Hạ tầng dữ liệu là yếu tố then chốt
Là trung tâm kinh tế, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo lớn nhất cả nước, TP Hồ Chí Minh có nhiều điều kiện thuận lợi để đi đầu trong triển khai các chủ trương lớn của Trung ương về CMCN 4.0. Ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 50/NQ-CP, thành phố đã cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 2441/KH-UBND, xác định rõ mục tiêu, lộ trình và 42 nhiệm vụ trọng tâm gắn với từng sở, ngành, đơn vị.
Để thực hiện CMCN 4.0, những năm qua tầng viễn thông – công nghệ thông tin được thành phố đầu tư mạnh mẽ. Trên địa bàn hiện không còn “điểm lõm” sóng thông tin di động, 100% khu vực dân cư tập trung được bảo đảm vùng phủ sóng. Đáng chú ý, mạng 5G đã phủ sóng 518/537 khu vực trọng điểm, đạt 96%. Trong đó, 16 nhà ga, 2 sân bay, Khu Công nghệ cao và Khu Công nghệ thông tin tập trung đã được phủ sóng 5G 100%; 57/63 khu công nghiệp có 5G, đạt 90%; 95% trung tâm hành chính công đã được phủ sóng 5G.
Trung tâm Dữ liệu Chính quyền số đặt tại Công viên phần mềm Quang Trung hiện vận hành hơn 1.200 máy chủ hoạt động 24/7, đóng vai trò “trái tim số” của thành phố. Hệ thống nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu kết nối các sở, ngành và liên thông quốc gia; mạng Metronet dùng riêng phủ 100% cơ quan nhà nước, tạo điều kiện cho công tác chỉ đạo, điều hành thông suốt, an toàn.
TP Hồ Chí Minh là địa phương đi đầu trong số hóa và khai thác dữ liệu. Thành phố đã hoàn thành số hóa 4 loại sổ hộ tịch với khoảng 12 triệu hồ sơ, đồng bộ đầy đủ với Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử của Bộ Tư pháp. Từ tháng 6/2022 đến nay, thành phố đã cấp hơn 1,5 triệu bản sao trích lục hộ tịch từ kho dữ liệu dùng chung, giúp người dân có thể thực hiện thủ tục tại bất kỳ phường, xã nào mà không phụ thuộc nơi đăng ký ban đầu.
Bên cạnh đó, thành phố đã tích hợp và chia sẻ dữ liệu đăng ký doanh nghiệp; chuẩn bị kết nối dữ liệu thuế; xây dựng bản đồ số dùng chung, tích hợp dữ liệu về giao thông, thoát nước, chiếu sáng, điện lực, cấp nước, công viên cây xanh, xử lý nước thải, quy hoạch đô thị… vào kho dữ liệu dùng chung. Đây được xem là nền tảng quan trọng phục vụ quản lý đô thị thông minh và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Cùng với hạ tầng dữ liệu, thành phố đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý xã hội. Hệ thống camera giám sát giao thông, an ninh với hơn 10.000 camera đã được triển khai; trong đó, trên 1.500 camera đã tích hợp về hệ thống chung, có 50 camera thông minh tự động phân tích, phát hiện đám đông, khuôn mặt, hành vi bất thường. Hệ thống Tổng đài 1022 tiếp tục phát huy vai trò là kênh tiếp nhận, theo dõi và giám sát việc xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân. Cùng với đó, hệ thống tổng đài khẩn cấp liên thông 113 – 114 – 115 giúp nâng cao hiệu quả phối hợp trong xử lý các tình huống khẩn cấp, cứu nạn cứu hộ.
Đáng chú ý, thành phố đang thử nghiệm trợ lý ảo hỗ trợ người dân khi thực hiện dịch vụ công trực tuyến, đồng thời hỗ trợ cán bộ, công chức khai thác dữ liệu từ Kho dữ liệu dùng chung. Đây là bước đi cho thấy tư duy lấy người dân làm trung tâm trong tiến trình chuyển đổi số.
Đặc biệt, TP Hồ Chí Minh đang tiếp nhận đề xuất đầu tư dự án Siêu trung tâm dữ liệu AI với tổng vốn dự kiến khoảng 2 tỷ USD. Nếu được triển khai, đây sẽ là trung tâm dữ liệu AI quy mô siêu lớn đầu tiên tại Việt Nam, công suất trên 100 MW, đáp ứng nhu cầu xử lý dữ liệu và phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thời gian tới.
Song song với chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, TP Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Mạng lưới liên kết nguồn lực thông tin khoa học – công nghệ (STINET) không ngừng mở rộng, từ 14 đơn vị năm 2018 lên 50 đơn vị vào năm 2025, với hơn 600.000 tài liệu khoa học được tích hợp, phục vụ hiệu quả cho nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo.
Phát triển nguồn nhân lực – “nút thắt” cần tháo gỡ
Xác định con người là yếu tố then chốt, bên cạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, TP Hồ Chí Minh đã tổ chức hơn 400 lớp tập huấn về chuyển đổi số, AI, dữ liệu mở, an toàn thông tin cho hơn 50.000 lượt cán bộ, công chức, viên chức. Mỗi cán bộ sau đào tạo không chỉ nâng cao kỹ năng cá nhân mà còn trở thành “hạt nhân lan tỏa kỹ năng số” tại cơ sở.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ không ít khó khăn. Chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học dù đã có ưu đãi cao hơn mặt bằng khu vực công, nhưng vẫn chịu áp lực cạnh tranh lớn từ khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, quy trình đầu tư công và ngân sách còn kéo dài, trong khi công nghệ thay đổi nhanh, tiềm ẩn nguy cơ lạc hậu khi dự án được phê duyệt. Việc chuẩn hóa, liên thông dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia còn chậm; một số hệ thống chuyên ngành vận hành chưa ổn định; nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại cấp cơ sở chưa đồng đều… là những “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ.
Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, nền tảng vẫn còn những “điểm nghẽn”; hạ tầng dữ liệu chưa thực sự đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực AI, phân tích dữ liệu lớn, an toàn thông tin còn thiếu hụt. Ở khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi số vẫn chủ yếu dừng ở mức ứng dụng đơn lẻ, chưa tạo được đột phá về năng suất và mô hình kinh doanh. Một thách thức khác là thể chế cho thử nghiệm mô hình mới chưa theo kịp thực tiễn. Nhiều sáng kiến, giải pháp công nghệ vẫn vướng rào cản pháp lý, khiến quá trình triển khai bị chậm, làm giảm động lực đổi mới...
Tối hậu thư của kỷ nguyên số gửi tới các chiến lược gia an ninh 
Xây phòng tuyến dữ liệu chống tội phạm mạng trong kỷ nguyên số (bài cuối) 
