Tuy nhiên, khoảng cách giữa một thành phố có nhiều ứng dụng công nghệ với một đô thị thông minh đúng nghĩa vẫn còn xa. Người dân vẫn phải khai báo thông tin nhiều lần khi thực hiện thủ tục hành chính; dữ liệu giữa các cơ quan chưa thật sự liên thông; nhiều ứng dụng hoạt động riêng lẻ, thiếu kết nối; tình trạng ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường hay quá tải hạ tầng vẫn chưa được giải quyết căn cơ. Điều đó cho thấy, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chưa thể tạo nên một đô thị thông minh nếu chưa thay đổi được phương thức quản trị.
Chính vì vậy, việc UBND TP Hồ Chí Minh xây dựng Đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Nếu như giai đoạn trước chủ yếu tập trung xây dựng nền tảng số, thì giai đoạn mới hướng đến mục tiêu cao hơn: lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản trị đô thị, lấy trí tuệ nhân tạo (AI) làm công cụ hỗ trợ điều hành và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả.
Điểm khác biệt lớn nhất của đề án lần này là thành phố không còn đặt trọng tâm vào việc xây dựng thêm nhiều ứng dụng hay đầu tư thêm thiết bị công nghệ. Thay vào đó, mục tiêu là thay đổi căn bản phương thức quản trị đô thị, chuyển từ mô hình điều hành dựa nhiều vào kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, phân tích dự báo và trí tuệ nhân tạo.
Theo đề án, dữ liệu sẽ trở thành nguồn tài nguyên chiến lược của thành phố. Thay vì để mỗi sở, ngành quản lý một hệ thống dữ liệu riêng như trước đây, TP Hồ Chí Minh sẽ xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, chuẩn hóa kiến trúc dữ liệu, phát triển sàn dữ liệu và hình thành các "sản phẩm dữ liệu" có độ chính xác cao phục vụ công tác quản lý, điều hành cũng như nhu cầu khai thác của doanh nghiệp và người dân.
Cùng với dữ liệu, AI được xác định là công nghệ trọng tâm trong giai đoạn phát triển mới. Thành phố sẽ ứng dụng AI, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), công nghệ phân tích dữ liệu lớn và các công cụ dự báo để hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn. Thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, chính quyền có thể dự báo sớm các nguy cơ ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường, quá tải bệnh viện hay áp lực lên hạ tầng đô thị để chủ động điều hành.
Một nội dung đáng chú ý khác là việc phát triển mô hình bản sao số đô thị (Digital Twin). Đây được xem như "bản sao" của toàn bộ thành phố trên môi trường số, tích hợp dữ liệu không gian, dữ liệu mặt đất, hạ tầng ngầm, dữ liệu trên không cùng hệ thống cảm biến IoT hoạt động theo thời gian thực. Nhờ đó, các nhà quản lý có thể mô phỏng nhiều kịch bản phát triển đô thị, đánh giá tác động của từng quyết định trước khi triển khai ngoài thực tế, hạn chế rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực đầu tư.
Song song đó, Trung tâm Giám sát, điều hành đô thị thông minh (IOC) sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo mô hình chuẩn, kết nối dữ liệu thời gian thực với các sở, ngành và chính quyền địa phương. Có thể hình dung IOC như "bộ não số" của thành phố, nơi tiếp nhận và xử lý dữ liệu từ nhiều lĩnh vực như giao thông, quy hoạch, môi trường, y tế, giáo dục, an ninh trật tự... Từ những dữ liệu đó, hệ thống sẽ hỗ trợ lãnh đạo thành phố đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác và kịp thời hơn.
Thành phố xác định rõ, một đô thị thông minh phải giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, di chuyển dễ dàng hơn, môi trường sống an toàn hơn và chất lượng giáo dục, y tế tốt hơn. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được những vấn đề rất cụ thể của đời sống hằng ngày.
Để hiện thực hóa đề án, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% khu vực công cộng sẽ được phủ WiFi miễn phí tốc độ cao; mạng 5G phủ 95% dân số và từng bước thí điểm 6G tại các khu vực trọng điểm. Trong lĩnh vực chính quyền số, 100% hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa; toàn bộ dịch vụ công đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình; 85% hồ sơ được xử lý trực tuyến; 99% người dân và doanh nghiệp hài lòng khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến; 70% người dân trưởng thành có chữ ký số hoặc chữ ký điện tử cá nhân.
Đối với giao thông, thành phố đặt mục tiêu kết nối dữ liệu thời gian thực đối với toàn bộ hệ thống đèn tín hiệu tại các tuyến trục chính và nút giao trọng điểm nhằm phát hiện sớm ùn tắc, tai nạn để điều hành linh hoạt; phương tiện giao thông công cộng chuyển dần sang năng lượng xanh; vé điện tử và thông tin hành trình được tích hợp trên một nền tảng thống nhất; các cảng biển được quản trị bằng nền tảng số; camera thông minh được lắp đặt tại các tuyến đường và khu vực công cộng trọng điểm để hỗ trợ phòng, chống tội phạm và nâng cao hiệu quả ứng cứu khẩn cấp.
Trong lĩnh vực y tế, mục tiêu là 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử và 100% cơ sở khám chữa bệnh triển khai khám, chữa bệnh từ xa. Ngành giáo dục hướng tới 100% học sinh, giáo viên có tài khoản học tập số; học liệu cốt lõi được số hóa; các cơ sở giáo dục ứng dụng AI và xây dựng 1.000 trường học số. Riêng lĩnh vực môi trường sẽ hình thành hệ thống theo dõi tập trung theo thời gian thực đối với dữ liệu quan trắc môi trường, thoát nước và nước thải để cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm.
Người dân và doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn được xác định là chủ thể tham gia xây dựng đô thị thông minh. Đề án đặt yêu cầu phát triển các kênh tương tác hai chiều để người dân có thể phản ánh hiện trường, giám sát hoạt động của cơ quan công quyền và tham gia đóng góp ý kiến đối với quá trình quản trị đô thị. Đây cũng là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ trưởng thành của chính quyền số.
Theo đề án, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030 nằm trong nhóm 50 đô thị thông minh hàng đầu thế giới; đến năm 2035 trở thành một trong ba trung tâm điều hành đô thị thông minh cấp quốc gia; đến năm 2045 đạt mức độ trưởng thành cao nhất theo Bộ tiêu chí đô thị thông minh bền vững của Việt Nam, đồng thời trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
