu ở Ai Cập. Giáo sư Masoud thuộc Trường đại học Harvard nhận định: "Ông Mansour không phải là tổng thống Ai Cập theo cách của Morsi hoặc Mubarak từng làm trước đây". Theo đó, con người này có nhiều nét tương đồng với ông Sufi Abu Taleb, người đã từng giữ chức tổng thống lâm thời trong 5 ngày vào năm 1981, nổi tiếng với tính cách ôn hòa nhưng rất quyết đoán.
Những chiến lược ôn hòa
Ở cương vị mới, Adly Mansour sẽ phải lãnh đạo một đất nước đang bị chia rẽ sâu sắc.
Một trong những nhiệm vụ nặng nề của ông là phải dẫn dắt Ai Cập tới các cuộc bầu cử tổng thống và lập pháp tiếp theo sẽ diễn ra trong khoảng từ 3 đến 6 tháng sắp tới.
Theo phân tích của giáo sư Masoud, Chính phủ lâm thời của Tổng thống Mansour nhiều khả năng sẽ phải viết lại hiến pháp. Tuy nhiên, một điều khó cho Mansour là ông sẽ không có trong tay quyền lực tối thượng. Dẫu vậy, dù ở vị trí phụ thuộc, Tổng thống Ai Cập lâm thời nhiều khả năng sẽ cố gắng thực thi việc kiểm soát đáng kể đối với việc soạn thảo luật bầu cử mới.
Chính việc ban hành một quy định mới vào tuần trước đã khiến quân đội Ai Cập có phần bất ngờ, và càng minh chứng về việc ông Adly Mansour đang cố gắng thể hiện quyền lực cá nhân dù vẫn chỉ đóng vai trò "tạm thời". Quy định gồm 33 điều khoản sẽ trao cho ông Mansour những quyền lập pháp hạn chế, nhưng chỉ sau khi tham khảo ý kiến từ một nội các nắm quyền phủ quyết. Quy định mới cũng sẽ lập một thời gian biểu về việc bỏ phiếu cho một hiến pháp đã được chỉnh sửa, cũng như cho việc tổ chức bầu cử quốc hội và tổng thống. Đây là một sự khác biệt rất quan trọng, vì Tổng thống bị lật đổ Mohamed Morsi đã bị chỉ trích về việc gia tăng quyền hành cho chức vụ của ông.
Tuy nhiên, có vẻ ông Adly Mansour vẫn chưa lấy lòng được lực lượng ủng hộ ông Morsi. Đơn cử như việc nhóm Huynh đệ Hồi giáo đã khước từ lời mời tham gia đối thoại với ông về vấn đề hòa bình. Nhóm này còn đe dọa việc ông Mansour làm tổng thống lâm thời có thể làm gia tăng tình trạng bạo lực khi những người ủng hộ cựu Tổng thống Morsi tuyên bố sẵn sàng chết để bảo vệ vị tổng thống hợp pháp, được bầu theo ý nguyện của người dân.
Trong bối cảnh này, vị tân Tổng thống vẫn thể hiện những động thái khẳng định quyền lực mới và lập lại trật tự trên các đường phố. Ông nhận định phong trào Huynh đệ Hồi giáo là một phần trong tương lai chính trị ở Ai Cập. "Chúng ta không nên coi các thành viên thuộc phong trào này là tội phạm, vì họ là điều kiện tiên quyết cho tiến trình hòa giải dân tộc", ông Mansour cho biết.
Một động thái khác thể hiện xu thế hòa hoãn của Tổng thống lâm thời là chuyện ông sử dụng quyền hạn cho phép chỉ định Hazem al-Beblawi làm Thủ tướng lâm thời. Việc lựa chọn ông Al-Beblawi, từng là Bộ trưởng Tài chính vào năm 2011, đã nhận được sự ủng hộ quan trọng của đảng Hồi giáo chính thống - đồng minh thân cận với ông Morsi và các nhóm Huynh đệ Hồi giáo. Mansour đã cho thấy ông muốn xây dựng một chính quyền "hợp tác" với các nhóm bạo động ủng hộ ông Morsi đã bị lật đổ, đồng thời chứng tỏ rằng những người Hồi giáo sẽ không bị loại trừ ra khỏi chính quyền
