Vẫn khó tạo được đột phá

Tuy nhiên, thời điểm dự luật này có hiệu lực phụ thuộc vào thời gian chính phủ liên bang tái hoạt động. Điều đáng nói là trong khi Nhà Trắng bày tỏ sự ủng hộ đối với dự luật kể trên và Tổng thống Barack Obama sẽ ký phê chuẩn, nhưng giới phân tích lại coi việc này sẽ khuyến khích hai đảng Cộng hòa và Dân chủ kéo dài hơn thời gian đàm phán xung quanh chủ đề đang khiến cả nước Mỹ bức xúc và trăn trở. Điều gì đang xảy ra và việc Chính phủ Mỹ phải đóng cửa sẽ ảnh hưởng như thế nào và liệu có tái diễn đang là những câu hỏi được dư luận quan tâm.

Trong bài phát biểu hằng tuần trên đài phát thanh và truyền hình (5/10, theo giờ địa phương), Tổng thống Barack Obama đã kêu gọi Hạ viện chấm dứt tình trạng đóng cửa chính phủ bằng việc thông qua vô điều kiện ngân sách liên bang, đồng thời cáo buộc phe cực hữu của đảng Cộng hòa tại Hạ viện gây trở ngại trong việc đưa dự luật ngân sách ra bỏ phiếu. Ông Barack Obama cũng khẳng định: Sẽ không trả tiền chuộc để mở cửa lại chính phủ, hay tăng mức trần nợ công. Bởi theo Tổng thống Mỹ, Thượng và Hạ viện sẽ không để thời hạn chót (17/10) gây tổn hại cho nước Mỹ - sẽ nâng mức trần nợ công 16,7 ngàn tỉ USD.

Trước đó (3/10), Tổng thống Barack Obama từng cảnh báo về việc để Mỹ lâm vào cảnh vỡ nợ sẽ khiến cho nền kinh tế thiệt hại nghiêm trọng hơn tình trạng đóng cửa hiện nay của chính phủ. Ông Barack Obama tiếp tục kêu gọi Chủ tịch Hạ viện John Boehner đưa ra bỏ phiếu một dự luật ngân sách không kèm theo bất kỳ hạn chế nào đối với đạo luật chăm sóc sức khỏe.

Quốc hội buộc phải hành động từ nay đến thời hạn chót 17/10 nhằm tránh cho nước Mỹ rơi vào nguy cơ vỡ nợ. Các chuyên gia cảnh báo, việc đóng cửa các công sở liên bang nếu kéo dài một tuần có thể làm giảm 0,2-0,4% tốc độ tăng GDP của Mỹ. Theo Bộ Tài chính Mỹ, việc vỡ nợ có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng tài chính như năm 2008 hoặc tệ hơn. Thủ lĩnh đảng Dân chủ tại Hạ viện Nancy Pelosi vừa gửi một lá thư có chữ ký của 195 hạ nghị sĩ Dân chủ tới Chủ tịch Hạ viện John Boehner, yêu cầu đảng Cộng hòa chấp nhận bỏ phiếu một dự luật cấp ngân sách cho chính phủ. Giới phân tích cho rằng, có 4 nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng hiện nay, đó là mâu thuẫn về quyền lợi của các nhóm xung quanh Obamacare, quyền lợi của đảng Cộng hòa (nhất là trong bối cảnh nội bộ đảng này đang có mâu thuẫn), các nghị sỹ muốn dùng quyền của mình để mặc cả về những vấn đề khác, và những mâu thuẫn trong hệ thống chính trị của nước Mỹ.

Cách đây mấy hôm (tối 28/9, theo giờ địa phương), dự thảo được Hạ viện thông qua trên thực tế chỉ có một điều kiện bị Thượng viện không chấp thuận, đó là hoãn thực hiện chương trình chăm sóc sức khỏe do Tổng thống Barack Obama đề xuất (còn gọi là Obamacare). Được biết, Obamacare sẽ mang lại hy vọng cho khoảng 32/50 triệu người chưa có bảo hiểm y tế được hưởng các dịch vụ này mà chỉ cần tăng thuế 5% đối với những người có thu nhập hơn 1 triệu USD/năm. Nhưng đảng Cộng hòa - đại diện cho giới thượng lưu lại cho rằng việc này sẽ làm tăng thêm 500 tỷ USD tiền thuế. Đảng Cộng hòa muốn đảng Dân chủ rút lại chương trình Obamacare hoặc tạm dừng lại sau một năm nữa, nhưng bất thành.

Giới chính trị cho rằng, nguyên nhân căn bản khiến chính phủ Mỹ phải đóng cửa từng phần là sự khác biệt quan điểm về kinh tế-xã hội giữa hai đảng Dân chủ và Cộng hòa. Và thực chất của cuộc tranh cãi không hồi kết hiện nay giữa 2 đảng là đảm bảo lợi ích cho tiểu số người giàu hay đa số người nghèo.

Thực ra nỗ lực ngăn chặn Obamacare chỉ là sự tiếp nối nỗ lực bị thất bại của đảng Cộng hòa trong việc ngăn dự luật cải cách y tế này trở thành luật, khi đảng Dân chủ nắm đa số ở Hạ và Thượng viện cách đây mấy năm. Không ngăn cản được dự luật cải cách y tế thành hình và bắt đầu có hiệu lực, nên đảng Cộng hòa tìm cách ngăn chặn ngân sách cho đạo luật này bằng cách không cho chính phủ chi tiền thực hiện chính sách bảo hiểm y tế mới. Được biết, ý tưởng cải cách y tế được các chính quyền thuộc đảng Dân chủ trước đây nỗ lực thực hiện, nhưng bất thành vì sự ngăn cản của đảng Cộng hòa.

Nhiều người nói rằng, là Tổng thống da màu đầu tiên, lại không xuất thân từ giai cấp thượng lưu như phần đông các đời Tổng thống trước đây nên ông Barack Obama cảm thông và thấu hiểu tình trạng khốn khổ của dân nghèo vì không có khả năng mua bảo hiểm sức khỏe. Giới phân tích cho rằng, với việc đắc cử nhiệm kỳ 2, ông Barack Obama có thể sẽ có các biện pháp táo bạo, rủi ro hơn nhưng vẫn đảm bảo duy trì được các thành quả kinh tế trong 2 nhiệm kỳ Tổng thống của mình.

Một số nghị sĩ theo đường lối cứng rắn của đảng Cộng hòa từng tuyên bố: thà phải hứng chịu những tổn thất tạm thời về kinh tế, còn hơn là mắc kẹt suốt đời với Obamacare. Bởi Obamacare quy định tất cả người Mỹ phải có bảo hiểm sức khỏe trước năm 2014, nếu không sẽ bị phạt. Nhưng để có kinh phí cho bảo hiểm sức khỏe đối với tất cả mọi người, người giàu phải giúp người nghèo. Kể từ khi được đề xuất, dự luật này luôn vấp phải sự phản đối quyết liệt từ tầng lớp người giàu và các nghị sỹ đảng Cộng hòa.

Tuy việc đóng cửa chính phủ là kết quả trực tiếp từ bất đồng xung quanh chương trình Obamacare, nhưng sâu xa thì đây là hậu quả của nhiều năm tranh giành quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội, giữa đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa xung quanh chính sách cắt giảm chi tiêu, cải cách thuế và hệ thống chăm sóc sức khỏe, y tế. Tổng thống Barack Obama từng cảnh báo, Mỹ là trung tâm của nền kinh tế thế giới, do đó nếu không giải quyết được các vấn đề của nền kinh tế lớn nhất toàn cầu thì thế giới cũng gặp khó khăn và nếu Mỹ không giải quyết được vấn đề của mình thì đây là sự vô trách nhiệm.

Giới truyền thông cho biết, một trong những người đóng vai trò quan trọng trong việc đóng cửa chính phủ là nghị sĩ Mark Meadows. Tuy mới đắc cử được 8 tháng, nhưng ông Mark Meadows đã thành công khi thuyết phục được 79 nghị sĩ khác cùng ký tên vào bức thư gửi lãnh đạo đảng Cộng hòa - nên gắn việc dỡ bỏ Obamacare vào dự luật chi ngân sách cho năm tài khóa tiếp theo. Có người cho rằng, hố ngăn cách về tư tưởng và lợi ích ngày một sâu trong hơn 150 năm giữa hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã tạo ra một hệ thống chính trị mà ở đó Quốc hội không hề có động cơ thỏa hiệp trong bất cứ vấn đề gì. Nhiều người còn nói, hệ thống chính trị Mỹ đã thất bại trong việc giải quyết ổn thỏa một vấn đề xã hội.

Sáng 4/10, ông Barack Obama hủy chuyến công du châu Á (Indonesia, Brunei, Malaysia và Philippines) và đây là lần thứ hai trong vòng 18 năm qua, Tổng thống Mỹ không thể tới dự Hội nghị thượng đỉnh APEC. Năm 1995, Tổng thống Bill Clinton từng hành động tương tự và Phó Tổng thống Al Gore đi thay; lần này Tổng thống Barack Obama đã cử Ngoại trưởng John Kerry dự Hội nghị thượng đỉnh APEC lần thứ 21 tổ chức tại Bali, Indonesia.

Đã 17 năm trôi qua, nhưng người dân Mỹ vẫn nhớ về mâu thuẫn giữa nhà lãnh đạo đảng Cộng hòa Newt Gingrich và Tổng thống Bill Clinton trên chuyên cơ Air Force One bởi sau đó Chính phủ Mỹ phải đóng cửa 28 ngày. Khi đó ông Newt Gingrich và đảng Cộng hòa không đồng tình với chính sách cắt giảm thuế, hỗ trợ cho người nghèo mà ông Bill Clinton đưa ra. Chính phủ Mỹ đã đóng cửa tổng cộng 17 lần kể từ năm 1977.

Lần cuối cùng cũng là lần lâu nhất, kéo dài 21 ngày (từ 16/12/1995 đến 5/1/1996). Khi đó, chính phủ liên bang thiệt hại 1,5 tỷ USD, tương đương với 2,1 tỷ USD hiện nay. Nhiều người cảnh báo "bom" nợ công đang chờ nổ và hậu quả của việc này thật khôn lường. Tuy nhiên, Chủ tịch Hạ viện Mỹ John Boehner cho biết, sẽ không để nước Mỹ vỡ nợ.