Mở đầu buổi chia sẻ thông tin về tình hình biển Đông do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam tổ chức sáng 13/5, PGS.TS Nguyễn Vũ Tùng thuộc Viện nghiên cứu biển Đông cho biết, những hành động của Trung Quốc đi ngược lại luật pháp quốc tế, ảnh hưởng đến chủ quyền lãnh thổ của nước khác, khiến tình hình ở biển Đông ngày càng leo thang. Đáng nói là những hành động này hoàn toàn trái với những gì mà Trung Quốc đề xuất với các quốc gia láng giềng và ASEAN, trái với chính sách mà chính phủ Trung Quốc vẫn thường công bố rằng “tôn trọng hòa bình và phát triển, xây dựng mối quan hệ hữu nghị với các nước láng giềng”.
PGS.TS Nguyễn Vũ Tùng nói: “Tôi được biết, chính Trung Quốc đã đề ra 2 sáng kiến là ký hiệp ước láng giềng thân thiện với các nước ASEAN và hợp tác hình thành con đường tơ lụa trên Biển Đông. Thế nhưng, bằng hành động hạ đặt giàn khoan trái phép vào vùng biển Việt Nam, Trung Quốc đã phá hỏng lòng tin giữa các nước. Xây dựng lòng tin rất khó nhưng phá bỏ nó thì vô cùng dễ dàng. Trung Quốc đã chọn việc dễ để làm”.
PGS.TS Nguyễn Vũ Tùng cũng phân tích rằng, hành vi của Trung Quốc lần này đi ngược lại với suy nghĩ thông thường, đi ngược lại với chính những gì họ đã cam kết với tư cách thành viên của Hội đồng bảo an LHQ và đối tác của ASEAN. “Tất cả có lẽ bắt nguồn từ tư tưởng nước lớn khiến nhiều lãnh đạo Trung Quốc bị “mờ mắt”, ông Tùng nói.
Trong khi đó, luật sư Lê Thanh Sơn thuộc Văn phòng luật sư AIC thì nói thẳng rằng, Chính phủ Trung Quốc đã xảo ngôn, cố tình đánh tráo khái niệm, đánh lừa dư luận trong nước và quốc tế khi nói rằng vị trí mà họ lắp đặt giàn khoan hải dương chỉ cách đảo Tri Tôn thuộc quần đảo Hoàng Sa 17 hải lý, trong khi cách bờ biển Việt Nam 130 hải lý.
Luật sư Lê Thanh Sơn khẳng định, theo Công ước quốc tế của Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), những hòn đảo không thích hợp cho con người sinh sống thì không được xác lập vùng đặc quyền kinh tế. Bản thân đảo Tri Tôn chỉ là bãi đá ngầm, ngay cả khi thủy triều xuống đến mức thấp nhất bãi đá ngầm này cũng không nổi lên, tức là đã không đủ điều kiện cho con người sinh sống. Vì thế, căn cứ xác định vị trí giàn khoan dầu của Trung Quốc là không có cơ sở pháp lý. Đáng chú ý là từ chỗ đánh tráo khái niệm để liên kết các đảo vào nhau nhằm thiết lập vùng đặc quyền, rồi cho báo chí tuyên truyền sai sự thật, Trung Quốc còn biết vùng không thể và không có tranh chấp thành vùng có tranh chấp để từng bước hiện thực hóa “đường lưỡi bò” trên Biển Đông.
Đồng tình với quan điểm của luật sư Lê Thanh Sơn, PGS.TS, Thiếu tướng Lê Văn Cương - nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Bộ Công an khẳng định, dùng thuật ngữ “đánh tráo khái niệm” là còn quá nhẹ so với những động thái của Trung Quốc. Thực tế, Thiếu tướng Lê Văn Cương nhấn mạnh, đây phải gọi là hành động lừa dối.
Phân tích rõ hơn, Thiếu tướng Lê Văn Cương nói: “Chỉ trong một thời gian ngắn, xét về mặt hành vi học, Trung Quốc có 3 hành vi. Đầu tiên là hành vi kéo giàn khoan vào vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Hành vi thứ hai là dùng vũ lực khi cho tàu và máy bay của mình tấn công và uy hiếp các tàu đang làm nhiệm vụ của Việt Nam, hoạt động hợp pháp trong vùng lãnh thổ của Việt Nam. Hành vi thứ ba là lừa dối cả thế giới khi Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói tàu Việt Nam đã bao vây, gây sự với tàu Trung Quốc, nhưng tất cả những hình ảnh được Bộ Ngoại giao Việt Nam công bố trong thời gian vừa qua lại chứng minh một điều ngược lại, đó là Trung Quốc đang tấn công các tàu của Việt Nam ngay trên vùng biển của Việt Nam. Hành vi của Trung Quốc vừa vi phạm pháp luật, vừa vi phạm đạo lý”.
Về vị trí Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương-981, Thiếu tướng Lê Văn Cương nói: “Vị trí Trung Quốc hạ đặt giàn khoan ở vị trí không phải tranh chấp. Đây là nhà của chúng tôi. Người khác vào phá nhà thì làm sao gọi là tranh chấp? Đây là hành động xâm lăng về mặt pháp lý cực kỳ nghiêm trọng”.
Thiếu tướng Lê Văn Cương khẳng định “Việt Nam không bao giờ kích động chủ nghĩa dân tộc chống Trung Quốc, không bao giờ liên kết với nước nào chống Trung Quốc” mà luôn hòa hiếu, bao dung. Nhưng nếu có xung đột xảy ra, Việt Nam không lo sợ vì “trong cuộc chiến này Việt Nam có hai điều Trung Quốc không có. Đó chính là pháp lý và đạo lý”
