Quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong Kỷ nguyên mới:

Từ "cấu phần năng lực cạnh tranh" đến nền tảng tự chủ chiến lược

28/03/2026 16:36

Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 10 tại Trung Quốc

Kết luận Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (Hội nghị Trung ương 2), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Đất nước muốn tăng trưởng nhanh, thu hút đầu tư lớn, mở rộng thị trường và hội nhập sâu rộng thì trước hết phải là một quốc gia có “tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định. Đảm bảo quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế là điều kiện tiên quyết để giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và phát triển bền vững; trong giai đoạn mới, nhiệm vụ này phải được đặt xuyên suốt trong mọi chiến lược phát triển, gắn chặt với kinh tế - xã hội, nhằm “chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa”. Đồng thời, cần xây dựng sức mạnh tổng hợp quốc gia, phát huy “thế trận lòng dân”, đưa quốc phòng, an ninh, đối ngoại trở thành “cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia” và động lực phát triển đất nước.

Các lực lượng phối hợp bảo vệ an ninh biên giới quốc gia.

Quan điểm “tự chủ chiến lược”, “chủ động từ sớm, từ xa”, phát huy “thế trận lòng dân” và quốc phòng, an ninh, đối ngoại là “ cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia” không chỉ là phương châm quốc phòng mà đã trở thành triết lý phát triển bền vững của đất nước. Quốc phòng, an ninh và đối ngoại trở thành sức mạnh tổng hợp, là “bộ lọc” rủi ro và là động lực trực tiếp để đất nước bứt phá trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc ta.

Nhìn vào bức tranh địa chính trị thế giới những năm gần đây, chúng ta thấy một sự thật nghiệt ngã: hòa bình và ổn định không còn là điều đương nhiên. Các cuộc xung đột cục bộ, cạnh tranh nước lớn và sự đứt gãy các chuỗi cung ứng toàn cầu đã minh chứng rằng: Một quốc gia dù có tiềm lực kinh tế đến đâu, nếu thiếu tự chủ chiến lược và năng lực tự vệ, sẽ dễ dàng trở thành “quân cờ” trong cuộc chơi của các cường quốc.

Cơ sở thực tiễn cho kết luận của Tổng Bí thư xuất phát từ sự thay đổi bản chất của an ninh toàn cầu. An ninh quốc gia ngày nay không chỉ là giữ vững chủ quyền quốc gia, biên giới, biển đảo, vùng trời, mà còn là giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ thể chế, bảo vệ lòng tin xã hội, bảo vệ không gian mạng, bảo vệ dữ liệu, bảo vệ các mạch máu kinh tế và các lợi ích phát triển chiến lược của đất nước. Một quốc gia muốn thu hút đầu tư chất lượng cao, muốn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu, trước hết phải là một "vùng an toàn" về thể chế và trật tự xã hội. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào ưu đãi thuế, họ nhìn vào khả năng kiểm soát rủi ro và sự ổn định dài hạn của quốc gia đó.

Về mặt lý luận, đây là bước phát triển tư duy từ “bảo vệ” sang “kiến tạo”. Trước đây, chúng ta thường nhìn nhận quốc phòng, an ninh và đối ngoại là nhiệm vụ bảo vệ thành quả phát triển. Nay, kết luận của Đảng xác định rõ: Quốc phòng, an ninh, đối ngoại phải là một “cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia”. Điều này có nghĩa là, một hệ thống quốc phòng mạnh, một nền an ninh vững chắc và một nền ngoại giao linh hoạt chính là tài sản, là lợi thế so sánh để Việt Nam tự tin hội nhập sâu rộng mà không sợ bị hòa tan hay lệ thuộc.

Nội hàm bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới không chỉ là bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biển đảo, vùng trời mà còn là bảo vệ thể chế và lòng tin xã hội, đây là cái gốc của sự ổn định; trong thời đại bùng nổ thông tin, lòng tin của nhân dân là pháo đài vững chắc nhất. Trong kỷ nguyên số, mất an ninh mạng đồng nghĩa với việc tê liệt nền kinh tế và lộ lọt bí mật quốc gia, do đó bảo vệ không gian mạng và dữ liệu quốc gia là một nhiệm vụ quan trọng của bảo vệ Tổ quốc. Đảng ta cũng các định bảo vệ các “mạch máu” kinh tế; bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính, năng lượng, hạ tầng logistics và các lợi ích phát triển chiến lược trên trường quốc tế là nhiệm vụ trung tâm.

Quan điểm này đòi hỏi một nhận thức mới: Quốc phòng, an ninh, đối ngoại không phải là việc riêng của các lực lượng vũ trang hay ngành ngoại giao, mà là nhiệm vụ chiến lược trọng yếu, thường xuyên của toàn bộ hệ thống chính trị.

Các cán bộ Công an thực hiện "Ba cùng" với nhân dân.

Để hiện thực hóa kết luận của Trung ương, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp đột phá:

Thứ nhất, xây dựng sức mạnh tổng hợp trong một chỉnh thể thống nhất

Chúng ta không phát triển quốc phòng tách rời kinh tế, hay ngoại giao tách rời an ninh. Sức mạnh quốc gia phải là sự cộng hưởng của các yếu tố: quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế và khoa học công nghệ... Trong đó, kinh tế là lực lượng, ngoại giao là tiên phong, quốc phòng - an ninh là chỗ dựa. Sự hiệp đồng này tạo ra khả năng “tự vệ từ sớm, từ xa”, giúp đất nước hóa giải các nguy cơ ngay từ khi còn là mầm mống.

Thứ hai, phát huy mạnh mẽ “Thế trận lòng dân”

Thế trận lòng dân không phải là khẩu hiệu, mà là sự hiện diện của niềm tin nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước. Phải xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đặc biệt tại các địa bàn chiến lược, biên giới và các trung tâm kinh tế lớn. Đây chính là sự kết hợp giữa “phòng thủ quốc gia” với “phòng thủ xã hội”, tạo ra sức đề kháng tự nhiên trước mọi âm mưu chia rẽ, phá hoại.

Thứ ba, gắn kết quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội

Mọi quy hoạch phát triển vùng, phát triển đô thị hay các dự án hạ tầng trọng yếu đều phải được thẩm định dưới lăng kính an ninh - quốc phòng. Ngược lại, tiềm lực quốc phòng phải được xây dựng trên nền tảng của một nền kinh tế tự chủ, phát triển. Đây là mối quan hệ biện chứng: bảo vệ để phát triển và phát triển để có thêm nguồn lực bảo vệ.

Kết luận của Hội nghị Trung ương 2 về nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và đối ngoại không chỉ là định hướng cho nhiệm kỳ mà là kim chỉ nam cho cả một tầm nhìn chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Một đất nước mạnh không chỉ ở những tòa nhà cao tầng hay những con số tăng trưởng GDP, mà mạnh ở bản lĩnh tự chủ, ở khả năng đứng vững trước các “cú sốc” toàn cầu và ở niềm tin tuyệt đối của nhân dân vào thể chế. Khi quốc phòng, an ninh và đối ngoại thực sự trở thành “cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia”, chúng ta không chỉ bảo vệ được những gì đang có, mà còn tạo ra không gian và động lực mới để dân tộc Việt Nam vươn mình mạnh mẽ, sánh vai với các cường quốc năm châu trong một thế giới đầy biến động nhưng cũng đầy cơ hội.