Ngày 14/1, tại Hà Nội, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Dự án Sáng kiến cạnh tranh Việt Nam do Cơ quan hợp tác quốc tế Hoa Kỳ tài trợ đã công bố chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2009. Theo kết quả báo cáo chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2009, Đà Nẵng tiếp tục là địa phương dẫn đầu cả nước về điểm số PCI (giữ nguyên vị trí số 1 của năm 2008), theo sau là Bình Dương (tỉnh đã từng dẫn đầu trong 3 năm). Bốn tỉnh Lào Cai, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Vĩnh Phúc cũng nằm trong nhóm có chất lượng điều hành xuất sắc. Cao Bằng, Đắk Nông, Bắc Kạn nằm cuối bảng xếp hạng, cho thấy các địa phương này cần nỗ lực nhiều hơn để thu hút đầu tư và phát triển kinh tế.
Nhiều địa phương cắt giảm được 40% thủ tục rườm rà
Theo TS. Trần Hữu Huỳnh, Phó Tổng thư ký VCCI, kết quả báo cáo chỉ số PCI năm 2009 đã xuất hiện nhiều điểm sáng, trong đó nổi bật nhất là việc cắt giảm các thủ tục hành chính (TTHC). Đây cũng là một trong những tiêu chí quan trọng đối với việc thu hút đầu tư và tăng trưởng kinh tế tư nhân tại các địa phương.
Theo kết quả báo cáo chỉ số PCI 2009, một lần nữa các nỗ lực cắt giảm rào cản gia nhập thị trường tiếp tục được các tỉnh, thành toàn quốc triển khai. Cơ chế một cửa đã và đang được áp dụng rộng rãi trên cả nước giúp giảm gánh nặng về quy định trong đăng ký kinh doanh. Kết quả là thời gian doanh nghiệp phải chờ để đăng ký kinh doanh ở tỉnh giảm từ 12,25 ngày xuống còn 10 ngày, số lượng doanh nghiệp phải chờ hơn 1 tháng để khởi sự kinh doanh giảm từ 21% xuống còn 19%. Tỷ lệ các doanh nghiệp phải chờ hơn 3 tháng giảm xuống dưới 5%.
Sự ổn định trong sử dụng đất cũng đã ghi nhận một số cải thiện. Lo ngại của DN về khả năng bị thu hồi đất cũng đã giảm. Hơn 40% DN (tăng 38% so với năm 2008) tin tưởng sẽ được bồi thường thỏa đáng nếu bị thu hồi đất.
Đặc biệt, sau nhiều năm "dậm chân tại chỗ", chi phí thời gian để thực hiện các quy định của Nhà nước đã có những cải thiện đáng kể. Tổng thời gian mà các nhà quản lý DN phải bỏ ra để thực hiện các TTHC đã giảm từ 22% xuống còn 15%; thời gian trung bình của một đợt thanh, kiểm tra thuế giảm từ 8 xuống còn 5 giờ. Khoảng 47% DN ở các tỉnh cho biết, công việc liên quan đến giấy tờ, TTHC của địa phương đã giảm rõ rệt; 40% DN nhận định cán bộ, công chức giải quyết TTHC hiệu quả hơn.
Động lực để cải thiện việc cải cách TTHC này chính là nỗ lực mạnh mẽ của các chính quyền địa phương, các ngành, các cấp trong việc thực hiện Đề án đơn giản hóa TTHC trên các lĩnh vực quản lý Nhà nước của Chính phủ (gọi tắt là đề án 30); xây dựng bộ cơ sở dữ liệu về TTHC, rà soát và cắt giảm 30% các thủ tục rườm rà, gây phiền hà cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Với sự nỗ lực của chính quyền tại 63 tỉnh, thành, đến nay đã có nhiều tỉnh cắt giảm được 40% số TTHC thông qua việc chuẩn hóa và thống nhất Bộ TTHC như Đà Nẵng, Khánh Hòa, Bình Dương, Vĩnh Phúc. Ngoài ra, chỉ số về lòng tin của DN vào thiết chế pháp lý cũng được cải thiện, bằng chứng là tỷ lệ các vụ kiện được thụ lý tại Tòa án tỉnh do các DN là nguyên đơn đã tăng từ 65% lên 72%.
Gia tăng các chi phí "bôi trơn", không chính thức
Cũng theo kết quả báo cáo chỉ số PCI 2009, tính minh bạch, một chỉ số thành phần đã đạt được bước tiến lớn trong thời gian qua nhưng lại thể hiện sự đảo chiều trong năm nay thông qua việc các chi phí "bôi trơn", không chính thức có chiều hướng gia tăng.
Cụ thể, khả năng tiếp cận tài liệu kế hoạch của tỉnh và tỷ lệ DN cho rằng phải có "mối quan hệ" mới tiếp cận được các tài liệu liên quan đến hoạt động kinh doanh (chiếm 61,26%). Tương tự, tỷ lệ DN cho rằng, có thể dự đoán được việc thực thi pháp luật của tỉnh (8,4%) và tỷ lệ DN phải thương lượng với cán bộ thuế địa phương (41%) giảm xuống dưới mức năm 2007.
Mặt khác, theo một thống kê gần đây của chuyên gia Phan Vinh Quang và các đồng sự, tại Việt Nam bắt đầu có xu hướng sử dụng công văn thay vì ban hành văn bản quy phạm pháp luật, từ năm 2004 tới 2008, có gần 10.000 công văn có bao hàm các nội dung quy phạm pháp luật, nhiều gấp 3 lần số công văn được ban hành trong suốt 18 năm trước đó (1987-2004).
Cách phổ biến các công văn không minh bạch này đã tạo ra "một rừng văn bản pháp luật", trong đó "ngay cả chuyên gia cũng bị lạc chứ chưa kể đến người dân và các nhà đầu tư". Trong "khu rừng" này, quan hệ trở nên đặc biệt quan trọng bởi chỉ có một vài cá nhân có đặc quyền mới biết các định hướng.
Đáng nói hơn, 9% các DN tại các tỉnh phải chi hơn 10% cho các loại chi phí không chính thức. Tương tự, có 52% DN tin rằng, cán bộ tỉnh sử dụng các quy định riêng của tỉnh với mục đích trục lợi. Vì thế, quy định của các địa phương càng kém minh bạch thì càng có lợi cho cán bộ tắc trách trục lợi. Ngoài ra, 53% DN cho biết cần phải trả hoa hồng khi tham gia đấu thầu để có được hợp đồng với các cơ quan nhà nước. Đây thực sự là dấu hiệu đáng lo ngại về nạn nhũng nhiễu trên diện rộng.
Điều này khiến các DN nhỏ sẽ khó cạnh tranh khi tham gia đấu thầu các hợp đồng của cơ quan Nhà nước. Trong tương lai, nếu xu hướng này tiếp tục sẽ làm giảm năng suất bởi các nhà thầu kém chất lượng (nhưng trả hoa hồng cao) lại dễ có khả năng trúng thầu trong các dự án phát triển cơ sở hạ tầng và nâng cấp công nghệ quan trọng, ảnh hướng xấu đến môi trường kinh doanh và phát triển bền vững.
| Đà Nẵng tiếp tục dẫn đầu bảng xếp hạng Chỉ số PCI đo lường chất lượng điều hành kinh tế và sự thuận lợi của môi trường kinh doanh cấp tỉnh cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Kết quả từ điều tra PCI gợi ý rằng các tỉnh, thành phố có thể cải thiện tính minh bạch bằng cách công bố công khai các văn bản và tài liệu kế hoạch như ngân sách tỉnh, các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất và các kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng để nhà đầu tư dự báo tốt hơn khi đưa ra quyết định đầu tư. Đối với lĩnh vực lao động, các địa phương như Bình Dương, TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã cố gắng xây dựng được đội ngũ lao động có chất lượng đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, xứng đáng nhận được sự ghi nhận của cộng đồng doanh nghiệp. Theo đó, tăng một điểm của chỉ số tính minh bạch trong PCI sẽ giúp tăng 13% số doanh nghiệp trên 1.000 dân, 17% đầu tư bình quân đầu người và 62 triệu đồng lợi nhuận trên mỗi doanh nghiệp. Cải thiện một điểm trong chỉ số đào tạo lao động giúp tăng 30% số doanh nghiệp trên 1.000 dân, 47% đầu tư bình quân đầu người và 58 triệu đồng lợi nhuận trên mỗi doanh nghiệp. Được biết, điều tra PCI 2009 là tập hợp "tiếng nói" của 9.890 doanh nghiệp dân doanh nhằm đánh giá và xếp hạng về chất lượng điều hành kinh tế và môi trường thể chế cấp tỉnh ở Việt Nam. Chất lượng điều hành kinh tế, vấn đề mà chỉ số PCI đo lường, đóng vai trò đặc biệt quan trọng và thu hút sự quan tâm chú ý trong bối cảnh nền kinh tế đang phục hồi từ khủng hoảng kinh tế toàn cầu P.H. |
