Thỏa thuận đổi tên nước giữa Macedonia và Hy Lạp: Cuộc tranh cãi dài 3 thập kỷ

Hy Lạp có diện tích ~132.000 km2, gấp hơn 5 lần so với diện tích của Macedonia; GDP danh nghĩa bình quân đầu người của nước này cũng luôn gấp ít nhất 2 lần Macedonia. Vậy tại sao gần 30 năm qua Athens vẫn luôn phản đối người láng giềng khi Skopje xin gia nhập EU và NATO? Đó là một câu chuyện dài liên quan tới lãnh thổ và danh dự của những hậu duệ của Alexander Đại đế.

Thủ tướng Hy Lạp Alexis Tsipras và Thủ tướng Macedonia Zoran Zaev chứng kiến lễ ký kết thỏa thuận lịch sử hôm 17-6. Ảnh: Reuters.
Thủ tướng Hy Lạp Alexis Tsipras và Thủ tướng Macedonia Zoran Zaev chứng kiến lễ ký kết thỏa thuận lịch sử hôm 17-6. Ảnh: Reuters. 

Ngày 17-6 tại khu vực Prespes, biên giới giữa Hy Lạp và Macedonia, Ngoại trưởng hai nước này là Nikos Kotzias và Nikola Dimitrov đã ký kết thỏa thuận lịch sử giữa hai bên về việc đổi tên Macedonia từ Cộng hòa Nam Tư cũ Macedonia thành Cộng hòa Bắc Macedonia, trước sự chứng kiến của Thủ tướng hai bên và một số quan chức cấp cao Liên Hợp quốc và Liên minh châu Âu (EU).

Các chuyên gia phân tích chính trị thế giới cho biết, tuy thỏa thuận này còn phải đệ trình và thông qua bởi quốc hội cũng như cần được trưng cầu dân ý, nhưng đây được coi là một trong những bước tiến lịch sử, góp phần thúc đẩy chấm dứt những tranh cãi kéo dài hơn ¼ thế kỷ về tên gọi của Macedonia và mở đường cho quốc gia Balka này gia nhập EU và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Sự trùng hợp “nhạy cảm”

Macedonia là một quốc gia nhỏ bé với diện tích ~26.713km2, nằm ở Đông Nam châu Âu với thủ đô là Skopje. Macedonia tuyên bố độc lập vào ngày 8-9-1991 sau khi tách khỏi Liên bang Nam Tư, phía Đông – Tây – Nam – Bắc lần lượt giáp Bulgaria – Albania – Hy Lạp – Serbia và Kosovo.

Cộng hòa Macedonia trùng tên với vùng phía Bắc của Hy Lạp, nơi được coi là cái nôi của Macedonia cổ đại do Alexander Đại đế cai trị.
Cộng hòa Macedonia trùng tên với vùng phía Bắc của Hy Lạp, nơi được coi là cái nôi của Macedonia cổ đại do Alexander Đại đế cai trị. 

Điều đáng lưu ý là tại phía Bắc của Hy Lạp, giáp với Macedonia là một vùng có tên gọi giống hệt với quốc gia Balka này. Vùng Macedonia của Hy Lạp được coi là cái nôi của Macedonia cổ đại cai trị bởi Alexander Đại đế, có thành phố lớn thứ hai đất nước là Thessaloniki sau Athens và sở hữu khu khảo cổ Philippi, nơi in đậm dấu chân của thánh Phaolo (người sáng lập nhà thờ Kito giáo đầu tiên trên lục địa châu Âu vào năm 49-50) được UNESCO công nhận danh hiệu Di sản thế giới.

Hy Lạp luôn lo ngại rằng sự trùng hợp nhạy cảm này có thể dẫn tới việc vùng Macedonia có nguy cơ bị rơi vào “yêu sách” của nước láng giềng, vì thế gần 30 năm qua, Athens vẫn luôn quyết tâm “veto” khiến Skopje chưa thể gia nhập EU và NATO như mong muốn.

Lật lại lịch sử gia nhập Liên Hợp quốc và hiến pháp của Macedonia sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự quan ngại sâu sắc của Hy Lạp. Khi chính thức được Liên Hợp quốc kết nạp vào năm 1993, khối này chấp nhận Macedonia sử dụng tên gọi Cộng hòa Nam Tư cũ Macedonia, nhưng nước này khẳng định đây chỉ là tên gọi tạm thời.

Ngoài ra, trong Điều 3 và Điều 49 Hiến Pháp Macedonia còn nêu rõ rằng biên giới Skopje có thể thay đổi được và Macedonia quan tâm tới quyền lợi và chỗ đứng của người thuộc dân tộc Macedonia ở các nước làng giềng.

Lịch sử không thể thay đổi

Nhà khảo cổ học Stephen Miller thuộc Đại học California, Berkeley cho biết, điều gì đã là lịch sử thì không thể thay đổi được. Vùng đất phía Bắc của Hy Lạp được gọi là Macedonia từ khoảng 3.000 năm trước, còn đất nước Macedonia bây giờ thực chất là một vương quốc có tên là Paionia, được cha của Alexander Đại đế chinh phạt và hợp nhất vào Hy Lạp cổ. Đến thời Alexander Đại đế, người của Paionia lại giúp Đại đế tấn công Ba Tư và có được phần lãnh thổ Hy Lạp cổ với ranh giới đến tận Ấn Độ ngày nay.

Hồi tháng 2 vừa qua, hơn 140.000 người Hy Lạp đã diễu hành đến quốc hội tại Athens để biểu thị "Macedonia là Hy Lạp". Họ cho rằng, quốc gia của họ là vùng đất của những vị thần và rất tôn sùng Alexander Đại đế, chính vì vậy không có cớ gì mà quốc gia láng giềng lại lấy tên gọi là Macedonia mà không phải là một cái tên khác. Do giáp với 5 quốc gia nên người dân của Skopje hiện nay chủ yếu là người Slavs hoặc Albania, số người thuộc tộc Macedonia chiếm rất ít.

Tượng Alexander Đại đế tại vùng Macedonia - Hy Lạp.
Tượng Alexander Đại đế tại vùng Macedonia - Hy Lạp. 

Bà Anatasia Karakasidou, giáo sư nhân chủng học tại Đại học Wellesley cho hay việc Cộng hòa Nam Tư cũ Macedonia đổi tên gọi đất nước thể hiện sự thiện chí của  nước này đối với người dân và đất nước Hy Lạp. “Tên gọi mới vừa khác biệt lại vừa không khác biệt. Về logic, mọi thứ cần rõ ràng trên giấy tờ và tên gọi mới này không khác mấy so với tên gọi cũ. Nhưng về mặt tình cảm, người Hy Lạp sẽ có cách nhìn hoàn toàn khác”.

Hiểu rõ được sự việc này, trong một phát ngôn gần đây, chính Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg chia sẻ rằng, ông đã gọi thỏa thuận đổi tên nước của Macedonia là thỏa thuận giữa Athens và Skopje để tránh “động chạm”.

Ông Stoltenberg nói: "Thỏa thuận lịch sử giữa Athens và Skopje là minh chứng cho nhiều năm ngoại giao và sự cởi mở của hai nhà lãnh đạo giúp giải quyết tranh chấp đã ảnh hưởng đến khu vực quá lâu. Điều này sẽ đặt Skopje trên con đường trở thành thành viên NATO. Và nó sẽ giúp củng cố hòa bình và ổn định trên khắp vùng Balkans và phương Tây rộng lớn hơn".

Đồng thời ông Jens Stoltenberg và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk đều hoan nghênh thỏa thuận nêu trên và coi đây là hình mẫu cho các nước về cách thức giải quyết hòa bình và ổn định các tranh chấp trên khắp khu vực.

Được biết, nếu việc trưng cầu dân ý và đệ trình lên quốc hội được thông qua, Skopje sẽ tiến hành sửa đổi hiến pháp với tên gọi là Cộng hòa Bắc Macedonia vào cuối năm nay, đồng thời chỉnh lý sách giáo khoa lịch sử. 

Linh Đan (TH)

Các tin khác

Nhìn lại những lần IEA mở "van an toàn" kho dầu dự trữ

Nhìn lại những lần IEA mở "van an toàn" kho dầu dự trữ

Tuyên bố xả 400 triệu thùng dầu của IEA ngày 11/3 đánh dấu đợt xả kho dầu dự trữ lớn nhất từ trước đến nay của cơ quan này. Tuy nhiên trong lịch sử, cơ chế trên đã từng được IEA kích hoạt tới 4 lần khi thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt cú sốc lớn về nguồn cung.

Nhìn lại những cú sốc giá năng lượng thế giới hơn nửa thế kỷ qua

Nhìn lại những cú sốc giá năng lượng thế giới hơn nửa thế kỷ qua

Thế giới đang nín thở dõi theo những diễn biến mới nhất tại Trung Đông, nơi xung đột leo thang đã đẩy giá năng lượng chạm ngưỡng kỷ lục. Lịch sử hơn 50 năm qua đã chứng minh, mỗi biến động như vậy sẽ kéo theo những hệ quả sâu rộng đối với lạm phát, tăng trưởng và chính sách tiền tệ toàn cầu.

Hé lộ hồ sơ năng lực các thành phố tên lửa dưới lòng đất Iran

Hé lộ hồ sơ năng lực các thành phố tên lửa dưới lòng đất Iran

Hôm nay (6/3), xung đột giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran bước sang ngày thứ bảy. Sau khi tuyên bố phá hủy hàng trăm bệ phóng tên lửa trên mặt đất của Tehran, quân đội Israel cho biết mục tiêu tiếp theo là các thành phố tên lửa dưới lòng đất. Trong hàng chục năm qua, Iran luôn coi hệ thống này là trụ cột của chiến lược răn đe quân sự. Nhưng ở bối cảnh hiện tại, nhiều chuyên gia và giới phân tích lại cho rằng các mạng lưới ngầm bắt đầu lộ ra các điểm yếu.

Hé lộ cách thức Israel theo dõi hành tung của lãnh đạo Iran

Hé lộ cách thức Israel theo dõi hành tung của lãnh đạo Iran

Israel được cho là đã xâm nhập vào mạng lưới camera giao thông ở thủ đô Tehran để theo dõi hành tung của vệ sĩ thân cận với Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và các quan chức cấp cao khác trước khi tung đòn tấn công quyết định ngay khi mở màn chiến dịch quân sự.

Mỹ đã giúp Iran xây dựng chương trình hạt nhân thế nào?

Mỹ đã giúp Iran xây dựng chương trình hạt nhân thế nào?

Khi Mỹ mở chiến dịch tấn công vào chương trình hạt nhân Iran, nước này phải đối mặt với một nghịch lý: cuộc khủng hoảng hiện nay có một phần nguồn gốc từ chính quyết sách của Washington cách đây nhiều thập kỷ, khi họ chủ động cung cấp công nghệ hạt nhân cho Tehran.

Học thuyết Begin và lịch sử “từ bạn hóa thù” giữa Israel-Iran

Học thuyết Begin và lịch sử “từ bạn hóa thù” giữa Israel-Iran

Từ chỗ Iran là trụ cột trong chiến lược “liên minh ngoại vi” giúp Israel phá thế cô lập thời lập quốc, hai nước sau đó coi đối phương là kẻ thù sống còn. Sự đảo chiều ấy bắt nguồn từ Cách mạng Hồi giáo Iran 1979, gắn chặt với một nguyên tắc an ninh cốt lõi của Israel là học thuyết Begin – quyết tâm không cho phép bất cứ đối thủ khu vực nào sở hữu vũ khí hạt nhân.

Vì sao âm mưu ám sát Hitler bị bại lộ?

Vì sao âm mưu ám sát Hitler bị bại lộ?

Thiếu tướng Hans Paul Oster (9/8/1887 - 9/4/1945) là một tướng quân trong Các lực lượng vũ trang quân đội Đức Quốc Xã (ĐQX) và cũng là một nhân vật lãnh đạo trong phong trào kháng ĐQX giai đoạn 1938-1943.

Vụ án mất tích trên cao tốc ám ảnh nước Pháp

Vụ án mất tích trên cao tốc ám ảnh nước Pháp

Suốt gần 4 thập kỷ, bóng tối bao trùm cao tốc A6 của nước Pháp, nơi hàng chục thiếu nữ và phụ nữ trẻ lần lượt biến mất hoặc bị sát hại, tạo nên nỗi ám ảnh đối với cộng đồng, phía sau là chuỗi sai lầm tư pháp, trong đó có quyết định tiêu hủy tang chứng của tòa án.

Maria Dobrova - nữ điệp viên bất khuất giữa lòng nước Mỹ

Maria Dobrova - nữ điệp viên bất khuất giữa lòng nước Mỹ

Năm 1963, tại Hoa Kỳ, nữ điệp viên mật Liên Xô, Đại úy Maria Dobrova bất ngờ mất tích. Sau 4 năm tìm kiếm, đến năm 1967, Tổng cục Tình báo quân sự kết luận: hiện tại không thể xác định được nguyên nhân mất tích của bà. Có khả năng bà đã rơi vào tay các cơ quan tình báo Mỹ, hoặc đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ.

Lịch sử ít biết về những “chú voi” của quân đội Nga diễu binh trên Quảng trường Ba Đình

Lịch sử ít biết về những “chú voi” của quân đội Nga diễu binh trên Quảng trường Ba Đình

Trung đoàn Cận vệ Độc lập số 154 Preobrazhensky tham gia lễ diễu binh, diễu hành nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2/9 trên Quảng trường Ba Đình ở thủ đô Hà Nội là đơn vị có bề dày truyền thống, được ví như “biểu tượng của vinh quang và danh dự quân sự” của Liên bang Nga.

Black Axe - băng nhóm tội phạm đáng sợ

Black Axe - băng nhóm tội phạm đáng sợ

Ra đời năm 1977 ở Nigeria, châu Phi nhưng hoạt động chủ yếu ở nước Anh và một số các quốc gia châu Âu với hơn 130.000 thành viên, băng nhóm Black Axe (Lưỡi rìu đen) mỗi năm kiếm được 3,8 tỉ bảng Anh (tương đương 5 tỉ USD) thông qua các hoạt động buôn bán ma túy, buôn người, mại dâm, bắt cóc, tống tiền, hãm hiếp và giết người…

Từ ghế Bộ trưởng đến lệnh đỏ Interpol

Từ ghế Bộ trưởng đến lệnh đỏ Interpol

Ken Ofori-Atta, cựu Bộ trưởng Tài chính Ghana, bị cáo buộc liên quan việc sử dụng quỹ công cho dự án Nhà thờ Quốc gia trị giá khoảng 58 triệu USD. Từng là gương mặt đại diện cho chính sách tài chính quốc gia, ông hiện phải đối diện những cáo buộc nghiêm trọng cùng lệnh truy nã đỏ của Interpol.

Trùm “Tam giác vàng Nam Mỹ” đã sa lưới như thế nào?

Trùm “Tam giác vàng Nam Mỹ” đã sa lưới như thế nào?

Giữa vùng biên giới đầy cạm bẫy của “tam giác vàng Nam Mỹ” sau nhiều tháng bị truy lùng khắp lục địa, một trong những nghi phạm ma túy khét tiếng nhất đã sa lưới trong chiến dịch mật phối hợp nhiều quốc gia.

Những phi vụ của điệp viên W. Stanley Moss

Những phi vụ của điệp viên W. Stanley Moss

Ivan William Stanley Moss (15/6/1921 - 9/8/1965, còn có các tên gọi khác là W. Stanley Moss hoặc Billy Moss) là một sĩ quan quân đội Anh trong Thế chiến II, và sau này ông trở thành nhà văn, phát thanh viên, ký giả, và nhà du hành hết sức thành công. Ông Stanley Moss từng phục vụ trong Lực lượng cận vệ Coldstream và Ban điều hành các hoạt động đặc biệt (SOE).

Chuyên viên tình báo bị cáo buộc rò rỉ tài liệu mật

Chuyên viên tình báo bị cáo buộc rò rỉ tài liệu mật

Một chuyên viên công nghệ tại cơ quan phân tích tình báo Mỹ bị cáo buộc đã làm rò rỉ tài liệu chiến lược an ninh quốc gia. Theo cáo trạng, người này bị nghi đã sao chép dữ liệu mật vào USB, sau đó giấu tại một công viên để chuyển cho đối tượng mà anh ta tin là đại diện của chính phủ nước ngoài.