Vẫn là những câu chuyện dài chưa có hồi kết về vận hành xả lũ, về chất lượng đập và về cân bằng lợi ích giữa chủ hồ và người dân hạ du, nhiều địa phương đã mang đến hội nghị những mối lo về lũ chồng lũ, về cạn kiệt nước tưới tiêu trong mùa khô.
Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho biết: Trong 6 tháng qua, kể từ khi Quốc hội ra Nghị quyết 11 về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 62 về tăng cường công tác quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành khai thác công trình thủy điện, các Bộ, các địa phương đã ráo riết vào cuộc, rà soát lại quy hoạch và xem xét những điểm còn tồn tại.
Qua báo cáo của 38 địa phương có thủy điện, hiện nay cả nước có 284 công trình (với tổng công suất lắp máy gần 14.700 MW) đang vận hành phát điện; 204 dự án khác đang thi công xây dựng; 250 dự án đang nghiên cứu đầu tư, 78 dự án chưa có nhà đầu tư đăng ký, chủ yếu có quy mô nhỏ. Qua rà soát, Bộ Công Thương đã phối hợp với các tỉnh xem xét tiếp tục loại 12 dự án khỏi quy hoạch vì hiệu quả thấp. Đây đều là những dự án có quy mô nhỏ, từ 3,3 MW đến 12,6 MW; tiếp tục loại bỏ 6 vị trí tiềm năng, với các quy mô rất nhỏ từ 0,8 đến 2,6 MW. Có thể nói, việc phát triển thủy điện đã được xem xét một cách thận trọng và đa chiều hơn rất nhiều so với thời “nở rộ” trước kia. Tuy nhiên, những tồn tại của quá khứ, chưa phải muốn gỡ là được.
Một bài toán lớn đang cần lời giải hiện nay là quy trình vận hành các hồ chứa một cách hợp lý và khoa học, liên quan đến mạng sống và kế sinh nhai của hàng triệu người dân hạ du. Tại hội nghị này, một lần nữa ông Châu Trần Vĩnh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ TN&MT, cơ quan chủ trì việc xây dựng các quy trình vận hành hồ chứa) khẳng định rằng các hồ thủy điện không thể cắt lũ, do “dung tích các hồ chứa cả thuỷ lợi và thuỷ điện quá nhỏ so với dung tích lũ”. Tích cực nhất, các hồ thủy điện cũng chỉ có thể giảm lũ. Tuy nhiên, ngoài những hồ thuỷ điện đa mục tiêu, các hồ khác không có nhiệm vụ chống lũ, nên cơ quan Nhà nước phải quy định mực nước trước lũ nhất định để dành dung tích phòng lũ. “Điều này gặp khó khăn là rất khó thống nhất với các chủ đầu tư vốn luôn muốn tích nhiều nước để phát được nhiều điện. Chúng tôi đề nghị Chính phủ xem xét cơ chế tài chính cho các chủ đầu tư có hồ chứa tham gia phòng lũ”. Dù vậy, theo ông Vĩnh thì khó khăn “mấu chốt” lại ở chỗ khác. “Mùa lũ chỉ có 3 hoặc 4 tháng, sau đó là mùa cạn kéo dài. Nếu quy định dung tích phòng lũ quá lớn để hạn chế rủi ro, có thể dẫn đến thiếu nước vào mùa cạn”. Những vấn đề chưa được giải quyết này khiến các cơ quan chức năng vẫn loay hoay, còn địa phương thì thấp thỏm vì lũ. Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa bày tỏ sự bất an khi quy trình vận hành liên hồ thủy điện Hủa Na và Cửa Đạt chưa được ban hành: “Chúng tôi rất lo. Hôm nay về họp tôi đưa cả anh quản lý đập xuống. Không may lũ về, hai bên không thống nhất được kế hoạch vận hành mà nước từ đập Cửa Đạt đổ xuống, lũ chồng lũ thì hàng triệu người dân không biết sẽ ra sao?”.
Ông Lê Hùng Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý nguồn nước và nước sạch nông thôn (Bộ NN & PTNT) cũng nêu một thực trạng là nhiều hệ thống hồ chứa trên các sông đã giảm chức năng chống lũ, thậm chí mất hẳn, như sông Gâm, sông Mã và một số sông miền Trung. Gần đây nhất là sông Cả, hồ chứa rất lớn nhưng không có nhiệm vụ đa mục tiêu. “Để đảm bảo phòng lũ và đảm bảo cấp nước cho hạ du, Bộ NN & PTNT đã kiến nghị rất nhiều lần về việc điều chỉnh chức năng các hồ chứa thuỷ điện, thuỷ lợi đã được xây dựng thành đa mục tiêu. Hiện tự nhiên đã thay đổi rất nhiều so với trước đây 20, 30 năm, khi xây dựng các hồ chứa, cần xem xét điều chỉnh hợp lý nhiệm vụ các công trình không chỉ thủy điện mà cả thủy lợi chứ không chỉ thực hiện mỗi nhiệm vụ phát điện như thiết kế”.
Một lần nữa đề nghị cân nhắc hài hòa quyền lợi của người dân hạ du và chủ đầu tư các công trình điện, ông Hoàng Văn Nhân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên đề nghị xem xét lại việc nâng cốt nước của hồ thủy điện Sơn La, vì “có vấn đề”. “Nâng lên lợi ích của EVN thì có, nhưng cần đánh giá lại tác động đến đời sống, sản xuất của người dân và có được sự đồng thuận của các địa phương sẽ bị ảnh hưởng”. “Nhà cao, đường to mà không tổ chức được sản xuất thì nhân dân mãi không bao giờ thoát nghèo”, ông Nhân nhấn mạnh.
| Nhiều đập quá hạn vẫn chưa được kiểm định an toàn Cũng tại hội nghị này, đánh giá về quản lý chất lượng công trình, Bộ Công Thương cho biết, còn một số tồn tại về an toàn đập, các dự án trên 30 MW thực hiện khá tốt, nhưng với các dự án dưới 30 MW, mới có 80/154 đập đến hoặc quá kỳ kiểm định được kiểm định, kiểm tra tính toán lại dòng chảy lũ, khả năng xả lũ của hồ chứa, 21 đập đang thực hiện và còn tới 53 đập chưa thực hiện. Đến nay các chủ đầu tư thuỷ điện trên cả nước mới trồng bù được gần 1.250ha rừng trên tổng số gần 19.800ha. Nhiều dự án nợ đọng phí dịch vụ môi trường rừng. |
