Nhà báo Hồ Quang Lợi:

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người

Nhà báo Hồ Quang Lợi là một trong những cây bút bình luận, chính luận và quốc tế sắc sảo của báo chí Việt Nam, đồng thời là một nhà lãnh đạo uy tín trong lĩnh vực báo chí, truyền thông. Ông luôn nhấn mạnh vai trò của đạo đức và nhân văn trong nghề báo, ông cho rằng “phẩm giá con người là điều quý giá nhất”. Ông tin tưởng rằng báo chí phải phục vụ con người và xã hội, đặc biệt trong thời đại công nghệ số hiện nay.

Nhân dịp kỷ niệm 100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam, ông đã dành cho phóng viên chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng một cuộc trò chuyện thú vị về nghề báo.

Ngọn bút của nhà báo là vũ khí của xã hội

- Chúc mừng ông vừa ra cuốn sách thứ 11 trong sự nghiệp làm báo của mình, một cuốn sách đồ sộ và nóng hổi những vấn đề thời sự. Thưa ông, điều gì đã thôi thúc ông ra mắt “Sự thật, lẽ phải và ngọn bút” vào thời điểm này?

+ Tôi năm nay đã bước vào tuổi 70, với 45 năm làm báo, trải qua hầu hết các công việc, vị trí trong hoạt động báo chí. Cả cuộc đời tôi làm có một nghề thôi, đó là nghề báo, một nghề vốn không phải do tôi lựa chọn mà là số phận và cuộc đời đã cho tôi. Đến giờ này, tôi thấy mình thật may mắn vì được làm báo trong suốt cuộc đời mình. Trong 45 năm đó, trải qua các cương vị, công việc báo chí, ở vị trí nào cũng đưa đến cho tôi những nỗi niềm, những trải nghiệm và bây giờ sau một chặng đường dài nhìn lại, có những điều tôi chắt lọc, chiêm nghiệm, đúc kết muốn chia sẻ với anh em đồng nghiệp và những người quan tâm đến báo chí. Đặc biệt, thời điểm này là dịp đặc biệt, kỷ niệm 100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam - một cột mốc vàng trong lịch sử báo chí Việt Nam.

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người -0
Nhà báo Hồ Quang Lợi. Ảnh: Nguyễn Đình Lâm.

- “Sự thật, lẽ phải và ngọn bút” - một cái tên rất hấp dẫn và thời sự, phải chăng đó cũng là triết lý báo chí mà ông theo đuổi trong hành trình hơn 45 năm làm báo của mình?

+ Báo chí sinh ra để làm gì? Tôi luôn tâm niệm, trước hết và sau cùng báo chí sinh ra để làm rõ sự thật. Nhưng, muốn làm rõ sự thật thì báo chí tìm kiếm sự thật ở đâu? Khi tìm được sự thật rồi thì đó đã là lẽ phải chưa? Tôi nghĩ, chưa chắc đó là lẽ phải vì có những cái giống sự thật đánh lừa chúng ta, vì thế đôi khi, nhà báo không bảo vệ được những cái cần bảo vệ, không đấu tranh với những gì cần đấu tranh. Vì thế, giữa sự thật và lẽ phải không phải lúc nào cũng hoàn toàn trùng khớp nhau. Một nửa sự thật chưa phải hoàn toàn là sự thật. Muốn bảo vệ lẽ phải thì phải tìm đúng bản chất của sự thật. Ai làm việc đó, chính là những người làm báo.

Nhưng, có phải tất cả những người làm báo đều làm được việc đó? Điều đó phụ thuộc vào ngòi bút người làm báo. Ai cầm ngòi bút ấy, người cầm bút đó có đạo đức không, người cầm bút đó có tinh thông nghề nghiệp không? Người làm báo đó có trách nhiệm xã hội không? Ngòi bút của họ quyết định điều đó. “Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”, “dùng ngọn bút làm đòn xoay chế độ”. Lúc đó, ngòi bút đã trở thành ngọn bút. Ngọn bút trong tay người làm báo đã trở thành vũ khí của xã hội. Tôi nghĩ về nghề của chúng ta như vậy.

- Để giữ được triết lý ấy trong cuộc đời làm báo hơn 45 năm của mình, ông phải đối diện với những thử thách, khó khăn gì? Và, ông đã vượt qua những áp lực của nghề báo như thế nào?

+ Không thể kể hết những khó khăn, gập ghềnh trên chặng đường làm báo 45 năm của tôi. Có những khó khăn, thử thách âm thầm lặng lẽ, đôi khi chỉ mình biết. Nhưng, có lẽ, áp lực lớn nhất là khi phải đối mặt với những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, hệ trọng mà mình phải lên tiếng. Như sự kiện chế độ XHCN ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ - một “trận động đất chính trị” có tác động tiêu cực, nhiều chiều đến xã hội Việt Nam. Là người làm báo, tôi sẽ bình luận sự kiện đó như thế nào, đây là một thách thức rất lớn. Tôi đã viết, không chỉ một mà hàng chục bài về “trận động đất chính trị” ấy. Đó là một nỗi đau về tư tưởng, một biến động ý thức hệ rất lớn. Mỗi bài báo là một thách thức và tôi đã nỗ lực vượt qua. Đến bây giờ, đọc lại những bài báo đó, tôi không thấy xấu hổ. Nó đã góp phần định hướng xã hội vào một thời điểm phức tạp.

Rồi, rất nhiều sự kiện lớn của thế giới như 2 cuộc chiến tranh Vùng Vịnh 1991, 2003; cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế thế giới năm 1997-1998; cuộc chiến ở Nam Tư năm 1999; sự kiện 11/9/2001 ở Mỹ; chiến tranh Afghanistan năm 2001; các vấn đề đối ngoại của Việt Nam như tiến trình đầy khó khăn tiến tới bỏ cấm vận, bình thường hóa quan hệ với Mỹ, các vấn đề dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, thuyền nhân... Đến giờ này nhìn lại, tôi không phải xấu hổ vì mình đã nghĩ sai, viết sai.

- Không phải ngẫu nhiên trong tập sách quý này, bài báo ông chọn đưa ở vị trí số một là bài “Một thế kỷ chiến đấu vì đất nước và nhân dân” mà điểm tựa là câu chuyện Bác Hồ - người khai sinh nền Báo chí Cách mạng Việt Nam. Điều này rất có ý nghĩa trong dịp kỷ niệm 100 năm. Ông có thể chia sẻ thêm với bạn đọc về điều này?

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người -0
Nhà báo Hồ Quang Lợi: Trong những năm đầu Đổi mới, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã dùng báo chí thật hữu hiệu với loạt bài “Những việc cần làm ngay”.

+ Ngày 21/6/1925, Bác Hồ khai sinh ra tờ báo Thanh niên - ngọn lửa khai sáng và mở đường. Điều này cho thấy Bác Hồ xác định báo chí có một vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của đất nước và nhân dân ta. Báo chí là vũ khí đầu tiên và quan trọng nhất thời điểm đó. Tờ Thanh niên ra đời năm 1925 và 5 năm sau Đảng mới ra đời. Báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh, xây dựng, bảo vệ đất nước và trong thời đại công nghệ số ngày nay.
Bác Hồ là lãnh tụ vĩ đại, là nhà báo vĩ đại. Bác làm báo từ năm 1922 với tờ Le Paria. Nhiều học trò của Bác sau này trở thành những nhà lãnh đạo hàng đầu đều từng là nhà báo, học Bác Hồ ở tinh thần dùng báo chí như là một vũ khí đặc biệt. Trong những năm đầu Đổi mới, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã dùng báo chí thật hữu hiệu với loạt bài “Những việc cần làm ngay” đăng trên các báo Nhân dân, Quân đội nhân dân.

Xây dựng một nền báo chí kiến tạo, báo chí giải pháp, báo chí phân tích

- Có một vấn đề rất lớn đặt ra đối với nền báo chí Việt Nam hiện nay, đó là sự chuyển mình của báo chí trong bối cảnh hiện đại. Thưa nhà báo Hồ Quang Lợi, với kinh nghiệm hơn 45 năm làm nghề, ông nhìn nhận thế nào về những thay đổi căn bản của báo chí Việt Nam trong 10 năm trở lại đây?

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người -0
Tác giả trao đổi với nhà báo Hồ Quang Lợi.

+ Mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những cơ hội lớn cho báo chí với những tiện ích siêu việt. Nhưng, đồng thời nó cũng gây ra những thách thức, khiến đây đó đã có những cách nhìn về báo chí không phù hợp, cho rằng mạng xã hội có thể thay thế báo chí cung cấp thông tin cho xã hội. Đó là nhận thức rất sai lầm. Nhiều người nhầm lẫn giữa truyền thông và báo chí. Phải khẳng định rằng, không gì có thể thay thế được vai trò của báo chí. Truyền thông thì ai cũng làm được, mỗi người dân hay doanh nghiệp đều có thể làm. Nhưng, báo chí thì khác, vì những người làm báo, bằng bản lĩnh chính trị, sự tinh thông nghề nghiệp và đạo đức mới có thể giải đáp được những vấn đề mạng xã hội đặt ra.

- Sự phát triển của mạng xã hội và công nghệ số đang làm thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin. Ông cho rằng báo chí chính thống cần thích ứng ra sao để giữ vững vai trò định hướng và dẫn dắt dư luận?

+ Theo tôi, có 2 vấn đề đặt ra: nội dung phải tốt, đủ độ tin cậy. Nhưng, nội dung tốt chưa giải quyết được vấn đề, mà chúng ta phải có công nghệ tốt. Nội dung và công nghệ không thể tách rời nhau. Như thế, chúng ta vẫn phát huy được giá trị cốt lõi của báo chí trong thời đại số mà vẫn sử dụng được sự tiên tiến, ưu việt của công nghệ. Nội dung là “vua” thì công nghệ là “nữ hoàng”, phải đan hòa với nhau.

- Trước làn sóng thông tin đa chiều, thậm chí là nhiễu loạn, theo ông, đâu là tiêu chuẩn cốt lõi để một cơ quan báo chí giữ được uy tín với công chúng?

+ Có một thời kỳ và bây giờ vấn đề này vẫn chưa chấm dứt là nhiều cơ quan báo chí luôn bị hối thúc quá mức để trở thành số một trong việc đưa tin. Nhưng, trong thời đại số này, việc đưa tin nhanh không còn là vấn đề quyết định nhất. Độ tin cậy và sức thuyết phục là con đường sống của báo chí. Đây là lúc đòi hỏi chúng ta phải xây dựng một nền báo chí kiến tạo, báo chí giải pháp, báo chí phân tích.

- Ông nhìn nhận thế nào về mối quan hệ giữa báo chí, mạng xã hội và sự thật? Liệu báo chí có thể bị nhấn chìm trong “dòng thác” công nghệ?

+ Mạng xã hội là một biển thông tin khổng lồ và lộn xộn, tốt có xấu có, thậm chí độc hại. Vấn đề là nhà báo phải có “con mắt xanh”, có đủ độ tinh tường để biết cái gì là thật, cái gì là giả. Chính sự lộn xộn của mạng xã hội là cơ hội để báo chí khẳng định vai trò của mình.

Tôi xin nhắc lại, giá trị cốt lõi của báo chí chính là sự công tâm, khách quan, bảo vệ sự thật và lẽ phải. Nhà báo phải đắm mình vào hiện thực, phải dùng ngòi bút của mình đấu tranh và tìm ra sự thật. Nhưng, chiến đấu đã đủ chưa? Báo chí rất cần nhân văn. Một nền báo chí không có tính nhân văn là nền báo chí thất bại. Cho nên trong cuốn sách của tôi có hẳn 1 chương về “ánh sáng nhân văn”.

- Câu trả lời của ông gợi cho tôi câu hỏi, ông từng khẳng định rằng: “Tận cùng của báo chí là văn hóa”. Và, ngòi bút nhân văn mới làm nên vẻ đẹp văn hóa của báo chí. Theo ông, giữa văn hóa và báo chí có mối quan hệ khăng khít như thế nào?

+ Tôi cho rằng, tận cùng của báo chí là văn hóa và tận cùng của văn hóa là con người, cho nên rất cần báo chí nhân văn. Báo chí là một sản phẩm văn hóa, có trách nhiệm truyền tải các giá trị văn hóa đến xã hội. Bản thân nhà báo vừa làm báo, vừa làm văn hóa. Xây dựng văn hóa là xây dựng con người. Vì đằng sau mỗi bài báo là số phận, thân phận của từng con người, gia đình, cộng đồng. Không được đẩy ai đến bước đường cùng, tuyệt vọng.

- Kinh tế báo chí bây giờ đang trở thành một vấn đề, khi áp lực đè nặng lên các tòa soạn, các tổng biên tập, thậm chí các phóng viên. Ông nghĩ sao về tính nhân văn của báo chí trong kinh tế báo chí?

+ Chúng ta không thể tách rời đạo đức nghề báo với kinh tế báo chí, vì kinh tế báo chí liên quan đến vấn đề tính tự chủ tài chính, “cơm áo gạo tiền” của các cơ quan báo chí. Phải xác lập được một chính sách tổng thể để xây dựng kinh tế báo chí, ở đó có trách nhiệm của các nhà hoạch định, điều hành chính sách, trách nhiệm của cơ quan chủ quản và đương nhiên là trách nhiệm của cơ quan báo chí. Nhiều cơ quan báo chí vẫn đang vật vã vì mưu sinh. Nếu bị hối thúc quá mức bởi “cơm áo gạo tiền” thì ngòi bút khó có thể ngay thẳng và tư cách người làm báo khó mà đàng hoàng được. Tuy vậy, không được lấy việc đời sống khó khăn để bào chữa cho những sai phạm về đạo đức trong hoạt động báo chí. Người cầm bút sai phạm, ngòi bút bị bẻ cong sẽ vô cùng nguy hiểm. Nghề báo không cho phép như vậy.

- Theo ông, Nhà nước cần có những chính sách gì ưu tiên cho nghề báo - một nghề mà ông nhấn mạnh là “nghề đặc biệt”?

+ Tôi nghĩ, trước hết, các cơ quan báo chí được giao làm nhiệm vụ chính trị phải được bảo đảm nguồn kinh phí cần thiết để hoạt động. Thứ hai, cần có hành lang pháp lý vững chắc và phù hợp để các cơ quan báo chí tự chủ tìm kiếm nguồn thu một cách hợp pháp. Thứ ba, phải có chính sách về thuế phù hợp với đơn vị đặc thù như báo chí, không thể coi báo chí như một doanh nghiệp và áp thuế cao. Lợi nhuận lớn nhất của báo chí là đưa thông tin ra xã hội một cách chính xác, đúng đắn, thu hút, góp phần tăng cường nguồn lực quốc gia.

- Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thay thế nhiều công việc trong xã hội, ông có nghĩ, trong tương lai, trí tuệ nhân tạo có thay thế được báo chí?

+ Gần đây, AI tham gia ngày càng sâu vào báo chí. Phải nói rằng, AI rất hữu ích, siêu việt, giúp nhà báo nhiều công đoạn. Nhưng, dù ưu việt đến mấy, AI cũng không thể thay thế được nhà báo. Vì AI vẫn là cỗ máy lạnh lùng, không có trái tim, không có tâm hồn, không hiểu được cảm xúc, nhu cầu thực sự của trái tim và tâm hồn con người. Nhà báo vẫn phải kiểm soát được toàn bộ quy trình làm báo. Chúng ta là người kiểm định, thẩm định các thông tin đúng hay sai. Cần phải cảnh báo “bệnh lười biếng” khi ai đó nghĩ AI làm thay chúng ta mọi việc, ta không cần động não mà chỉ đặt lệnh cho AI trả lời là có ngay sản phẩm mong muốn. Nếu lạm dụng đến mức nhà báo tự phủ nhận mình là sai lầm.

Chúng ta không nên sợ trí tuệ nhân tạo nhưng cũng đừng thần thánh hóa nó. Nhà báo phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. AI là sản phẩm của con người và con người cần phải kiểm soát nó. Nếu AI kiểm soát con người thì đó là thất bại công nghệ đau đớn và khủng khiếp nhất của con người.

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người -0
Nhà báo Hồ Quang Lợi trò chuyện cùng phóng viên Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng. Ảnh: Nguyễn Đình Lâm.

- Nếu tôi nói rằng, chúng ta đang biện hộ cho một điểm yếu duy nhất của AI là cảm xúc và cho rằng nó không thay thế được mình mà không nâng cấp bản thân để theo kịp sự phát triển của AI thì sao?

+ Chúng ta phải tự nâng bản thân mình. Các nhà báo phải không ngừng học hỏi. Nếu không phát triển sẽ bị loại bỏ. Trong thời đại này, con người càng phải vươn lên mới làm chủ được AI. 

Đừng nhầm lẫn vai trò của báo chí và truyền thông

- Ngay ở chương 1 của cuốn sách “Sự thật, lẽ phải và ngọn bút”, ông đã đi thẳng vào vấn đề vô cùng lớn lao, nhạy cảm của đất nước ta hôm nay. Đó là cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị Việt Nam năm 2025. Ông đánh giá thế nào về vấn đề đang được quan tâm nhất hiện nay?

+ Tinh gọn bộ máy không phải là vấn đề mới, chúng ta đã làm vấn đề này từ nhiều năm trước nhưng chưa thành công. Những đòi hỏi của cuộc sống hôm nay khiến chúng ta phải vào cuộc với tâm thế mới, nguồn năng lượng mới và quyết tâm mới. Điều này đòi hỏi một bản lĩnh rất lớn của những nhà lãnh đạo. Và, chủ trương đó phải được lan tỏa trong xã hội để trở thành quyết tâm chung của toàn xã hội. Chỉ có như thế, chủ trương tinh gọn bộ máy hôm nay mới thực sự trở thành một cuộc cách mạng và đưa đến những giá trị mới.

Cách đây chừng 35 năm, khi Liên Xô và Đông Âu chao đảo trong những biến động lớn, thời điểm đó, tôi đã viết: “Vấn đề sống còn và cốt tử của Việt Nam hôm nay là phải tìm ra một thể chế, cơ chế có thể giải phóng được sức lao động sáng tạo sung mãn của người Việt Nam”. Tôi nghĩ, khi chúng ta đặt mục tiêu đến 2045, Việt Nam trở thành nước phát triển thì lúc này đòi hỏi một cuộc cấu trúc lại toàn bộ hệ thống của chúng ta quyết liệt như một sự phán quyết từ lịch sử cho hiện tại và tương lai.

- Ông có niềm tin vào công cuộc tinh gọn sẽ mang đến sự thành công, đột phá hay không? Cơ sở của niềm tin đó là gì, theo ông?

+ Tôi hoàn toàn có niềm tin rằng, cuộc cách mạng tinh gọn này sẽ thành công mặc dù chúng ta phải đối mặt với không ít khó khăn. Tôi tin vào tinh thần Việt Nam mà chúng ta đã thể hiện trong suốt chiều dài lịch sử và hôm nay. Tinh thần Việt Nam rất bao quát nhưng cũng rất cụ thể. Đó là tinh thần đối mặt với khó khăn và sẵn sàng vượt qua thử thách, tinh thần vượt qua chính mình, nhìn thấy điểm yếu của mình mà khắc phục, biết vượt qua hận thù với tinh thần hòa hiếu để biến kẻ thù thành đối tác quan trọng... Tôi nói thế để thấy trách nhiệm của chúng ta trước sự phán quyết của lịch sử, mỗi người đều phải cố gắng. Tuy nhiên, cuộc cách mạng nào cũng sẽ có những đau thương. Trên đoạn đường để đi đến mục tiêu chung vĩ đại ấy vẫn có những con người cụ thể, những cảnh huống cụ thể phải chịu thiệt thòi, thậm chí đau khổ, hy sinh... Chúng ta phải thấu cảm, để không ai bị bỏ rơi.

- Trong cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy ấy, báo chí cũng không nằm ngoài cuộc. Ông đánh giá thế nào về chủ trương sắp xếp, quy hoạch lại hệ thống báo chí hiện nay theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp và hiện đại hóa?

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người -0
“Chính lúc này, cần sự quan tâm ấm áp để cho ai cũng cảm thấy tự hào về những năm tháng mình đã cống hiến cho sự nghiệp báo chí thay vì họ có cảm giác hẫng hụt và chua chát” - Nhà báo Hồ Quang Lợi chia sẻ.

+ Báo chí thực tế đã có một cuộc sắp xếp vào năm 2019. Bây giờ là thời điểm quyết liệt và gay gắt hơn nhiều, một loạt tờ báo, kênh truyền hình quốc gia dừng hoạt động, điều mà mấy tháng trước không ai hình dung ra. Nó thực sự chấn động đối với các nhà báo nhưng lại hợp lý vì nó nằm trong cuộc cách mạng tinh gọn chung của Nhà nước. Điều này diễn ra vào dịp kỷ niệm 100 năm Báo chí Cách mạng nên gây xao xuyến trong một bộ phận không nhỏ những người làm báo. Nhiều người đang không biết đi đâu về đâu, đời sống bấp bênh. Tôi có viết rằng: “Chính lúc này, cần sự quan tâm ấm áp để cho ai cũng cảm thấy tự hào về những năm tháng mình đã cống hiến cho sự nghiệp báo chí thay vì họ có cảm giác hẫng hụt và chua chát”.

- Nhiều tờ báo, nhất là cơ quan báo chí cấp ngành, cấp tỉnh đã buộc phải giải thể hoặc sáp nhập. Dưới góc nhìn của một người từng quản lý báo chí cấp cao, ông thấy cần lưu ý điều gì để việc sáp nhập không triệt tiêu bản sắc của từng tờ báo, không làm cho báo chí yếu đi, teo tóp đi?

+ Tôi muốn khẳng định lại một vấn đề là phải phân biệt rạch ròi giữa báo chí và truyền thông. Ở đâu đó chúng ta chỉ nói về truyền thông mà xem nhẹ vai trò của báo chí là hoàn toàn sai, những người hoạch định chính sách, không thể nhầm lẫn điều này. Chớ vì trong thời đại truyền thông mà coi nhẹ vai trò của báo chí. Nếu sáp nhập các cơ quan báo chí mà gọi là “trung tâm truyền thông” thì báo chí ở đâu? Điều này vô hình trung lại nhầm lẫn giữa báo chí và truyền thông. Trong Luật Báo chí sửa đổi cần quy định rõ để khẳng định vị trí của báo chí trong xã hội và tạo hành lang pháp lý cần thiết để báo chí phát triển.

Báo chí ở bất cứ chế độ nào cũng đi tìm kiếm sự thật

- Theo ông, báo chí Việt Nam cần điều chỉnh chiến lược phát triển thế nào trong 10 năm tới để vừa tinh gọn, hiện đại, vừa giữ được “hơi ấm con người” trong mỗi tòa soạn?

+ Tôi nghĩ điều cần làm là sửa đổi Luật Báo chí như tôi đã nói ở trên. Có mấy vấn đề lớn hiện nay chưa giải quyết được: Đó là hệ thống báo chí hiện nay không còn như trước, chúng ta cần thích ứng để tạo điều kiện cho báo chí phát triển trong thời đại số. Thứ hai, mạng xã hội và  trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, vừa là cơ hội, vừa là thách thức nên phải có hành lang pháp lý để quản lý báo chí, truyền thông phù hợp. Thứ ba, nhiều cơ quan báo chí gặp vấn đề khó khăn về kinh tế báo chí, nên trong luật phải có quy định rộng mở hơn, tạo điều kiện cho báo chí tự chủ, làm kinh tế để có nguồn thu hợp pháp. Thứ tư, vấn đề đạo đức nghề báo trong thời đại số trở thành thách thức lớn với người làm báo. Vì thế, cần những quy định rõ ràng hơn để nhà báo hoạt động đúng trách nhiệm, lương tâm, phải có chế tài và thiết chế bảo vệ quyền lợi chính đáng của người làm báo.

- Theo ông, báo chí Việt Nam đang làm tốt vai trò phản biện xã hội và thúc đẩy các giá trị nhân văn, khai sáng không? Còn điều gì cần thay đổi?

+ Nếu nhìn từ thời dựng nước, báo chí là một ngọn cờ khai sáng đối với quốc dân và tinh thần ấy truyền tỏa trong sự nghiệp bảo vệ, dựng xây, phát triển đất nước trong 100 năm qua. Đó là niềm tự hào sâu sắc của người làm báo Việt Nam, chúng ta đồng hành cùng đất nước, dân tộc và luôn ở vị trí xung kích, tiên phong. Đảng và Nhà nước trao Huân chương Sao Vàng cho Báo chí Cách mạng Việt Nam là sự khẳng định trang trọng cống hiến đặc biệt xuất sắc của báo chí.

Tận cùng của báo chí là văn hóa - Tận cùng của văn hóa là con người -0
Nhà báo Hồ Quang Lợi tặng sách cho phóng viên Việt Hà.

Còn vai trò phản biện của báo chí thì sao? Tôi cho rằng, không phải lúc nào báo chí cũng làm tốt vai trò phản biện. Có một thời kỳ khá dài, báo chí còn khá nặng về tuyên truyền một chiều và có tính minh họa. Gần đây báo chí tham gia mạnh mẽ vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực. Tinh thần đấu tranh, phản biện thể hiện rõ nét hơn. Đây là năm thứ tư chúng ta có Giải Báo chí Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và Giải Báo chí Quốc gia hằng năm có lượng bài đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực khá lớn. Điều này chứng tỏ báo chí càng ngày càng thể hiện sự khách quan, công tâm, bảo vệ lẽ phải, công lý và thể hiện rõ hơn tính chiến đấu và tính nhân văn.

- Với vai trò là một nhà bình luận quốc tế kỳ cựu, ông đánh giá thế nào về vị thế của báo chí Việt Nam trên bản đồ truyền thông khu vực và thế giới?

+ Việt Nam không có báo chí tư nhân, báo chí của chúng ta nằm trong hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhưng vẫn có đủ tự do để bảo vệ công lý, lẽ phải. Báo chí Việt Nam đang hội nhập, hòa vào dòng chảy của báo chí thế giới. Từ nhiều năm nay chúng ta đã có nhiều lớp bồi dưỡng, giảng dạy, làm báo ở nhiều môi trường phong phú và đa dạng. Báo chí ở bất cứ chế độ nào cũng phải đi tìm kiếm sự thật. Sự thật là hai chữ thiêng liêng nhất của báo chí.

Những năm gần đây, hợp tác báo chí không biên giới được đẩy mạnh. Báo chí Việt Nam đang phát triển và tỏ rõ sức mạnh. Chúng ta không thua kém thế giới kể cả về công nghệ và chất lượng thông tin. 

- Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện thú vị này! 

Như Bình - Việt Hà (thực hiện)

Các tin khác

Việc gì có lợi cho người dân châu Phi thì tôi quyết tâm làm

Việc gì có lợi cho người dân châu Phi thì tôi quyết tâm làm

Là một trong 2 sĩ quan đầu tiên đặt chân tới Nam Sudan tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc (GGHB LHQ) vào năm 2014, cũng là vị chỉ huy trưởng đầu tiên đưa đơn vị công binh sang làm nhiệm vụ tại Abyei năm 2022, Đại tá Mạc Đức Trọng là người từng trải ở châu Phi. Những trải nghiệm đáng nhớ và đáng quý vẫn đang song hành cùng ông trong công việc tại Cục GGHB Việt Nam.

“Chúng ta chỉ là mảnh ván nhỏ trên cây cầu nối quá khứ vào tương lai”

“Chúng ta chỉ là mảnh ván nhỏ trên cây cầu nối quá khứ vào tương lai”

Ở tuổi 87, nhà nghiên cứu văn hóa Trần Lâm Biền vẫn đến cơ quan làm việc mỗi ngày. Chầm chậm từng bước nơi bậc cầu thang, phòng làm việc của ông trên tầng 2 của khu nhà kiến trúc Pháp thuộc Cục Di sản, trên phố Ngô Quyền, Hà Nội. Căn phòng nhỏ, một nửa là những giá để tài liệu cao ngất, một nửa dành cho ông. Trên bàn, quyển sách ông đang đọc dở, trang bản thảo ông đang chấp bút, nét chữ vẫn nghiêm ngắn, rắn rỏi.

Giáo sư Serge Haroche: Khoa học không thể phát triển nếu tách rời con người

Giáo sư Serge Haroche: Khoa học không thể phát triển nếu tách rời con người

Giáo sư Serge Haroche, nhà vật lý lượng tử người Pháp, từng đồng đoạt Giải Nobel năm 2012. Với ông, khoa học không phải là những phương trình khô khan, mà là một hành trình của đam mê gắn liền với những bất ngờ nối tiếp, của phong cách sống, lòng yêu nước, đạo đức và trách nhiệm.

Tiến sĩ Văn học Hà Thanh Vân: Có người gọi tôi là “cường hào ác bá”!

Tiến sĩ Văn học Hà Thanh Vân: Có người gọi tôi là “cường hào ác bá”!

Bình thản giữa búa rìu dư luận, dấn thân vào phê bình công khai, Tiến sĩ Hà Thanh Vân là cây bút cá tính mạnh, đôi khi ngược dòng. Nhưng, phía sau là một người phụ nữ nồng nhiệt, yếu mềm, với niềm tin mãnh liệt vào giá trị lõi của nghệ thuật. Trong thời đại số vội vã, chị xem văn chương như kháng thể mong manh mà bền bỉ, chống lại sự lãng quên và nông nổi; đồng thời, đối thoại với ANTG Giữa tháng - Cuối tháng về những vết thương tinh thần của một đời sống văn hóa đang chật vật để không bị cuốn trôi.

Từ Việt Nam vươn ra quốc tế

Từ Việt Nam vươn ra quốc tế

Trong định hướng phát triển thể thao thành tích cao vươn ra đấu trường thế giới, Việt Nam đã có nhiều đơn vị, bộ môn phát triển bài bản từ lâu. Một trong số đó là Boxing, môn võ có hơn 2 thập niên hình thành, phát triển và đào tạo không ít VĐV, HLV xuất sắc, với những điểm sáng nổi bật.

Nhà văn Thiên Sơn: “Chúng ta phải làm nghệ thuật bằng tình yêu máu thịt với dân tộc mình”

Nhà văn Thiên Sơn: “Chúng ta phải làm nghệ thuật bằng tình yêu máu thịt với dân tộc mình”

Nhà văn Thiên Sơn sáng tác cả thơ, truyện ngắn và tiểu thuyết. Tác phẩm của anh phản ánh những vấn đền nóng bỏng của đời sống đương đại được bạn đọc đón nhận. Gần đây, anh cho ra mắt các tác phẩm về đề tài lịch sử hiện đại và chiến tranh cách mạng. Anh cũng là một nhà báo quan tâm đến lĩnh vực văn học, điện ảnh.

“Thành tựu 30 năm quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ không phải tự nhiên mà có...”

“Thành tựu 30 năm quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ không phải tự nhiên mà có...”

Lịch sử quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ là quá trình hiếm có, là hình mẫu trong quan hệ quốc tế về hàn gắn và xây dựng quan hệ sau chiến tranh. Tròn 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hoa Kỳ (1995-2025), phóng viên Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng đã có cuộc trò chuyện cùng ông Phạm Quang Vinh - nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ (11/2014 - 6/2018).

Kỷ nguyên mới phải có con người mới

Kỷ nguyên mới phải có con người mới

Đại tá, GS.TS Trình Quang Phú là nhà khoa học, nhà báo, nhà văn, nhà hoạt động chính trị - xã hội; Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Phương Đông, tác giả của nhiều tác phẩm văn học, đặc biệt là những tác phẩm viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Cần hiểu đúng để điều trị bệnh trầm cảm

Cần hiểu đúng để điều trị bệnh trầm cảm

Trầm cảm ở tuổi vị thành niên đang là một vấn đề nóng của xã hội hiện nay. Tỷ lệ trẻ trầm cảm ngày càng gia tăng do những áp lực của thi cử, của xã hội và sự mất kết nối với trẻ.

Tôi có niềm tin và tự hào về sự phát triển của nước Việt Nam

Tôi có niềm tin và tự hào về sự phát triển của nước Việt Nam

Tôi đã nhiều lần nghe đoạn băng ghi âm sự kiện lịch sử diễn ra tại Đài Phát thanh Sài Gòn vào buổi trưa ngày 30/4/1975. Lần nào cũng dâng trào niềm hân hoan non sông liền một dải… Và tôi chợt chiêm nghiệm, trong thời khắc trọng đại đánh dấu đất nước hoàn toàn thống nhất, có 3 người giữ vai trò chủ chốt tại Đài phát thanh Sài Gòn, thì một người miền Bắc là Giáo sư Vũ Văn Mẫu (Thủ tướng chính quyền Sài Gòn, quê Hà Nội), một người miền Trung là Trung tá Bùi Tùng (đại diện quân Giải phóng, quê Đà Nẵng) và một người miền Nam là Đại tướng Dương Văn Minh (Tổng thống chính quyền Sài Gòn; quê Mỹ Tho, Tiền Giang, nay là tỉnh Đồng Tháp). Phải chăng, đó là sự sắp đặt thú vị của dòng chảy lịch sử luôn cháy bỏng khát vọng hòa bình, thống nhất của dân tộc Việt Nam?

NSND Hoàng Cúc: Dù mai tận thế thì đêm nay sen vẫn gieo trồng

NSND Hoàng Cúc: Dù mai tận thế thì đêm nay sen vẫn gieo trồng

NSND Hoàng Cúc nói, chị không sống bằng những hào quang của sân khấu hay điện ảnh. Giờ đây, một buổi sớm mai thức dậy, được ngắm ánh bình minh, với chị, đó là hạnh phúc. Sự nâng niu, trân quý từng thời khắc của cuộc sống ấy khiến người đàn bà tài hoa, mỹ nhân của màn ảnh Việt một thời vẫn không ngừng sáng tạo để viết tiếp bản trường ca cuộc đời, về những ánh hào quang chưa bao giờ tàn trên mặt đất...

Cựu chiến binh Mỹ Chuck Searcy: "Tôi tự hào vì được người Việt Nam đón nhận"

Cựu chiến binh Mỹ Chuck Searcy: "Tôi tự hào vì được người Việt Nam đón nhận"

Đã ngoài 80 tuổi nhưng ông Chuck Searcy - Chủ tịch Tổ chức Cựu chiến binh vì hòa bình của Mỹ tại Việt Nam (VFP 160), vẫn dành trọn tâm huyết để hàn gắn những vết thương do chính thế hệ ông từng gây ra trên đất nước mà ông gọi là “ngôi nhà thứ hai”, nơi ông được tha thứ, được chào đón như bạn bè.

Những phút cân não giữa đống đổ nát ở Myanmar

Những phút cân não giữa đống đổ nát ở Myanmar

Chúng tôi gặp Đại tá Nguyễn Minh Khương - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Bộ Công an ngay sau khi anh cùng đoàn công tác từ Myanmar trở về. 7 ngày thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm cứu nạn quốc tế đã lùi lại phía sau, nhưng những giây phút nghẹt thở, căng thẳng và nỗi buồn ám ảnh khi chứng kiến những mất mát, đau thương của người dân Myanmar vẫn vẹn nguyên trong tâm trí anh và đồng đội...

Đại sứ Mexico Alejandro Negrín: “Ở Việt Nam, tôi luôn thấy bình yên”

Đại sứ Mexico Alejandro Negrín: “Ở Việt Nam, tôi luôn thấy bình yên”

Ngày 19/5/1975, Việt Nam và Mexico thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong 50 năm qua, hai nước đã có mối quan hệ bền chặt và ngày càng phát triển mạnh mẽ. Nhân dịp này, phóng viên Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng của Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với ngài Alejandro Negrín - Đại sứ Mexico tại Việt Nam với chủ đề những thành tựu hợp tác trong suốt nửa thế kỷ qua, hướng tới những cơ hội thúc đẩy các hoạt động giao lưu văn hóa, tăng cường sự hiểu biết và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Đại sứ Na Uy Hilde Solbakken: Phụ nữ Việt Nam mạnh mẽ và duyên dáng

Đại sứ Na Uy Hilde Solbakken: Phụ nữ Việt Nam mạnh mẽ và duyên dáng

Chúng tôi gặp Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Hilde Solbakken trong một chiều đầu xuân. Nhà ngoại giao Na Uy gây ấn tượng với phong cách thân thiện, cởi mở. Trong câu chuyện của mình, Đại sứ Hilde Solbakken chia sẻ những vấn đề chung mà cả hai quốc gia cùng quan tâm cũng như cảm nhận của cá nhân Đại sứ về con người và đất nước Việt Nam. Trong đó, bà đặc biệt ấn tượng với sự mạnh mẽ cũng như đức tính chăm chỉ của người phụ nữ Việt Nam.

Việt Nam tự hào ghi tên vào bản đồ ghép phổi thế giới

Việt Nam tự hào ghi tên vào bản đồ ghép phổi thế giới

Tiến sĩ, Thầy thuốc ưu tú (TS.TTƯT) Đinh Văn Lượng là một trong những chuyên gia hàng đầu về phẫu thuật lồng ngực trong lĩnh vực bệnh phổi và lao. Năm 2024, ông và Bệnh viện Phổi Trung ương thực hiện thành công 3 ca ghép phổi. Đây là một kỳ tích của ngành y tế Việt Nam nói chung và Bệnh viện Phổi Trung ương nói riêng. Từ những kết quả này, TS Lượng tin rằng, Việt Nam đã ghi tên vào bản đồ ghép phổi thế giới.

Đồng hành cùng Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình

Đồng hành cùng Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình

Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nói, là kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh dưới sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản; xây dựng thành công nước Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh; đóng góp ngày càng nhiều cho hòa bình, ổn định, phát triển của thế giới, hạnh phúc của nhân loại và văn minh toàn cầu.

Lanny Phetnion: Tiếng Việt đã thay đổi cuộc đời tôi

Lanny Phetnion: Tiếng Việt đã thay đổi cuộc đời tôi

Là người nước ngoài duy nhất đoạt giải trong cuộc thi "Tìm kiếm sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài" năm 2024 do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao phát động, Lanny Phetnion đã gắn bó với tiếng Việt hơn 10 năm. Hành trình đến với ngôn ngữ này bắt đầu khi Lanny Phetnion nhận được học bổng theo học Khoa Tiếng Việt, Đại học Quốc gia Lào. Cũng từ đây, tiếng Việt đã trở thành bệ đỡ giúp cô gái miền Bắc Lào gặt hái không ít thành công.