Trung Quốc đang vũ khí hóa nguồn nước?

• OPCW khẳng định vũ khí hoá học ở Syria được tiêu huỷ toàn diện
• Mối lo sợ khủng khiếp từ rác vũ khí hóa học sau Chiến tranh thế giới lần 2
• Nga thúc giục Mỹ phá huỷ vũ khí hoá học như cam kết

Châu Á, lục địa khô hạn nhất thế giới tính theo đầu người, vẫn là trung tâm xây dựng đập, với hơn một nửa trong số 50.000 đập lớn trên toàn cầu. Điều này chỉ làm sắc nét các tranh chấp địa phương và quốc tế về tài nguyên của các con sông và tầng ngậm nước chung.

Cải thiện hệ thống thủy canh đòi hỏi sự hợp tác được thể chế hóa, minh bạch trong các dự án, sắp xếp chia sẻ nước và cơ chế giải quyết tranh chấp. Châu Á có thể xây dựng một chế độ quản lý nước hài hòa, dựa trên các quy tắc chỉ khi Trung Quốc tham gia. Tuy nhiên, cho đến bây giờ, điều đó dường như không có khả năng.

Mùa hè năm ngoái, mực nước trong huyết mạch của lục địa Đông Nam Á, sông Mê Kông dài 4.880 km, đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 100 năm, mặc dù mùa gió mùa hàng năm kéo dài từ cuối tháng 5 đến cuối tháng 9. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành 11 đập lớn, Trung Quốc đang xây dựng thêm các đập thượng nguồn trên sông Mê Kông, bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng. Bằng cách làm như vậy, Bắc Kinh cũng đang gây thiệt hại cho các dòng sông xuyên quốc gia khác.

Trung Quốc là trung tâm của bản đồ nước châu Á. Nhờ sự sáp nhập của Cao nguyên Tây Tạng giàu nước và tỉnh Tân Cương trải dài, Trung Quốc là điểm khởi đầu của các dòng sông chảy đến 18 quốc gia ở hạ lưu. Không có quốc gia nào khác trên thế giới đóng vai trò là đầu sông cho nhiều quốc gia khác như Trung Quốc. Bằng cách xây dựng các con đập, rào chắn và các cấu trúc dẫn nước khác ở vùng biên giới của mình, Trung Quốc đang tạo ra một cơ sở hạ tầng thượng nguồn rộng lớn, có khả năng vũ khí hóa nước.

Để chắc chắn, xây dựng đập cũng đang lan truyền quan hệ tại những nơi khác ở châu Á. Các tranh chấp lãnh thổ đang diễn ra ở Kashmir và Thung lũng Ferghana của Trung Á cũng nhiều về nước cũng như về đất liền. Trên khắp châu Á, các quốc gia đang đấu tranh để kiểm soát các nguồn nước dùng chung bằng cách xây dựng các đập, ngay cả khi họ yêu cầu sự minh bạch và thông tin về các dự án của hàng xóm.

Đập Tam Hiệp tại Trung Quốc.

Một đợt hạn hán nghiêm trọng hiện đang làm tê liệt các phần của khu vực rộng lớn kéo dài từ Úc đến bán đảo Ấn Độ đã nhấn mạnh những rủi ro gia tăng từ việc theo đuổi các giải pháp kỹ thuật tập trung vào đập để phát triển tình trạng thiếu nước ngọt. Các khu vực đông dân cư của châu Á đã phải đối mặt với nguy cơ cao căng thẳng về nước có thể trở nên khan hiếm nước. Cuộc cạnh tranh nước do đập đang đe dọa cũng gây ra căng thẳng và xung đột lớn hơn.

Ở phương Tây, việc xây dựng các con đập lớn phần lớn đã bị phá hủy. Việc xây dựng các đập lớn cũng đang chậm lại ở các nền dân chủ lớn của châu Á, như Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ, do sự phản đối ở cơ sở ngày càng tăng. Trong khi đó, Trung Quốc vẫn là nhà xây dựng đập hàng đầu thế giới trong và ngoài nước. Trung Quốc đã hoàn thành trước kế hoạch đập lớn nhất thế giới, Tam Hiệp, gọi đó là kỳ công kiến trúc vĩ đại nhất trong lịch sử kể từ khi xây dựng Vạn Lý Trường Thành.

Trung Quốc còn hiện đang thực hiện chương trình chuyển nước liên sông đầy tham vọng nhất từng được hình thành trong lịch sử loài người. Trong số các đập mới được lên kế hoạch là một dự án lớn tại Metog, hay Motuo ở Trung Quốc, trên con sông lớn có độ cao lớn nhất thế giới, Brahmaputra. Con đập được đề xuất, gần biên giới tranh chấp, quân sự hóa mạnh mẽ với Ấn Độ, sẽ có công suất phát điện gần gấp đôi so với đập Tam Hiệp, có hồ chứa dài hơn hồ lớn nhất Bắc Mỹ.

Một số dự án đập Đông Nam Á được tài trợ và thực hiện bởi các công ty Trung Quốc, như ở Lào và Myanmar, nhằm tạo ra điện để xuất khẩu sang thị trường của chính Trung Quốc. Thật vậy, Trung Quốc đã chứng minh rằng họ không ngần ngại xây đập ở các vùng tranh chấp, như Kashmir do Pakistan quản lý, hoặc trong các khu vực bị chia rẽ bởi chủ nghĩa ly khai dân tộc, như miền Bắc Myanmar.

Kể từ khi Trung Quốc dựng lên một loạt các con đập khổng lồ trên sông Mê Kông, hạn hán đã trở nên thường xuyên và dữ dội hơn ở các nước hạ lưu. Nếu Trung Quốc không từ bỏ cách tiếp cận hiện tại, triển vọng cho một trật tự dựa trên quy tắc ở châu Á có thể bị diệt vong mãi mãi. Do đó, việc đưa Trung Quốc vào bàn đàm phán đã trở nên quan trọng để định hình nước vì hòa bình ở châu Á.