Vai trò dân chủ trực tiếp ngày càng sâu rộng và thực chất
Theo GS Nguyễn Quang Thái, Tổng Thư ký Hội Kinh tế Việt Nam, trong Thông điệp đầu năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã nhấn mạnh rất đúng về vai trò của dân chủ trực tiếp ngày càng sâu rộng và thực chất, để nền dân chủ rộng rãi và thực chất ngày càng nở hoa kết trái.
Hiến pháp sửa đổi năm 2013 vừa được Quốc hội thông qua đã mở ra không gian Hiến định mới để chúng ta thực hiện tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Không một quốc gia nào có thể thực hiện quyền dân chủ trực tiếp ở tất cả các cấp cũng như trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội nhưng dân chủ trực tiếp càng sâu rộng và thực chất thì dân chủ đại diện càng hiệu quả.
GS Nguyễn Quang Thái khẳng định, khi phát huy được mạnh mẽ dân chủ trong toàn xã hội, thế và lực của đất nước có điều kiện phát huy tối đa sức mạnh của dân tộc và thời đại. Và đó chính là điều kiện tiền đề quan trọng nhất để đất nước phát triển bền vững, nâng cao mạnh mẽ năng lực cạnh tranh quốc gia, có điều kiện “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” (lời Hồ Chủ tịch).
Điều này càng trở nên quan trọng khi hội nhập quốc tế và nền kinh tế tri thức đang tạo ra cả cơ hội và áp lực. Chủ động đổi mới thể chế, thực hiện nền dân chủ rộng rãi là điều kiện cho phát triển và hội nhập ngay trong khó khăn, chủ động đưa đất nước phát triển đi lên.
Theo ông, dân chủ rộng rãi là cần thiết. Các cơ quan lãnh đạo và quản lý, dù tài giỏi đến mấy cũng không thể lãnh đạo và quản lý theo kiểu “cầm tay, chỉ việc”, khó có thể nghĩ thay dân, nhưng không thể làm thay dân, mà cần tạo ra không gian rộng mở qua thể chế dân chủ để người dân thực sự làm chủ, “dân là gốc” của sự phát triển. Nhưng xã hội càng phát triển thì dân chủ phải đi liền với Nhà nước pháp quyền.
Dân chủ chỉ có thể thực hiện tốt khi Nhà nước mạnh mẽ, luật lệ nghiêm minh, bộ máy Nhà nước tinh gọn, với đội ngũ công chức liêm chính và tinh thông chuyên môn nghiệp vụ.
Liên quan tới mối quan hệ Nhà nước pháp quyền và nền dân chủ, Thông điệp viết rất rõ: “Mọi hạn chế quyền tự do của công dân phải được xem xét cẩn trọng và chủ yếu nhằm bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và những giá trị văn hóa, lịch sử, đạo đức tốt đẹp của dân tộc. Người dân có quyền làm tất cả những gì pháp luật không cấm và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Cơ quan Nhà nước và cán bộ, công chức chỉ được làm những gì mà pháp luật cho phép. Mọi quyết định quản lý của Nhà nước đều phải minh bạch”.
Công khai và minh bạch là một trong những điều kiện để phát huy dân chủ, kiềm chế nạn tham nhũng. Có công khai thì người dân mới có điều kiện biết và tham gia trong mọi khâu (từ xây dựng luật lệ đến hoạt động trên thực tế). Gần đây các cơ quan cũng công khai nhiều thông tin, đưa trên mạng. Nhưng thông tin còn thiếu minh bạch, làm cho người dân càng khó hiểu hơn. Niềm tin giảm sút gần đây cũng một phần về sự thiếu công khai lẫn sự minh bạch, khi các doanh nghiệp lớn đang độc quyền kinh doanh, nhưng thông tin còn “mờ”, trong khi các doanh nghiệp có hành vi xấu, nhưng người dân đã bị “che mắt” như giá sữa, giá thuốc hay hành động chuyển giá… do doanh nghiệp đã câu kết với một số cán bộ công chức thoái hóa.
Và cũng có một phần vì hệ thống pháp luật và năng lực quản lý của đội ngũ công chức còn chưa tiến kịp đòi hỏi của cuộc sống. Thông điệp đã nêu rất rõ nhu cầu mở rộng các cải cách để hạn chế độc quyền doanh nghiệp, tạo bình đẳng trong kinh doanh...
Quan tâm đột phá về thể chế
Tiến sĩ Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI từ tháng 1/2011 đã chỉ rõ 3 khâu đột phá, gồm: đột phá về thể chế, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đột phá về cơ sở hạ tầng và đột phá về nguồn nhân lực.
Trong thông điệp của đầu năm 2014, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã tập trung nói về đột phá thể chế.
“Như vậy, chúng ta phải thấy rằng, sau 3 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng, khâu đột phá về thể chế là một khâu tốn ít tiền kinh phí nhất, cần phải tập trung làm nhất thì làm vẫn chưa đạt được yêu cầu. Cho nên, Thủ tướng phải nhấn mạnh năm 2014 và năm 2015 là năm triển khai đột phá về thể chế” - TS Kiên nhấn mạnh.
Cùng với đó, về vấn đề dân chủ, kỷ cương pháp luật, TS Nguyễn Đức Kiên nhìn nhận: Thủ tướng muốn nói đến vai trò to lớn của đông đảo người lao động, đông đảo nhân dân trong việc giám sát bộ máy nhà nước, thực hiện nhiệm vụ nhân dân giao cho. Từ thực tiễn các việc đấu tranh phòng chống tham nhũng vừa qua cho thấy, những vấn đề lớn đều phát hiện từ nhân dân, trong khi bộ máy công quyền của chúng ta chậm phát hiện được.
Do đó, trong những nhiệm vụ đột phá của Hiến pháp sửa đổi năm 2013 là tạo một khuôn khổ pháp lý chính trị, dân chủ hơn nữa, đảm bảo quyền thực chất cho người dân để giám sát bộ máy nhà nước
