Tròn 10 năm trôi đi, lại vào dịp cuối thu năm này, tôi lại có cơ hội được đến thăm Hà Lan. Câu chuyện về cái chết của cựu Tổng thống Nam Tư Milosevic lại hiển hiện trong tôi. Tranh thủ lúc rỗi rãi, tôi nhờ một Việt kiều, người đã có 38 năm sinh sống và làm ăn tại Hà Lan, cùng bắt taxi đến địa danh nhà tù, nơi đã từng giam giữ ông Milosevic. Vừa đi anh bạn Việt kiều vừa cho tôi biết một số thông tin xung quanh cái chết của ông cựu tổng thống Liên bang Nam Tư.
Theo anh thì mặc dù ông Milosevic đã qua đời cách đây hơn 5 năm song đến nay người ta vẫn chưa biết chính xác nguyên nhân gì đã dẫn đến cái chết của ông. Người thì cho rằng ông đã tự sát trong tù; người khác lại bảo ông qua đời bởi căn bệnh tim mạch. Dư luận cuối cùng vẫn chỉ là dư luận duy chỉ có điều mà người ta biết đích xác rằng trong thời điểm ông Milosevic bị giam giữ tại nhà tù này, Toà án quốc tế La Hay đã từ chối lời đề nghị được đưa ông đến Nga để chữa bệnh.
Họ cũng từ chối sự bảo lãnh của Chính phủ Nga được chữa bệnh cho ông. Điều cần nói thêm là cũng trong thời điểm này, một nhân chứng quan trọng của vụ án này là cựu thủ lĩnh người Serbia- ông Mi- La- Ba- Bich cũng bị chết trong nhà tù này. Một thông tin được đưa ra là cựu thủ lĩnh người Serbia đã tự sát trong khi đang thụ án 13 năm tù giam.
Vẫn theo người Việt kiều này thì cho đến nay mặc dù cựu Tổng thống Nam Tư Milosevic đã chết; song vụ án chính trị này vẫn chưa chấm dứt bởi 2 luồng dư luận trái ngược nhau. Dư luận ở Serbia thì kịch liệt chỉ trích Toà án quốc tế La Hay. Họ có lý khi cho rằng, Toà án này phải chịu trách nhiệm về cái chết của ông Milosevic. Đó cũng là điều mà dư luận tiến bộ trên thế giới ủng hộ.
Các nhà lãnh đạo Serbia sau cái chết của ông Milosevic đã liên tục lên tiếng đề nghị Toà án quốc tế La Hay làm rõ nguyên nhân dẫn đến cái chết của ông. Trước những lời đề nghị ấy, Toà án quốc tế La Hay đã rũ bỏ trách nhiệm của mình về cái chết của cựu Tổng thống liên bang Nam Tư, nhưng dư luận đã lên tiếng cảnh báo rằng Toà án quốc tế La Hay đã hành xử một cách trái với thông lệ quốc tế mà lẽ ra họ phải làm đối với một tù nhân mắc căn bệnh hiểm nghèo như ông Milosevic là được hưởng quyền đi chữa bệnh.
Trước phản kháng của dư luận, một số nhà lãnh đạo ở một vài nước phương Tây lại đổ lỗi trách nhiệm về cuộc chiến tranh đẫm máu ở Liên bang Nam Tư cũ. Họ cho rằng, các nhà lãnh đạo Nam Tư cũ phải chịu trách nhiệm về cuộc chiến tranh đẫm máu ở Nam Tư cũ trong khi dư luận ở Nam Tư lại cho rằng chính các nước phương Tây phải chịu trách nhiệm gây chia rẽ dẫn đến cuộc chiến tranh ở Nam Tư.
Còn Toà án quốc tế La Hay kết tội ông Milosevic với 66 tội danh nhưng tại các phiên toà, ông cựu Tổng thống này đã thẳng thừng bác bỏ. Còn tuyên bố của Thủ tướng Serbia Kostunica là Toà án quốc tế La Hay cần phải tường trình chi tiết về cái chết của ông Milosevic; phía Serbia cũng đã đề nghị cử các bác sỹ pháp y tới La Hay để tham gia cuộc khám nghiệm xem ông Milosevic có bị đầu độc từ từ hay không?
Trong khi đó, thủ lĩnh đảng XHCN Serbia thì nhấn mạnh: Đây là tổn thất rất lớn đối với Serbia. Trước đó, trên cương vị là Tổng thống Liên bang Nam Tư, ông Milosevic đã bảo vệ lợi ích dân tộc và nhà nước Nam Tư. Thi thể của ông Milosevic phải được mai táng bên cạnh những người con ưu tú của nhân dân Nam Tư tại nghĩa trang Trung tâm thành phố Belgrade- thủ đô của Serbia. Vụ án chính trị này không thể che lấp một sự thật rằng chính họ (Toà án quốc tế La Hay) phải là người chịu trách nhiệm về cuộc chiến trên bán đảo Balkan trước đây.
Thủ tướng Serbia Mirko Cvetkovic cũng khẳng định rằng, những phán quyết của Toà án quốc tế La Hay là những hành động đáng xấu hổ của phương Tây. Theo ông thì hơn 10 năm qua họ luôn lợi dụng Toà án này để thực hiện các toan tính chính trị của họ. Một khi Toà án này bị thao túng sẽ tước đi sự công bằng và sứ mệnh cao cả của mình là trừng trị những kẻ gây ra chiến tranh để bảo vệ quyền được sống trong hoà bình.
Điều bất công mà dư luận đã chỉ ra là từ ngày thành lập đến nay, Toà án quốc tế La Hay chưa từng bắt giữ và đưa ra xét xử một nhân vật lãnh đạo nào của các nước đã can thiệp trực tiếp đến cuộc chiến tranh ở Nam Tư cũ, dẫn đến những xung đột về lãnh thổ và sắc tộc ở khu vực này làm hàng nghìn người dân vô tội bị chết một cách thê thảm. Đáng ra những người gây ra cuộc chiến tranh đó phải đưa ra xét xử và nhận mức án nghiêm khắc, trái lại có những kẻ đó lại được Toà tha bổng.
Một trong những nhân vật được Toà án quốc tế La Hay bắt giữ với lý do là tội phạm chiến tranh là cựu Thủ tướng Kosovo Ramush Haradinas- người đã ra lệnh giết hàng nghìn người Serbia. Chính ông này cũng thừa nhận rằng: "Tôi đã giết nhiều cảnh sát cũng như thường dân Serbia, kể cả những người Albani khó bảo". Khi bị bắt, Ramush Haradinas đã bị Toà kết tội phạm 17 tội ác chống lại loài người. Vậy mà chỉ ít lâu sau Toà án quốc tế La Hay đã quyết định tha bổng cho ông ta.
Từ những sự việc như thế dư luận đặt câu hỏi: Liệu Liên Hợp quốc có cần phải xem xét sự tồn tại của Toà án quốc tế này hay không? Và nếu còn thì các vị quan toà này phải hoạt động độc lập, khách quan, không được để bất cứ thế lực nào lợi dụng và vi phạm đến quyền con người
