Là trợ giúp viên pháp lý thuộc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lào Cai, trợ giúp viên pháp lý Đỗ Thị Thu Ba được phân công tham gia bào chữa cho bị cáo Giàng Thị Q, người bị truy tố về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”.
Tại phiên tòa, bị cáo Q thừa nhận hành vi phạm tội. Người bào chữa không né tránh tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm pháp luật, mà tập trung phân tích nhân thân, hoàn cảnh gia đình, nguyên nhân dẫn đến phạm tội và những tình tiết giảm nhẹ để đề nghị hội đồng xét xử xem xét một mức hình phạt phù hợp, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật nhưng vẫn thể hiện chính sách khoan hồng.
Theo nội dung bào chữa, Giàng Thị Q sinh sống tại một địa bàn đặc biệt khó khăn của tỉnh Lào Cai. Sinh ra trong gia đình đông con, cuộc sống chủ yếu dựa vào trồng trọt, người phụ nữ này không có điều kiện đến trường, không biết đọc, biết viết chữ phổ thông. Những thiệt thòi từ tuổi thơ phần nào hạn chế khả năng tiếp cận kiến thức, hiểu biết pháp luật của bị cáo.
Khi lập gia đình, gánh nặng kinh tế tiếp tục đè lên vai Q. Vợ chồng không có việc làm, thu nhập ổn định, trong khi ba người con đang tuổi ăn học, đặc biệt người con út còn dưới 36 tháng tuổi. Trong hoàn cảnh túng quẫn, bị cáo đã lựa chọn con đường sai trái là hành vi mua bán trái phép chất ma túy để kiếm tiền trang trải cuộc sống.
Trong phần trình bày tại phiên tòa, trợ giúp viên pháp lý nhấn mạnh thái độ thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải của bị cáo; việc chấp hành các yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng trong thời gian được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú; đồng thời đề nghị xem xét tình tiết bị cáo đang trực tiếp nuôi con nhỏ. Trên cơ sở đó, trợ giúp viên pháp lý đã đề nghị hội đồng xét xử cân nhắc giảm nhẹ hình phạt và xem xét các quy định pháp luật có liên quan đến việc hoãn chấp hành hình phạt tù do bị cáo đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi.
Đằng sau những luận cứ pháp lý ấy là câu chuyện về ba đứa trẻ có nguy cơ thiếu vắng sự chăm sóc của cả cha lẫn mẹ, bởi người chồng của bị cáo cũng bị xét xử trong cùng vụ án. Đặc biệt, người con út còn quá nhỏ để hiểu chuyện gì đang xảy ra, nhưng có thể phải chịu những thiệt thòi lớn nếu thiếu đi vòng tay chăm sóc của mẹ.
Chính từ những hoàn cảnh như vậy, tính nhân văn của trợ giúp pháp lý được thể hiện rõ nét. Trợ giúp pháp lý là việc bảo đảm người thuộc diện được trợ giúp được tiếp cận pháp luật, được trình bày hoàn cảnh, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời giúp cơ quan xét xử có thêm cơ sở xem xét vụ án một cách đầy đủ, thấu đáo.
Với những người nghèo, người dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, sự hỗ trợ kịp thời của trợ giúp viên pháp lý còn góp phần thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận pháp luật, để khó khăn về kinh tế hay hạn chế về trình độ học vấn không trở thành rào cản đối với quyền được bảo vệ trước pháp luật.
Từ phiên tòa xét xử Giàng Thị Q, có thể thấy giá trị của trợ giúp pháp lý còn nằm trong sự thấu hiểu, tinh thần trách nhiệm và mong muốn giúp một con người nhận ra sai lầm để có cơ hội làm lại cuộc đời.
Bảo đảm công lý là giữ vững kỷ cương pháp luật, nhưng cũng là biết nhìn nhận con người trong hoàn cảnh cụ thể. Khi sự nghiêm minh đi cùng lòng nhân ái, pháp luật không chỉ có sức răn đe mà còn mở ra con đường hướng thiện, góp phần bảo vệ những giá trị tốt đẹp của gia đình và xã hội.
