TP Hồ Chí Minh xây dựng “lá chắn” phòng cháy từ cơ sở

Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần cuối tháng 7 và đầu tháng 8, TP Hồ Chí Minh liên tiếp ghi nhận nhiều vụ cháy và sự cố cần lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) triển khai ứng cứu khẩn cấp…

Có vụ cháy kho hàng được khống chế kịp thời, ngăn lửa lan sang hơn 700m² diện tích còn lại; có vụ tai nạn lao động trên cao được giải cứu thành công chỉ sau ít phút tiếp cận hiện trường. Nhưng cũng có những vụ cháy để lại nỗi đau khi hai người trong cùng một gia đình tử vong vì ngạt khói ngay trong chính ngôi nhà của mình…

Những sự việc ấy thêm một lần nữa cho thấy, vai trò của cơ sở, ý thức của từng người dân trong việc bảo vệ tính mạng và tài sản của mình vẫn là điều cần thiết nhất trong phòng cháy.

Chính vì vậy mà trong kế hoạch triển khai Nghị quyết số 75/NQ-CP của Chính phủ và Chỉ thị số 08-CT/TU của Thành ủy mà UBND TP Hồ Chí Minh ban hành mới đây, mục tiêu xây dựng "thế trận PCCC toàn dân" được đặt ra với yêu cầu huy động tối đa sức mạnh của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân tham gia PCCC và CNCH. Thành phố xác định rõ quan điểm lấy phòng ngừa là chính, lấy người dân làm trung tâm và xây dựng văn hóa an toàn PCCC như một phần của đời sống đô thị.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, tốc độ đô thị hóa nhanh kéo theo sự gia tăng của các chung cư, nhà ở kết hợp kinh doanh, kho bãi, cơ sở sản xuất và hàng nghìn tuyến hẻm nhỏ khiến nguy cơ cháy, nổ luôn hiện hữu.

Điều đáng lo ngại là phần lớn các vụ cháy nghiêm trọng đều có điểm chung: phát hiện quá muộn, thiếu phương tiện chữa cháy ban đầu và người dân không biết cách xử lý khi sự cố xảy ra. Trong nhiều trường hợp, ngọn lửa không phải nguyên nhân trực tiếp cướp đi sinh mạng con người mà chính là khói độc cùng sự hoảng loạn vì không còn lối thoát.

Vụ cháy xảy ra rạng sáng ngày 6/8 tại căn nhà trên đường Nguyễn Văn Đậu (phường Bình Lợi Trung) là minh chứng đau lòng. Khi lực lượng Cảnh sát PCCC đến nơi, một người đã tự thoát ra ngoài, nhưng hai nạn nhân còn mắc kẹt trong căn nhà đầy khói độc. Dù lực lượng cứu hộ nhanh chóng tiếp cận từ mái nhà và đưa các nạn nhân ra ngoài nhưng cả hai vẫn không qua khỏi.

Theo ghi nhận ban đầu, đám cháy xuất phát từ khu vực bếp tầng trệt, diện tích cháy chỉ khoảng 20m² nhưng lượng khói tích tụ trong căn nhà kín đã biến ngôi nhà thành chiếc "bẫy tử thần".

Chính từ những bài học đó, TP Hồ Chí Minh đang thay đổi cách tiếp cận trong công tác PCCC. Nếu trước đây trọng tâm là đầu tư phương tiện, lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp thì nay thành phố hướng tới xây dựng mạng lưới phòng ngừa ngay từ từng hộ gia đình, từng khu dân cư.

Theo kế hoạch, Công an TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục rà soát, nhân rộng các mô hình "Tổ liên gia an toàn PCCC", "Điểm chữa cháy công cộng", đồng thời xây dựng các trung tâm giáo dục cộng đồng về PCCC từ năm 2027 đến 2030. Người dân sẽ được tham gia các chương trình trải nghiệm, thực hành kỹ năng chữa cháy, thoát nạn định kỳ hằng tháng thay vì chỉ tuyên truyền lý thuyết.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng, bởi khi người dân biết sử dụng bình chữa cháy, biết xử lý cháy điện, biết thoát nạn đúng cách thì "thời gian vàng" khống chế đám cháy sẽ được tận dụng hiệu quả hơn rất nhiều.

Song song với đó là hàng loạt giải pháp về hạ tầng. Thành phố yêu cầu rà soát toàn bộ các tuyến hẻm nhỏ, những khu vực xe chữa cháy khó tiếp cận; đầu tư bổ sung trụ nước, điểm lấy nước chữa cháy; xử lý các điểm nghẽn giao thông ảnh hưởng đến công tác chữa cháy. Đây là vấn đề tồn tại nhiều năm nhưng càng trở nên cấp bách khi mật độ dân cư ngày càng cao và nhiều khu dân cư cũ chưa đáp ứng yêu cầu về an toàn PCCC.

Tuy nhiên, công nghệ hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế ý thức của con người. Thực tế cho thấy rất nhiều vụ cháy bắt nguồn từ những nguyên nhân khá đơn giản như câu mắc điện tùy tiện, sử dụng nhiều thiết bị công suất lớn trên cùng ổ cắm, sạc điện thoại qua đêm, đun nấu bất cẩn hoặc khóa kín toàn bộ lối thoát hiểm bằng lồng sắt.

Bởi vậy, khuyến cáo của lực lượng Cảnh sát PCCC đối với các hộ gia đình vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi: mỗi ngôi nhà phải có ít nhất hai lối thoát nạn; không che chắn ban công bằng lồng sắt kín; hệ thống điện phải được lắp aptomat bảo vệ; không sử dụng nhiều thiết bị điện trên cùng một ổ cắm; trang bị bình chữa cháy xách tay, mặt nạ phòng độc, thang dây; đồng thời thường xuyên diễn tập phương án thoát hiểm cho các thành viên trong gia đình. Khi xảy ra cháy phải bình tĩnh báo động, tìm cách thoát ra ngoài, gọi ngay số 114 hoặc sử dụng ứng dụng Báo cháy 114 để được hỗ trợ kịp thời.

Không chỉ hướng tới người dân, thành phố cũng đặc biệt chú trọng xây dựng lực lượng PCCC tại chỗ. Hàng loạt lớp huấn luyện đã được tổ chức cho lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, dân phòng, doanh nghiệp, khu công nghiệp... nhằm nâng cao kỹ năng xử lý các tình huống ngay từ những phút đầu. Gần 200 học viên tại phường Hòa Hưng, gần 200 thành viên lực lượng an ninh cơ sở xã Vĩnh Lộc hay các đội PCCC chuyên ngành tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung…được trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng chữa cháy, cứu nạn và sử dụng ứng dụng Báo cháy 114.

Có thể thấy, tư duy mới của TP Hồ Chí Minh là không chờ đến khi xảy ra cháy mới huy động lực lượng chữa cháy, mà phải xây dựng "lá chắn" an toàn ngay từ từng hộ dân, từng khu phố, từng doanh nghiệp. Khi mỗi người dân đều trở thành một "chiến sĩ PCCC", mỗi tuyến hẻm đều có tổ liên gia, mỗi khu dân cư đều có điểm chữa cháy công cộng, thì nguy cơ cháy lớn sẽ được kéo giảm đáng kể.