Thế giới đánh giá việc sở hữu hạt nhân của Iran

Iran bắt đầu tăng cấp độ làm giàu uranium lên 20%, vượt ngưỡng cho phép trong thỏa thuận hạt nhân kí với các cường quốc năm 2015, song điều đó không có nghĩa là nước này có thể sớm sở hữu vũ khí hạt nhân.

Reuters ngày 5/1 dẫn thông báo của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) xác nhận Iran đã bắt đầu quá trình làm giàu uranium mức 20%, cấp độ cao nhất mà nước này từng đạt được trước khi thỏa thuận hạt nhân 2015 được Tehran ký với các cường quốc thế giới (Nga, Mỹ, Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức), còn gọi là Kết hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA).

Tổng thống Iran Hassan Rouhani tới thăm một trung tâm hạt nhân cách đây không lâu. Ảnh: Reuters
Tổng thống Iran Hassan Rouhani tới thăm một trung tâm hạt nhân cách đây không lâu. Ảnh: Reuters

Cùng ngày, Liên Hợp Quốc, Liên minh châu Âu (EU) cùng các quốc gia còn lại trong thỏa thuận 2015 và cả Mỹ (dù đã rút khỏi JCPOA từ 2018), lên tiếng quan ngại về bước đi của Tehran, hối thúc nước này khẩn trương quay lại tuân thủ JCPOA.

Một số quốc gia trong khu vực thậm chí kêu gọi quốc tế cứng rắn với Tehran, song Nga, một bên ký kết JCPOA, lại đề nghị các bên bình tĩnh, tránh “bi kịch hóa” vấn đề. Đại sứ Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, Áo, ông Mikhail Ulyanov, đánh giá, quyết định mới nhất của Iran là đáng tiếc, nhưng mọi thứ có thể cứu vãn vì chương trình hạt nhân của Iran vẫn minh bạch và có thể kiểm chứng.

Giới chuyên gia cũng nhìn nhận, dù Iran tăng cấp độ làm giàu uranium, song điều đó không có nghĩa nước này sắp sở hữu vũ khí hạt nhân.

Uranium được khai thác trong tự nhiên, song không phải uranium nào cũng làm được nhiên liệu hạt nhân. Chỉ có đồng vị uranium-235 mới có thể được dùng để cung cấp năng lượng cho các lò phản ứng và chế tạo bom, nhưng nó chỉ chiếm khoảng 0,7% khối lượng uranium được khai thác.

Làm giàu uranium là quá trình thu thập đồng vị uranium-235 trong quặng lên mức cao hơn nhờ sử dụng các máy ly tâm hiện đại. Uranium được coi là làm giàu ở cấp độ thấp nếu tỷ lệ tinh khiết của nó từ 0,7% đến 20%. Uranium làm giàu ở cấp độ cao nếu tỷ lệ đồng vị uranium-235 trong nó vượt ngưỡng 20%.

JCPOA quy định việc làm giàu uranium của Iran bị giới hạn ở mức tối đa là 3,67%, vừa đủ để sản xuất năng lượng. Từ khi rút bớt các cam kết trong JCPOA hồi năm 2019 để đáp trả việc Mỹ rời khỏi thỏa thuận, Iran duy trì cấp độ uranium làm giàu ở ngưỡng 4,5% suốt hơn một năm qua. Tuy nhiên, để sản xuất vũ khí hạt nhân, uranium cần được làm giàu ở mức trên 90%.

Trữ lượng uranium làm giàu ở cấp độ thấp của Iran hiện là gần 2,5 tấn, cao hơn ngưỡng trên 200 kg mà JCPOA quy định, nhưng thấp hơn mức 8 tấn mà Iran từng sở hữu trước JCPOA, theo báo cáo của IAEA được Reuters trích dẫn.

Với việc tuyên bố đủ sức làm giàu uranium ở mức 20%, Iran cho thấy rõ năng lực vượt trội của nước này trong lĩnh vực hạt nhân. Vào những năm 2006, khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran bùng nổ, Iran từng sở hữu lượng uranium làm giàu gần 20% rất lớn.

Trong một báo cáo khác của IAEA, để sản xuất một đầu đạn hạt nhân cần 8kg plutonium hoặc 25kg uranium được làm giàu cấp độ cao. Về mặt lý thuyết, Iran có năng lực chế tạo nhiên liệu của bom hạt nhân.

Tuy vậy, để thu thập đủ uranium phục vụ công tác làm giàu để rồi có đủ 25kg uranium cấp độ cao cho việc chế tạo một đầu đạn hủy diệt, Iran sẽ mất rất nhiều thời gian. Phần lớn máy ly tâm hạt nhân của Iran đã bị hủy hoặc phong tỏa theo thỏa thuận năm 2015.

Tiếp đó, để chế tạo bom hạt nhân, chỉ uranium làm giàu là chưa đủ. Iran vẫn cần mồi kích hoạt quá trình phân hạch nguyên tử trong bom, thiế kế đầu đạn, thiết kế tên lửa và các thiết bị tiên tiến khác, vốn đòi hỏi thời gian dài nghiên cứu với sự trợ giúp của các cường quốc.

Hiện chưa có báo cáo nào cho thấy Iran đủ khả năng hoặc đã bắt đầu chế tạo những bộ phận này. Phía Tehran cũng chưa từng nói gì về kế hoạch chế tạo vũ khí hủy diệt.

Reuters cho biết, năm 2013, lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei đã ban hành án lệnh Fatwa cấm tuyệt đối việc sản xuất bom hạt nhân vì nó trái với các nguyên tắc của đạo Hồi.

Năm 2019, IAEA xác nhận tất cả 14 cuộc thanh sát của cơ quan này được tiến hành trên mặt đất cũng như từ vệ tinh đã khẳng định Iran không còn khả năng chế tạo ra một quả bom hạt nhân và không có bất cứ hoạt động nào nhằm sản xuất loại vũ khí này.

Hiện tại, các cơ sở hạt nhân của Iran đều nằm dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt của đông đảo đội ngũ chuyên gia của IAEA. IAEA và Iran từng căng thẳng vì chuyện Tehran ngăn thanh sát viên IAEA kiểm tra hai cơ sở hạt nhân vào năm 2020, song vấn đề này đã được giải quyết.

Thiện Nhân

Các tin khác

Nhìn lại những lần IEA mở "van an toàn" kho dầu dự trữ

Nhìn lại những lần IEA mở "van an toàn" kho dầu dự trữ

Tuyên bố xả 400 triệu thùng dầu của IEA ngày 11/3 đánh dấu đợt xả kho dầu dự trữ lớn nhất từ trước đến nay của cơ quan này. Tuy nhiên trong lịch sử, cơ chế trên đã từng được IEA kích hoạt tới 4 lần khi thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt cú sốc lớn về nguồn cung.

Nhìn lại những cú sốc giá năng lượng thế giới hơn nửa thế kỷ qua

Nhìn lại những cú sốc giá năng lượng thế giới hơn nửa thế kỷ qua

Thế giới đang nín thở dõi theo những diễn biến mới nhất tại Trung Đông, nơi xung đột leo thang đã đẩy giá năng lượng chạm ngưỡng kỷ lục. Lịch sử hơn 50 năm qua đã chứng minh, mỗi biến động như vậy sẽ kéo theo những hệ quả sâu rộng đối với lạm phát, tăng trưởng và chính sách tiền tệ toàn cầu.

Hé lộ hồ sơ năng lực các thành phố tên lửa dưới lòng đất Iran

Hé lộ hồ sơ năng lực các thành phố tên lửa dưới lòng đất Iran

Hôm nay (6/3), xung đột giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran bước sang ngày thứ bảy. Sau khi tuyên bố phá hủy hàng trăm bệ phóng tên lửa trên mặt đất của Tehran, quân đội Israel cho biết mục tiêu tiếp theo là các thành phố tên lửa dưới lòng đất. Trong hàng chục năm qua, Iran luôn coi hệ thống này là trụ cột của chiến lược răn đe quân sự. Nhưng ở bối cảnh hiện tại, nhiều chuyên gia và giới phân tích lại cho rằng các mạng lưới ngầm bắt đầu lộ ra các điểm yếu.

Hé lộ cách thức Israel theo dõi hành tung của lãnh đạo Iran

Hé lộ cách thức Israel theo dõi hành tung của lãnh đạo Iran

Israel được cho là đã xâm nhập vào mạng lưới camera giao thông ở thủ đô Tehran để theo dõi hành tung của vệ sĩ thân cận với Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và các quan chức cấp cao khác trước khi tung đòn tấn công quyết định ngay khi mở màn chiến dịch quân sự.

Mỹ đã giúp Iran xây dựng chương trình hạt nhân thế nào?

Mỹ đã giúp Iran xây dựng chương trình hạt nhân thế nào?

Khi Mỹ mở chiến dịch tấn công vào chương trình hạt nhân Iran, nước này phải đối mặt với một nghịch lý: cuộc khủng hoảng hiện nay có một phần nguồn gốc từ chính quyết sách của Washington cách đây nhiều thập kỷ, khi họ chủ động cung cấp công nghệ hạt nhân cho Tehran.

Học thuyết Begin và lịch sử “từ bạn hóa thù” giữa Israel-Iran

Học thuyết Begin và lịch sử “từ bạn hóa thù” giữa Israel-Iran

Từ chỗ Iran là trụ cột trong chiến lược “liên minh ngoại vi” giúp Israel phá thế cô lập thời lập quốc, hai nước sau đó coi đối phương là kẻ thù sống còn. Sự đảo chiều ấy bắt nguồn từ Cách mạng Hồi giáo Iran 1979, gắn chặt với một nguyên tắc an ninh cốt lõi của Israel là học thuyết Begin – quyết tâm không cho phép bất cứ đối thủ khu vực nào sở hữu vũ khí hạt nhân.

Vì sao âm mưu ám sát Hitler bị bại lộ?

Vì sao âm mưu ám sát Hitler bị bại lộ?

Thiếu tướng Hans Paul Oster (9/8/1887 - 9/4/1945) là một tướng quân trong Các lực lượng vũ trang quân đội Đức Quốc Xã (ĐQX) và cũng là một nhân vật lãnh đạo trong phong trào kháng ĐQX giai đoạn 1938-1943.

Vụ án mất tích trên cao tốc ám ảnh nước Pháp

Vụ án mất tích trên cao tốc ám ảnh nước Pháp

Suốt gần 4 thập kỷ, bóng tối bao trùm cao tốc A6 của nước Pháp, nơi hàng chục thiếu nữ và phụ nữ trẻ lần lượt biến mất hoặc bị sát hại, tạo nên nỗi ám ảnh đối với cộng đồng, phía sau là chuỗi sai lầm tư pháp, trong đó có quyết định tiêu hủy tang chứng của tòa án.

Maria Dobrova - nữ điệp viên bất khuất giữa lòng nước Mỹ

Maria Dobrova - nữ điệp viên bất khuất giữa lòng nước Mỹ

Năm 1963, tại Hoa Kỳ, nữ điệp viên mật Liên Xô, Đại úy Maria Dobrova bất ngờ mất tích. Sau 4 năm tìm kiếm, đến năm 1967, Tổng cục Tình báo quân sự kết luận: hiện tại không thể xác định được nguyên nhân mất tích của bà. Có khả năng bà đã rơi vào tay các cơ quan tình báo Mỹ, hoặc đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ.

Lịch sử ít biết về những “chú voi” của quân đội Nga diễu binh trên Quảng trường Ba Đình

Lịch sử ít biết về những “chú voi” của quân đội Nga diễu binh trên Quảng trường Ba Đình

Trung đoàn Cận vệ Độc lập số 154 Preobrazhensky tham gia lễ diễu binh, diễu hành nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2/9 trên Quảng trường Ba Đình ở thủ đô Hà Nội là đơn vị có bề dày truyền thống, được ví như “biểu tượng của vinh quang và danh dự quân sự” của Liên bang Nga.

Black Axe - băng nhóm tội phạm đáng sợ

Black Axe - băng nhóm tội phạm đáng sợ

Ra đời năm 1977 ở Nigeria, châu Phi nhưng hoạt động chủ yếu ở nước Anh và một số các quốc gia châu Âu với hơn 130.000 thành viên, băng nhóm Black Axe (Lưỡi rìu đen) mỗi năm kiếm được 3,8 tỉ bảng Anh (tương đương 5 tỉ USD) thông qua các hoạt động buôn bán ma túy, buôn người, mại dâm, bắt cóc, tống tiền, hãm hiếp và giết người…

Từ ghế Bộ trưởng đến lệnh đỏ Interpol

Từ ghế Bộ trưởng đến lệnh đỏ Interpol

Ken Ofori-Atta, cựu Bộ trưởng Tài chính Ghana, bị cáo buộc liên quan việc sử dụng quỹ công cho dự án Nhà thờ Quốc gia trị giá khoảng 58 triệu USD. Từng là gương mặt đại diện cho chính sách tài chính quốc gia, ông hiện phải đối diện những cáo buộc nghiêm trọng cùng lệnh truy nã đỏ của Interpol.

Trùm “Tam giác vàng Nam Mỹ” đã sa lưới như thế nào?

Trùm “Tam giác vàng Nam Mỹ” đã sa lưới như thế nào?

Giữa vùng biên giới đầy cạm bẫy của “tam giác vàng Nam Mỹ” sau nhiều tháng bị truy lùng khắp lục địa, một trong những nghi phạm ma túy khét tiếng nhất đã sa lưới trong chiến dịch mật phối hợp nhiều quốc gia.

Những phi vụ của điệp viên W. Stanley Moss

Những phi vụ của điệp viên W. Stanley Moss

Ivan William Stanley Moss (15/6/1921 - 9/8/1965, còn có các tên gọi khác là W. Stanley Moss hoặc Billy Moss) là một sĩ quan quân đội Anh trong Thế chiến II, và sau này ông trở thành nhà văn, phát thanh viên, ký giả, và nhà du hành hết sức thành công. Ông Stanley Moss từng phục vụ trong Lực lượng cận vệ Coldstream và Ban điều hành các hoạt động đặc biệt (SOE).

Chuyên viên tình báo bị cáo buộc rò rỉ tài liệu mật

Chuyên viên tình báo bị cáo buộc rò rỉ tài liệu mật

Một chuyên viên công nghệ tại cơ quan phân tích tình báo Mỹ bị cáo buộc đã làm rò rỉ tài liệu chiến lược an ninh quốc gia. Theo cáo trạng, người này bị nghi đã sao chép dữ liệu mật vào USB, sau đó giấu tại một công viên để chuyển cho đối tượng mà anh ta tin là đại diện của chính phủ nước ngoài.