Thêm cơ chế để thu hút doanh nghiệp tham gia

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, với mức biên lợi nhuận tối đa 10% như hiện nay chưa thực sự thu hút được doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này. Trong khi đó, các chuyên gia nhận định, nếu đề xuất này được thông qua sẽ tạo thêm động lực để loại hình nhà ở xã hội phát triển.

Không đủ hấp dẫn

Biên lợi nhuận tối đa 10% theo quy định hiện nay không đủ hấp dẫn doanh nghiệp là vấn đề đã được nhắc đến rất nhiều. Gần nhất là tại Hội nghị thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội diễn ra vào đầu tháng 3 vừa qua, đại diện một số doanh nghiệp đã kiến nghị về việc cần có cơ chế điều chỉnh cơ chế ưu đãi lãi suất cho chủ đầu tư tham gia xây dựng nhà ở xã hội. Các doanh nghiệp cho rằng, trong điều kiện hiện nay, vật tư, nguyên vật liệu và nhân công thường xuyên biến động, thủ tục kéo dài, dẫn đến chi phí tăng do việc thực hiện các dự án bị kéo dài, dẫn đến lợi nhuận không được đảm bảo.

Theo con số của Bộ Xây dựng, dù rất nỗ lực nhưng đến hết năm 2024, các địa phương trên cả nước mới chỉ hoàn thành 21 nghìn căn nhà ở xã hội, tương ứng khoảng 16% kế hoạch theo Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Giai đoạn 2025 - 2030, theo nhiệm vụ được Chính phủ giao, cả nước cần hoàn thành hơn 995 căn nhà ở xã hội. Trong đó, Hà Nội phải hoàn thành gần 45 nghìn căn, còn TP Hồ Chí Minh khoảng 67 nghìn căn. Đây là mục tiêu không dễ đạt được nếu không có những điều chỉnh chính sách để thu hút doanh nghiệp tham gia.

Cũng theo Bộ Xây dựng, lợi nhuận định mức của chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội 10% chưa thực sự thu hút được doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này. Chính vì vây, xuất phát từ thực tiễn, Bộ Xây dựng cho rằng, để hoàn thành mục tiêu ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030, cần có cơ chế ưu đãi hơn nữa để thu hút đầu tư từ doanh nghiệp. Do đó, Bộ Xây dựng đề xuất nâng định mức lợi nhuận tối đa cho chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội từ 10% lên 13%. Việc điều chỉnh này sẽ là cơ sở để xác định giá bán, giá thuê mua và giá thuê nhà ở xã hội, áp dụng đồng bộ cho tất cả các dự án, bao gồm cả dự án trên đất công, quỹ đất 20% từ dự án nhà ở thương mại và những dự án đã hoàn thành nhưng chưa được phê duyệt giá.

Doanh nghiệp sẽ có thêm động lực

Lý giải kỹ về vấn đề tại sao nhiều doanh nghiệp hiện nay không mặn mà với nhà ở xã hội, dù được hỗ trợ về quỹ đất và vốn vay ưu đãi, ông Bùi Khắc Sơn, Chủ tịch HĐQT CTCP Đầu tư và xây dựng Xuân Mai cho hay làm nhà ở thương mại, mức lợi nhuận có thể đạt 20 - 30%, thu hồi vốn nhanh là lý do quyết định. Trong khi đó, làm nhà ở xã hội biên lợi nhuận bị khống chế ở mức 10%, thủ tục pháp lý phức tạp khiến doanh nghiệp không mặn mà. Không chỉ vậy, thời gian thu hồi vốn kéo dài tới 10 - 15 năm, tạo áp lực lớn lên dòng tiền của doanh nghiệp, trong khi các ngân hàng lại không muốn tài trợ vốn trung hạn cho những dự án có thời gian quyết toán kéo dài như vậy. “Thời gian triển khai một dự án nhà ở xã hội có thể kéo dài tới 5 năm, đồng nghĩa với việc nếu chia nhỏ lợi nhuận theo từng năm, con số này chưa đến 2%, thấp hơn cả lãi suất tiền gửi ngân hàng. Trong khi đó, với cùng khoảng thời gian 5 năm, doanh nghiệp có thể tập trung vào các dự án nhà ở thương mại với biên lợi nhuận cao hơn đáng kể, lên tới 20 - 35%. Sự chênh lệch này khiến nhà ở xã hội trở thành một lựa chọn kém hấp dẫn, dù có những chính sách hỗ trợ về quỹ đất và vốn vay. Các doanh nghiệp đều mong muốn triển khai dự án nhanh để sớm quyết toán, đặc biệt là các công ty cổ phần. Tuy nhiên, với nhà ở xã hội, sau 5 năm mới quyết toán được, lợi nhuận chỉ có 10%, trong khi vốn trung hạn lại khó tiếp cận, điều này khiến nhiều doanh nghiệp không mặn mà đầu tư", ông Sơn phân tích. Định mức lợi nhuận tối đa 10% là một trong những rào cản, chính vì thế ông Sơn cho rằng, đề xuất của Bộ Xây dựng nâng mức khống chế biên lợi nhuận lên sẽ có thêm sức hấp dẫn cho doanh nghiệp tham gia. Việc điều chỉnh các chính sách khuyến khích doanh nghiệp thì loại hình nhà ở này mới có thể thu hút thêm sự tham gia của khu vực tư nhân.

Doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để tham gia phát triển nhà ở xã hội trước đề xuất này, đó là nhận định của Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu. Theo ông Châu, rào cản về định mức lợi nhuận đối với doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà ở xã hội 10% này đã được nhận định từ lâu. Đã có rất nhiều doanh nghiệp, địa phương kiến nghị về việc nâng định mức này. Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh cũng đã từng kiến nghị trong các giải pháp gỡ khó cho phát triển nhà ở xã hội trước đây. "Chúng tôi, cũng như các doanh nghiệp rất đồng thuận với đề xuất này của Bộ Xây dựng. Bởi hiện nay, một trong những rào cản lớn nhất của nhà ở xã hội là lợi nhuận thấp khiến doanh nghiệp không mặn mà đầu tư. Khi mức lợi nhuận được nâng lên 13%, nhiều doanh nghiệp sẽ có động lực tham gia hơn, giúp gia tăng nguồn cung, giảm tình trạng khan hiếm nhà ở dành cho người thu nhập thấp. Đặc biệt, thêm động lực cho doanh nghiệp tham gia thì Đề án xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030 của Chính phủ mới có thể hoàn thành theo kế hoạch", ông Châu nói.

Theo ông Châu, việc tăng mức lợi nhuận này giúp chủ đầu tư có thêm nguồn lực tài chính để tái đầu tư, đẩy nhanh tiến độ thi công, hạn chế tình trạng trì hoãn và giúp người dân sớm tiếp cận nhà ở. Bên cạnh việc mở rộng nguồn cung, lợi nhuận cao hơn cho chủ đầu tư còn góp phần nâng cao chất lượng nhà ở xã hội. Khi có thêm tài chính, doanh nghiệp có thể đầu tư vào thiết kế, tiện ích và vật liệu tốt hơn, giúp cải thiện môi trường sống và thay đổi quan niệm rằng nhà ở xã hội chỉ là những căn hộ giá rẻ, chất lượng thấp. Đồng thời, việc phát triển tốt nhà ở xã hội cũng sẽ thúc đẩy các lĩnh vực khác của nền kinh tế, tạo việc làm cho công nhân, kỹ sư, nhà cung cấp vật liệu và các ngành liên quan. Khi doanh nghiệp có lợi nhuận tốt hơn, doanh nghiệp sẽ sẵn sàng đầu tư dài hạn thay vì chỉ xem đây là nghĩa vụ, từ đó góp phần ổn định thị trường và đảm bảo nguồn cung nhà ở bền vững trong tương lai.