Được duy trì hàng trăm năm, nhưng đây là lần đầu tiên, lễ hội được tổ chức với qui mô lớn nhất, nhằm tri ân những người lính Hoàng Sa năm xưa có công ra quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa cắm mốc, dựng bia. Lễ hội cũng góp phần khẳng định chủ quyền đất nước trên biển Đông, khơi dậy lòng yêu nước và giáo dục thế hệ trẻ về ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Xuyên suốt chương trình khai hội, là tinh thần “Uống nước nhớ nguồn”, nhắc gợi công lao to lớn của những người con ưu tú của xứ Quảng. Các tiết mục nghệ thuật đều tái hiện những chuyến vượt sóng gió ra Hoàng Sa - Trường Sa của Hải đội Trường Sa mấy trăm năm trước, để dựng bia chủ quyền đất nước và Lễ khao lề thế lính, một nghi lễ độc đáo suốt 400 năm qua. Bởi trong hàng vạn hùng binh ra đi ấy, rất nhiều người vĩnh viễn nằm lại giữa trùng khơi, hóa thân vào lòng biển.
Để tưởng nhớ những người lính Hoàng Sa hy sinh vì đất nước, các dòng họ đã lập những ngôi mộ gió với niềm tin thành kính, rằng sau khi làm lễ chiêu hồn, linh hồn người chết mất xác sẽ nhập vào hình nhân để an nghỉ vĩnh hằng. Những khu mộ chiêu hồn không xác người của các tộc họ Võ Văn, Phạm Quang, Phạm Văn, Nguyễn Quang… trên đảo Lý Sơn đã được tạo lập rải rác khắp huyện đảo kể từ thời tổ tiên họ giong thuyền ra lập nghiệp trên đảo từ thế kỷ XVI - XVII, là một minh chứng đầy bi hùng trong quá khứ. Chính sử triều Nguyễn cùng tài liệu cổ của các gia tộc Lý Sơn đều ghi đó là những tổ tiên đã lãnh sứ mệnh thiêng liêng giong buồm ra Hoàng Sa và câu ca “Hoàng Sa trời biển mênh mông/Người đi thì có mà không thấy về” bắt nguồn từ hiện thực này.
Với những tiết mục nghệ thuật phong phú và đặc sắc, các nghệ sĩ đã làm sống lại một giai đoạn bi hùng ở Lý Sơn, nơi con người vật lộn với sóng biển, để làm tròn nghĩa vụ với đất nước. Đặc biệt, nghi lễ chánh tề khao lề thế lính đã được tái hiện đầy đủ và trang trọng, góp phần khơi dậy tình yêu biển đảo vốn như một dòng chảy, lặng lẽ thấm vào tâm hồn mỗi người con đất Quảng, một mạch nguồn sâu thẳm mà ở đó, niềm tự hào về lịch sử mấy trăm năm giữ biển được lưu truyền đến muôn đời. Những vòng hoa tưởng niệm hôm nay, như khúc ca bi tráng nhắc nhở tất cả chúng ta về sự thiêng liêng chủ quyền biển đảo và mãi khắc ghi những hy sinh đã hóa thành bất tử của những người lính Hoàng Sa.
Trong dịp này, người dân xứ Quảng còn tổ chức lễ rước mô hình Tứ linh rất lớn, kết bằng hành, tỏi, thuyền câu đi Hoàng Sa và ghe bầu đi biển của Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải, một nét văn hóa độc đáo ở Lý Sơn, gợi nhắc những ký ức không thể nào quên.
Phát biểu tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ VH,TT&DL Hoàng Tuấn Anh khẳng định: Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa có một vị trí hết sức đặc biệt, là những di sản tinh thần vô giá, gắn liền với sự hình thành và hoạt động của Đội Hùng binh Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải (Trường Sa) suốt nhiều thế kỷ; là minh chứng của trí tuệ, bản lĩnh và lòng dũng cảm cha ông ta ngày trước, không quản hiểm nguy, gian khổ, hy sinh xương máu vì quê hương, đất nước. Nhiệm vụ đặc biệt của Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải hết sức độc đáo, có ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng, đã tạo ra sức sống của Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa.
Chính vì vậy, Bộ VH,TT&DL đã quyết định đưa Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; Đình làng An Vĩnh, di tích trực tiếp liên quan đến Hải đội Hoàng Sa là Di tích lịch sử-văn hóa quốc gia. Tin rằng, các di sản văn hóa quý báu gắn với Đội Hùng binh Hoàng Sa sẽ tiếp tục được gìn giữ, phát huy giá trị, để những truyền thống quý báu của cha ông mãi được tiếp nối, là điểm tựa thiêng liêng hun đúc sức mạnh, trách nhiệm của các thế hệ người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.
Sau khi Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa được khai mạc theo hình thức hành chính Nhà nước tại TP Quảng Ngãi, hôm nay, 28/4, lễ thức văn hóa tín ngưỡng của người dân Lý Sơn được tiến hành tại đảo, do các họ tộc ở Lý Sơn thực hiện theo truyền thống. Theo BTC, dịp này, lượng khách ra đảo đông nhất từ trước đến nay, khoảng 2.000 người.
| Tại TP Quảng Ngãi, những ngày này, còn triển lãm các hiện vật liên quan đến chủ quyền của Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa: Các dụng cụ nấu ăn của các binh phu Hoàng Sa như nồi đồng, trã đất, nồi đồng, lu đựng nước ngọt; các di vật còn lại của những người binh phu năm xưa: thẻ tre ghi họ tên, quê quán, đơn vị mà các binh phu Hoàng Sa mang theo, để khi hy sinh đồng đội cài vào bó xác; dây mây mà các binh phu Hoàng Sa mang theo để đồng đội bó xác nếu hy sinh trên biển. Đặc biệt, triển lãm còn trưng bày các bản đồ về chủ quyền của Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa- Trường Sa: Bản đồ phía Tây Ấn Độ và những vùng lân cận xác định rõ ràng quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa thuộc lãnh thổ Việt Nam, được xuất bản tại Luân Đôn, năm 1969; bản đồ vị trí quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa thuộc lãnh thổ Việt Nam thời kỳ Việt Nam cộng hòa 1954-1975; Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị, kỷ quyển 104, chép về quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa; công dụ số 10 ngày 29/2/1938 (năm Bảo Đại thứ 13), về việc nhập cù lao Hoàng Sa tỉnh Nam Ngãi vào địa hạt tỉnh Thừa Thiên, được in trong “Nam triều quốc ngữ công báo” số 8/1938. |
