Trên hành trình thiên lý Bắc - Nam, đoạn qua bờ Nam cầu Thạch Hãn, giữa không gian trầm mặc của mảnh đất mang trong mình nhiều sự kiện lịch sử bi hùng, có một tượng đài mang tên Tượng đài Hoài Niệm chiến trường xưa và đồng đội. Những cuộc hành hương về miền đất tâm linh những ngày tháng Bảy dường như không dứt.
Ngẫu nhiên lịch sử chọn 65 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ cũng là ngày tròn 40 năm Thành cổ bi hùng. Ngay từ sáng sớm, khi chuẩn bị khởi công tượng đài, từng dòng người đổ về bờ Nam chân cầu Thạch Hãn. Những người lính già một thời trận mạc ôm ghì nhau sau bao nhiêu năm gặp lại. Tôi để ý thấy, ngoài bộ quân phục cũ sờn, ai nấy đều nắm trên tay bó hoa thả xuống dòng sông Thạch Hãn, thắp lên tượng đài bái vọng đồng đội được yên nghĩ vĩnh hằng, lưng tròng nước mắt.
Công trình Tượng đài Hoài Niệm nằm phía Nam cầu của dòng sông Thạch Hãn. Hình tượng trung tâm là mảnh tường Thành cổ Quảng Trị loang lổ vết bom đạn, một tấm áo choàng rủ xuống ôm lấy thân đài. Phần còn lại của mảng tường là dải mây, từ đó bay lên những cánh chim hòa bình giữa không gian bao la. Giữa thân đài là hàng quân được tạc ở dạng phù điêu đi sâu hun hút vào trong tường thành. Dưới chân mảng tường thành là lớp lớp sóng nước - biểu tượng của dòng Thạch Hãn.
Mảng tường thành đầy thương tích được đặt trên một đồi nhỏ, cao 2m, thể hiện hình tượng về một nấm mồ vô danh với thảm cỏ xanh mướt. Một vòng đai đá nhỏ rộng 1m, cao 0,5m ôm trọn lấy nấm mồ, phía trên có 9 cột đồng đỡ 9 bông sen, biểu trưng cho hương của đất, của người dâng hiến. Để từ đó thắp lên ngọn lửa vĩnh hằng nguyện cầu cho anh linh các liệt sĩ, nạn nhân chiến tranh được siêu thoát.
Đại tá Hán Duy Long, chiến sĩ Tiểu đoàn 3, từng tham gia chiến đấu bảo vệ Thành cổ rưng rưng nước mắt: “Chiến tranh đã lùi xa nhưng hàng ngàn anh em vẫn còn nằm lại với mảnh đất này. Đạn bom cày xới, một nấm mồ đồng đội cũng không còn vẹn nguyên. Nhưng các anh không vô danh. Mỗi chuyến hành hương về Tượng đài Hoài Niệm là thêm một lần chạm khắc tên các anh vào lịch sử”.
Bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam xúc động: “Ngày hôm nay, đây là nơi tìm về của đồng bào chiến sĩ cả nước, của những người yêu chuộng hòa bình, công lý. Thể hiện sự tôn vinh, tri ân các anh hùng liệt sĩ, những nạn nhân chiến tranh. Là nơi hoài niệm về quá khứ hào hùng, bi tráng của dân tộc ta trong cuộc đấu tranh giành độc lập cũng là nơi thành tâm hướng tới tương lai, cầu nguyện cho nhân loại không còn chiến tranh. Tượng đài còn là nơi khát vọng hòa bình, tự do của dân tộc, khép lại quá khứ đau thương, hướng tới tương lai...”
