Sức ép từ tăng giá vật liệu với các công trình hạ tầng và giao thông

Các loại vật liệu chính đều tăng giá 

Theo Sở Xây dựng, gần đây giá thép đã tăng 2,6 - 2,8%; gạch không nung tăng khoảng 5%; vật liệu ốp lát tăng 6,5%; đá xây dựng: tăng cao nhất lên đến 8,3% ngay tại mỏ. Ngoài ra, giá cung cấp bê tông nhựa nóng cũng đã tăng từ 28 - 32%; nhựa đường nhũ tương tăng 12,2 - 49%. Ngược lại, giá bóng đèn và phụ kiện điện giảm giá với mức cao nhất đến 7%, các loại nguyên vật liệu khác cơ bản giữ nguyên.

Việc khảo sát trên được thực hiện theo chỉ đạo của UBND thành phố về tăng cường các giải pháp quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng từ yêu cầu của Bộ Tài chính vào cuối tháng 2 vừa qua. Trước đó, cuối năm 2025, UBND thành phố cũng đã có quyết định về quản lý, điều hành giá trên địa bàn. Nhưng theo quyết định này, loại VLXD thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ phải thực hiện kê khai giá chỉ có xi măng. Để kiểm soát giá đối với xi măng, Sở Xây dựng đã đề nghị các tổ chức kinh doanh xi măng thực hiện kê khai giá bán trên địa bàn.

Ngoài ra, định kỳ hàng tháng Sở Xây dựng sẽ thực hiện việc thu thập thông tin thị trường về giá VLXD thông qua niêm yết giá của các đơn vị khai thác, sản xuất, kinh doanh VLXD như các mỏ khoáng sản, các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, đại lý, nhà cung ứng. Một kênh nắm giá cả VLXD khác là căn cứ theo báo cáo tình hình giá cả thị trường của UBND các phường, xã và thông tin cung cấp của các Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng. Tuy nhiên, trước tình hình tăng giá hiện nay, Sở Xây dựng đã tiếp tục đề xuất thành phố một số giải pháp để kiểm soát giá VLXD.

Bên cạnh tình trạng giá VLXD tăng theo giá xăng, dầu thời gian gần đây, thì với các công trình xây dựng hạ tầng đô thị, giao thông trọng điểm được đầu tư công hoặc đầu tư theo hình thức BOT, loại VLXD chiếm tỷ trọng rất lớn trong thi công là cát, đá phục vụ xây dựng, san lấp. Theo đó sẽ có 35% vốn đầu tư cho trong dự án được chi cho VLXD và VLXD chiếm 90% khối lượng hình thành công trình. Nhưng do khối lượng cấp phép và thực tế khai thác chưa tương xứng với nhu cầu sử dụng từ loạt công trình trọng điểm, nên những năm gần đây giá các loại VLXD chính đã tăng rất cao.

Giá VLXD tăng đã tác động rất lớn đến tổng vốn đầu tư dự án, nên dự án nào cũng có khoản phí dự phòng và chi phí khác khá lớn nhằm bù đắp cho khoản trượt giá VLXD. Dù Nhà nước đã chỉ định các mỏ phải cung cấp số lượng cát, đá cố định cho dự án trọng điểm, cho công trình được ưu tiên, nhưng do trước đó hầu hết chủ các mỏ khoáng sản đã phải đấu giá quyền khai thác, nên khi chi phí khai thác tăng, chủ mỏ cũng tăng giá bán lên theo.

Chỉ định giá bán cát, đá xây dựng để kìm chế tăng giá 

Một thực trạng khác cũng đã được nhiều chuyên gia khuyến cáo là các địa phương công bố giá VLXD không sát với giá thị trường, thậm trí không có nguồn cung trên thị trường nhưng vẫn công bố giá dẫn đến việc duyệt dự toán không sát thực tế khiến dự án chậm tiến độ, ảnh hưởng lớn đến giải ngân vốn đầu tư công. Vì vậy, khi đề cập đến tình trạng này, ông Nguyễn Thế Minh, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng đề nghị cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp chủ động đưa vật liệu từ các nguồn cung ứng khác nhau. Đồng thời, công bố giá vật liệu trên địa bàn theo đúng giá thị trường để các nhà thầu có thể tiếp cận các nguồn này cũng như chủ động làm việc các địa phương có mỏ để ưu tiên bố trí, quy hoạch khu vực mỏ cho các dự án.

Tiến sĩ  Võ Minh Đức, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản TP Hồ Chí Minh - Phó Chủ tịch Hội VLXD Việt Nam cho rằng, nhu cầu VLXD của TP Hồ Chí Minh tính riêng cho các dự án đầu tư công năm 2026 khoảng 26 triệu m3 đá xây dựng. Nếu phải đáp ứng cho các công trình trọng điểm của khu vực miền Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, nhu cầu sẽ tăng gần gấp đôi. Trong khi đó hoạt động cung ứng VLXD theo cơ chế liên tỉnh, liên kết vùng vẫn chưa có. Đặc biệt, các dự án trọng điểm đang triển khai nhưng nhu cầu về VLXD chưa được đề cập trong kế hoạch cung ứng. Các dự án đầu tư công, các công trình trọng điểm lại càng không được quan tâm, không xác định nguồn cung cho dự án, nên thời gian qua đã xảy ra tình trạng khan hiếm, đẩy giá VLXD lên cao.

Thực tế cho thấy, để đảm bảo nguồn đá xây dựng cho Dự án cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên của TP Hồ Chí Minh, năm ngoái UBND tỉnh Đồng Nai đã phải chỉ đạo khai thác bổ sung 242.000 m3 đá xây dựng cho dự án. Chủ đầu tư dự án là Ban Hạ tầng cũng đã phải đề nghị Sở NNMT một loạt các các tỉnh trong khu vực hỗ trợ cung cấp nguồn cát, đá phục vụ thi công các dự án trọng điểm. Nguồn cát, đá đưa về công trình không theo kịp tiến độ, Ban Hạ tầng cũng đã phải kiến nghị UBND thành phố chỉ định các mỏ đá trên địa bàn cung cấp cho dự án để tháo gỡ khó khăn về vật liệu cho các nhà thầu. Đông thời, đề nghị UBND thành phố hỗ trợ, nhờ các địa phương khác hỗ trợ cung cấp nguồn đá phục vụ thi công các dự án công trình trọng điểm khác.

Ngoài các giải pháp cụ thể để gỡ vướng cho hoạt động khai thác VLXD nhằm cung cấp đủ nhu cầu xây dựng hạ tầng, giữ ổn định giá, thì việc thực hiện không đấu giá quyền khai thác mỏ cát, đá cũng cần được tính đến. Nhất là đối với các mỏ đã được chỉ định cung cấp cát, đá cho các công trình trọng điểm. Việc cấp mỏ cho doanh nghiệp và chỉ định bán với giá bao gồm chi phí khai thác được kiểm toán cộng với mức lợi nhuận cố định sẽ tránh được nghịch lý Nhà nước cấp mỏ cho tư nhân, nhưng sau đó phải mua lại VLXD với mức giá cao theo giá thị trường.