>>Tôi có nên nói chuyện này ra không?
Sự kiện thằng Hoánh, một kẻ đào ngũ, ăn cắp, phá hoại xã hội chết vì tai nạn không đủ sốc để gây nên một biến cố nào trong đời sống tình cảm, tinh thần và cuộc sống thường ngày của những người dân trong xóm làng tôi. Những xáo động nhỏ, tan biến ngay, và mọi người trong ngôi làng bình dị và yên ả này lại trở về với trật tự vốn có, thuộc quen với việc đồng áng nhà cửa. Không mấy ai nhớ đến Hoánh. Người ta dần dần xoá tên con người Hoánh ra khỏi ký ức làng...
Cuộc sống của cha tôi vẫn vậy, nhưng công việc của ông kể từ sau sự kiện bắt được tên đào ngũ phản động ăn cắp có vẻ như ngày một hanh thông hơn. Mọi người có thể quên con người Hoánh, nhưng chiến công của cha tôi thì ai cũng nhớ. Cuộc đời trớ trêu là vậy.
Khi cha tôi muốn quên Hoánh đi một cách nhanh nhất, để chạy trốn những mặc cảm ẩn ức của mình thì mỗi lần ông xuất hiện ở đâu, người ta đều nhắc đến Hoánh như một chiến công vang dội của ông khi đã góp phần loại bỏ những con sâu độc trong cộng đồng làng. Thật là khó nghĩ, khó ở cho cha tôi, bởi chỉ có ông biết rõ nhất vì sao Hoánh chết. Rõ ràng, ông cảm thấy giày vò, ân hận, cha tôi và 2 người đồng nghiệp kia biết rõ, vì sao Hoánh chết, và trong cái chết của Hoánh rõ ràng có sơ suất của cha.
Nhưng có lẽ, cuộc đời vẫn luôn trêu ngươi như vậy. Cha tôi vẫn phải nhớ đến sai lầm của mình hằng ngày hằng giờ khi sau cái vụ bắt thằng Hoánh, kỳ đại hội tiếp tới, cha tôi được tín nhiệm dân bầu lên làm Bí thư Đảng ủy xã. Mặc dầu trong lòng, cha tôi chưa chắc đã phải là người ham hố gì chức vụ ở một địa phương nhỏ bé, khi mà mọi công việc chỉ là "ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng", thế nhưng số phận đã định đoạt vậy rồi.
Cha tôi lên chức Bí thư Đảng ủy xã được 5 năm, phát động bà con nhân dân trong xã đào kênh mương thuỷ lợi nội đồng, cải thiện việc sản xuất lúa nước, mùa màng thắng lợi, đưa lại cuộc sống ấm no cho dân. Cha tôi cũng là một trong những người đã góp phần khôi phục lại ngôi đình cổ ở làng đã bị bom Mỹ bắn phá.
Bằng lao động công ích, mỗi người dân trong làng người góp gạo, người góp gạch, người góp gỗ, người góp công để xây dựng lại đình làng to đẹp làm nơi sinh hoạt văn hoá của cả làng. Những công sức của cha tôi vì làng quê, bà con trong làng ai cũng biết ơn và kính trọng cha tôi. Có việc gì mọi người trong làng đều hỏi cha tôi và nhờ xin ý kiến.
Trong 5 năm làm Bí thư đảng ủy xã, nơi cha tôi hay đến nhất chính là nhà mẹ của thằng Hoánh đã chết năm xưa. Bà cụ mẹ thằng Hoánh chỉ có Hoánh là con trai độc nhất cùng với một cô con gái nữa. Chồng bà cụ mất sớm, một mình cụ ở vậy nuôi 2 con. Kể từ khi Hoánh chết, vợ Hoánh ôm con bỏ nhà ra đi biệt tăm, biệt tích, để lại bà cụ già sống trơ trọi một mình. Cô con gái lấy chồng xa, năm bữa, nửa tháng mới đáo qua nhà mẹ được một lát rồi lại chạy vội về nhà lo chồng con.
Cuộc sống của bà cụ mẹ Hoánh nhờ vào chính sách của xã và lòng hảo tâm của mọi người. Cha tôi là một trong những người hảo tâm đó, đã san sẻ bớt khẩu phần ăn của gia đình mang đến cho bà cụ. Cha tôi bỏ ra hàng giờ ngồi chuyện trò với cụ Hoánh. Những lần đến nhà cụ Hoánh, cha thường hay dắt tay tôi theo cùng. Mỗi lần gặp cha tôi, bà cụ lại khóc. Từ ngày mất con, mất cháu, cụ khóc nhiều quá, đôi mắt đã mù, nay càng nặng hơn.
Lần nào cha tôi đến, cụ Hoánh cũng lục dưới đáy rương những bức thư đã ố vàng đưa cho cha tôi và nhờ cha tôi đọc cho cụ nghe. Cụ bảo với cha tôi, thằng Hoánh đi bộ đội mãi mà không thấy về, nó chỉ gửi thư thôi, tôi không biết chữ, nhờ ông đọc hộ. Lần nào tôi cũng là người đọc những bức thư ố vàng nhoè nhoẹt chữ ấy cho cha tôi và bà Hoánh nghe.
Những bức thư làm cho cả cha tôi và bà Hoánh lặng người đi trong nỗi buồn. Tôi thường hay cùng cha đến nhà bà cụ Hoánh, đọc đi đọc lại mãi những bức thư ấy cho cụ Hoánh nghe, đến nỗi gần như nhập tâm trong người. Những bức thư mà chỉ đến lúc này, khi viết lại câu chuyện này, tôi mới hiểu hết tình đời trong đó.
Tôi nhớ có những đoạn Hoánh viết: "Mạ ơi, con đang hành quân ở trong rừng, nhớ mạ và nhớ vợ con lắm. Con trai của mạ sẽ cố gắng chiến đấu anh dũng để mạ thoả lòng mạ nhé...".
" Mạ ơi, mạ bảo vợ con viết thư cho con và báo tin cho con biết cô ấy đã có chửa chưa? Con nóng ruột lắm. Nhà mình, mạ chỉ có mình con là con trai duy nhất. Con đang ra trận, không biết khi nào về thăm mạ được. Nếu vợ con có thai, thì con mong vợ con đẻ con trai để mạ có cháu đích tôn. Có thằng cháu đích tôn ở bên cạnh mạ rồi, con mới an lòng...".
"Mạ ơi! mạ viết thư giục con về vì vợ con vẫn chưa có chửa. Chắc là không đúng ngày nên chưa đậu thai được, mạ đừng lo. Nhưng con không biết làm sao mà xin về được cả. Con đang hành quân ra trận. Biết mạ nóng ruột nhưng con chưa có cách gì, Con hứa mới mạ sẽ thu xếp để về nhà chỉ một đêm thôi cũng được. Con chỉ mong vợ con có thai thì con mới yên tâm ra trận được mạ nhé".
Có hai bức thư mục nát nhất, nhoè nhoẹt nhất mà tôi nhớ mãi. Chắc là vì người viết đã vừa viết vừa khóc, người nhận đã đọc đi đọc lại quá nhiều lần và cũng khóc rất nhiều nên bức thư mới nhàu nát đến vậy.
Đó là bức thư của vợ Hoánh viết cho Hoánh: "Anh Hoánh ơi! Em biết anh vì mẹ, vì em, vì con mà dẫn đến liên lụy. Em đã có thai cho anh một giọt máu, nhưng ở làng, mọi người đã đồn ầm lên là anh đào ngũ rồi. Em đoán sau lần anh bỏ về nhà để thăm mẹ và em, lên đơn vị anh đã bị kỷ luật phải không anh? Em đoán vì thương mẹ và em mà anh đã sa chân, lỡ bước. Nếu đơn vị kỷ luật thì anh cũng phải chấp nhận chứ đừng trốn tránh nữa anh nhé".
Chỉ có khoảng chục bức thư thôi, nhưng đọc những bức thư đó, cha tôi mới hiểu ngọn ngành việc Hoánh đào ngũ và vì sao Hoánh đi ăn trộm. Những bức thư nào cũng tình cảm nặng lòng cho thấy Hoánh rất yêu mẹ và vì mẹ, vì sợ mai này có thể hy sinh ở chiến trường mà Hoánh muốn để lại cho mẹ mình một giọt máu của mình để bà cụ đỡ tủi phận.
Chính vì mong muốn đó mà Hoánh đã phạm sai lầm, rồi kết cục là đi từ sai lầm này đến sai lầm khác. Trong những lần trốn về như vậy, Hoánh đã bị đơn vị kỷ luật. Chắc là không chịu nổi những ánh mắt kỳ thị của mọi người, hoặc giả bao nhiêu lý do nữa nên Hoánh đã rời khỏi quân ngũ sống cuộc đời chui lủi, trốn tránh, nhục nhã.
Nhưng có một lý do nữa để vì sao Hoánh trở thành người đi ăn trộm dây điện kể ra thật xót xa. Bà cụ mẹ của Hoánh từ ngày Hoánh bị chết, bà trở nên mất hẳn trí nhớ, lúc nào có ai đến nhà cũng than thở sao thằng Hoánh đi bộ đội lâu thế không về thăm mẹ.
Chỉ có em gái của Hoánh là biết rõ vì sao anh mình suy đồi đến mức đi ăn cắp. Số là lần ấy mẹ Hoánh ốm nặng, đầu đau quay cuồng, nôn thốc tháo và chỉ biết đập đầu xuống đất. Trong nhà vợ yếu, con thơ, nhà không còn gì ăn, nói gì đến tiền để đưa mẹ đi viện.
Đêm ấy, Hoánh đến nhà cô em gái và hỏi mượn tiền để đưa mẹ đi viện. Em gái Hoánh khóc, nói nhà chẳng còn gì. Hoánh trở về nhà và đêm hôm ấy, tai họa đã xảy ra trong khi Hoánh cắt trộm dây điện. Bà cụ mẹ Hoánh sau đận ấy, bệnh đục thuỷ tinh thể và thiên đầu thống không được cấp cứu kịp thời, bà đã bị mù.
Từ ngày cha tôi biết rõ thêm những uẩn khúc trong cuộc đời Hoánh và gia đình Hoánh, thậm chí những nguyên nhân dẫn đến Hoánh phạm tội đào ngũ và đi ăn cắp dây điện, cha tôi sọm xuống, già đi. Ông thôi không mấy khi đến nhà bà cụ mẹ Hoánh nữa, nhưng sai mẹ tôi, và các con thỉnh thoảng qua lại khi thì bê cho bà cụ bát canh riêu, khi thì tấm bánh.
Sau đó được một thời gian ngắn, ông xin nghỉ chức Bí thư Đảng ủy xã và trở về nhà sống ẩn mình trước sự tiếc nuối của mọi người. Từ đó, ông sống lặng lẽ hơn, buồn hơn. Thỉnh thoảng ngày giỗ của Hoánh, ông thường đến thắp hương và đứng rất lâu trước bàn thờ Hoánh.
Bà cụ mẹ Hoánh rồi cũng rời bỏ dương gian trong một nỗi khắc khoải thắc thỏm rằng con trai mình đi bộ đội lâu thế vẫn chưa về. Tất cả từ Hoánh, mẹ Hoánh đều đã xoá hình ảnh của mình trước thời gian, chỉ có cha tôi là ở lại với nỗi day dứt nặng trĩu mình cha tôi biết.
Cha tôi vẫn thường lén lút ra nghĩa địa làng, đến ngôi mộ của Hoánh và mẹ Hoánh để thắp hương và ngồi hàng giờ liền. Bà con chòm xóm không ai hiểu được nỗi buồn của cha, thấy cha làm vậy, càng xuýt xoa cha tôi nặng tình nặng nghĩa, sống đức độ với cả linh hồn một người không ra gì. Mọi người càng kính trọng cha bao nhiêu, cha càng đơn độc buồn phiền và day dứt bấy nhiêu.
Rồi cha tôi cũng bỏ dương gian mà đi. Trước khi mất, ông kêu mẹ tôi và tôi đến bên chỉ trăng trối duy nhất một câu rằng: "Tôi nợ bà cụ Hoánh một đứa con, nợ thằng Hoánh một mạng người. Tôi không trả được nữa bà ơi, bà dặn lại các con, còn sống ngày nào, còn phải hương khói cho gia đình họ đúng đạo nghĩa".
Mẹ tôi rồi cũng đến lúc gần đất xa trời. Mấy tháng nay, bà đau nằm một chỗ, không dậy được. Bà nói với tôi, tôi phải thay cha mẹ hương khói cho thằng Hoánh. Bà sợ rằng, nếu không làm việc tâm linh, con cháu của bà sau này liên lụy nghiệp chướng.
Chẳng lẽ tôi lại là người cuối cùng phải giữ bí mật này. Giữ một bí mật của người thân trong quá khứ, rồi hằng ngày hằng giờ phải tụng kinh sám hối tạ tội với lầm lỗi của gia đình mình, của những bậc tiền nhân trước điều đó với tôi thật là một việc vạn bất đắc dĩ mà tôi chỉ muốn tống khứ ra khỏi cuộc sống của tôi, gia đình tôi mà thôi.
Thật ra, lòng dạ tôi rối bời. Tôi không biết phải làm sao cả. Chẳng lẽ, quãng đời còn lại của tôi, tôi sẽ phải giữ bí mật của cha mẹ tôi và tiếp tục lặng lẽ làm cái việc tâm linh mà vạn bất đắc dĩ tôi buộc phải làm. Bởi mỗi lần ra mộ thắp hương cho Hoánh, tôi lại mệt mỏi, buồn bã. Lòng tôi nặng nề, ý nghĩ tôi u uẩn. Tôi cần phải được giải thoát khỏi quá khứ.
Tôi cần phải được sống, được suy nghĩ những điều minh bạch mà không vướng bận đến sai lầm của cha tôi? Liệu như thế có được không? Hay tôi lên gặp chính quyền và nói ra tất cả sự thật câu chuyện này, sau đó, tôi sống ngẩng cao đầu, thanh thản, vui vầy với gia đình, người thân mà không phải ngày đêm tạ lỗi với những người đã khuất nữa. Xin mọi người hãy giúp tôi một lời khuyên.
Kính thư:
Vũ Minh-Vĩnh Linh, Quảng Trị
LỜI BBT
Anh Vũ Minh kính mến!
Theo chúng tôi, cái gì xảy ra thì cũng đã xảy ra rồi. Chuyện đã qua đi hàng chục năm giờ cũng chẳng còn ai nhớ đến nữa. Hoánh đã chết, mẹ Hoánh, người thân sâu nặng nhất cũng đã mất. Vợ Hoánh thì đã bỏ đi xa không còn trở về. Cha anh, người gián tiếp gây ra cái chết của Hoánh trong một phút sơ sểnh lỡ tay giờ cũng đã thành người thiên cổ.
Tất nhiên anh có đến một cơ quan công quyền nào đó để nói ra câu chuyện ấy, chắc gì ai đã tin anh vì mọi chuyện xảy ra đã quá lâu, không có đơn tố cáo, không ai điều tra, không còn nhân chứng, vật chứng nữa để phục dựng lại vụ án. Và chừng ấy thời gian đã qua cũng chẳng có cơ quan chức năng nào đi đào bới lại cái vụ việc quá thời hạn ấy.
Vậy anh nói ra câu chuyện trong quá khứ để làm gì, và giải quyết được gì nữa mà chỉ gây rắc rối thêm lên trong dư luận. Theo chúng tôi việc tâm linh anh có thể nên làm vì cha anh, hoặc anh có quyền không làm nữa vì anh không có lỗi. Lỗi ai làm, người đó chịu. Cha anh cũng đã trả giá cho nỗi đau này trong suốt quãng đời còn lại của mình.
Mẹ anh đã chịu lây cùng với cha anh nỗi day dứt lương tâm, vì thế anh có quyền dừng lại và chấm dứt tất cả. Nếu cần thiết để chấm dứt tất cả những giày vò này, anh chỉ nên làm một cái lễ cầu siêu cho linh hồn của Hoánh, mẹ Hoánh, cha anh, để họ được siêu thoát nơi thiên đường. Và bản thân anh, sau khi làm dứt điểm 1 lần việc này, cũng sẽ thấy tâm hồn thanh thản. Kính chúc anh và gia đình sức khoẻ và bình an
