TP Hồ Chí Minh: An toàn thực phẩm vẫn là nỗi lo...

Trường học: Nơi xảy ra nhiều vụ ngộ độc

Theo báo cáo của Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 15/12/2025, trên địa bàn thành phố đã xảy ra 8 vụ ngộ độc thực phẩm (NĐTP), với tỷ lệ 3,71 ca/100.000 dân. Dù không ghi nhận trường hợp tử vong, song các vụ việc này đã ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hàng trăm người, gây lo lắng trong dư luận và đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận nghiêm túc những lỗ hổng trong công tác phòng ngừa.

Đáng chú ý, nhiều vụ ngộ độc xảy ra tại trường học, bếp ăn tập thể và cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Vụ NĐTP xảy ra tại Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Tuệ Đức (TP Thủ Đức cũ) ngày 25/3/2025 làm 13 người mắc với thức ăn nguyên nhân không xác định, căn nguyên không xác định; vụ NĐTP xảy ra trong chuyến đi học tập trải nghiệm của học sinh trường Trung học cơ sở Tân Túc, huyện Bình Chánh (cũ) ngày 29/3/2025 với 38 người mắc/tổng số 494 người ăn, với thức ăn nguyên nhân là bánh mì, căn nguyên không xác định; vụ NĐTP xảy ra tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Triết phường Linh Xuân (TP Hồ Chí Minh) ngày 6/9/2025 với 46 người mắc/tổng số 1.803 người ăn, với thức ăn nguyên nhân là bánh canh thịt heo bằm + trứng cút, căn nguyên không xác định…

Đặc biệt là vụ NĐTP xảy ra tại tiệm Bánh mì cóc Cô Bích (112A Nguyễn Thái Sơn, phường Hạnh Thông, TP Hồ Chí Minh) ngày 4/11/2025 với 316 người mắc/tổng số 2.935 người ăn, với thức ăn nguyên nhân là bánh mì, căn nguyên là do vi khuẩn Salmonella spp…

Tuy các vụ NĐTP xảy ra ở trường học chiếm phần nhiều nhưng các đoàn kiểm tra của Sở An toàn thực phẩm tiến hành kiểm tra 573 bếp ăn tập thể, căn tin, dịch vụ ăn uống trong trường học (tập trung vào các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông), 39 cơ sở cung cấp suất ăn sẵn cho trường học đều chưa phát hiện trường hợp vi phạm nào.

Riêng các đoàn kiểm tra của UBND phường, xã, đặc khu đã tiến hành kiểm tra 2.348 bếp ăn tập thể, căng tin, dịch vụ ăn uống trong các cơ sở giáo dục thì phát hiện có 45 trường hợp có vi phạm. Nội dung vi phạm gồm: Khám sức khỏe, xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm, bảo hộ lao động của người chế biến thực phẩm, thiết bị dụng cụ chế biến, phòng chống côn trùng, chứa đựng rác thải, vệ sinh cơ sở…

Từ những vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra trên địa bàn TP Hồ Chí Minh trong năm 2025 cho thấy, nhiều cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ vẫn hoạt động theo kiểu “kinh nghiệm truyền miệng”, chưa tuân thủ đầy đủ quy trình vệ sinh, bảo quản, kiểm soát nhiệt độ và nguồn nguyên liệu đầu vào.

Đáng lo ngại hơn, một số bếp ăn tập thể - nơi phục vụ số lượng lớn người ăn - vẫn còn tư duy đối phó, làm hồ sơ cho đủ nhưng thiếu giám sát thường xuyên trong quá trình chế biến thực tế. Việc ghi chép, lưu trữ thông tin về nguồn nguyên liệu, lô hàng chưa được thực hiện nghiêm túc ở nhiều cơ sở. Khi xảy ra sự cố, việc lần ngược dòng thực phẩm để xác định trách nhiệm cụ thể gặp không ít khó khăn.

Ở một số địa bàn, hoạt động kiểm tra vẫn nặng về định kỳ, theo kế hoạch, trong khi các cơ sở vi phạm thường thay đổi thời gian, hình thức hoạt động để né tránh. Việc kiểm tra đột xuất, kiểm tra theo dấu hiệu rủi ro chưa được thực hiện đồng đều, dẫn đến tình trạng “bình yên trên giấy tờ, bất an trong thực tế”.

Ngoài ra, một số vụ việc căn nguyên cụ thể chưa được xác định rõ, gây khó khăn cho công tác xử lý triệt để và phòng ngừa tái diễn. Điều này phản ánh thách thức lớn trong việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm, đặc biệt khi chuỗi cung ứng còn manh mún, đứt đoạn, và ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận cơ sở kinh doanh chưa cao.

Phòng ngừa từ gốc, siết chặt kỷ cương

Trước những nguy cơ tiềm ẩn nêu trên, Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh xác định rõ quan điểm xuyên suốt trong thời gian tới: Lấy phòng ngừa là chính, quản lý rủi ro làm trọng tâm, không để bị động trước các sự cố an toàn thực phẩm.

Theo đó, thành phố sẽ tiếp tục tăng cường giám sát các bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học, khu công nghiệp, bệnh viện -những nơi có số lượng người ăn lớn, chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả lan rộng. Công tác kiểm tra không chỉ dừng ở điều kiện hồ sơ, mà tập trung sâu vào thực hành chế biến, bảo quản thực phẩm và nguồn nguyên liệu đầu vào.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh lấy mẫu giám sát, kiểm nghiệm thực phẩm lưu thông trên thị trường được xác định là nhiệm vụ then chốt. Các nhóm thực phẩm nguy cơ cao, tiêu thụ nhiều trong đời sống hàng ngày sẽ tiếp tục được đưa vào diện giám sát trọng điểm, nhất là trong các dịp cao điểm lễ, Tết.

Một hướng đi quan trọng khác là nâng cao hiệu quả công tác truy xuất nguồn gốc, gắn trách nhiệm cụ thể với từng khâu trong chuỗi cung ứng. Chỉ khi xác định rõ “thực phẩm đến từ đâu, qua những khâu nào”, công tác xử lý vi phạm và phòng ngừa mới thực sự có chiều sâu, tránh tình trạng xử lý xong vụ việc nhưng nguy cơ vẫn âm ỉ tồn tại.

Song song với đó, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về an toàn thực phẩm sẽ được đổi mới theo hướng đi vào thực chất, tập trung đúng đối tượng, đúng địa bàn. Thay vì dàn trải, việc truyền thông sẽ hướng mạnh đến các nhóm trực tiếp sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và người tiêu dùng, nhằm hình thành thói quen lựa chọn thực phẩm an toàn, nói không với sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Ở góc độ quản lý nhà nước, thành phố cũng xác định cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, không có “vùng cấm”, không có ngoại lệ. Mỗi vụ việc được phát hiện, xử lý kịp thời không chỉ nhằm răn đe, mà còn góp phần lập lại kỷ cương pháp luật trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.