Về cơ sở thực tiễn để đề xuất xây dựng dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), theo cơ quan chủ trì soạn thảo, sau gần 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã bộc lộ những hạn chế, bất cập lớn cần thiết phải sửa đổi, bổ sung để đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật.
Cụ thể, các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính về mức tiền phạt tối đa trong các lĩnh vực, mức tiền phạt tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi vi phạm để xác định quyền giải trình, mức tiền phạt được áp dụng quy định về hoãn, miễn, giảm, nộp tiền phạt nhiều lần... cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện để bảo đảm phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, mức sống và thu nhập bình quân của người dân.
Việc sửa đổi nhằm nâng cao tính răn đe, bảo đảm công bằng giữa các lĩnh vực quản lý nhà nước. Ngoài ra, theo Bộ Công an, cũng cần thiết kế cơ chế linh hoạt để Chính phủ có thể điều chỉnh các mức tiền này theo thẩm quyền trong những trường hợp cần thiết mà không phải sửa luật, phù hợp với nguyên tắc lập pháp hiện nay và xu hướng ổn định lâu dài của văn bản luật.
Bên cạnh đó, các quy định về tổ chức thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính chưa thực sự phù hợp với thực tiễn triển khai, dẫn đến nhiều quyết định không được thực thi hiệu quả trong khi các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt cũng chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đặt ra. Điều này không chỉ làm giảm tính răn đe mà còn gây khó khăn cho cơ quan nhà nước trong việc thu tiền phạt, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật.
Trình tự, thủ tục áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính hiện nay chưa thật sự phát huy hiệu quả trên thực tế, còn mang tính hình thức, không kịp thời áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính đối với người vi phạm.
Một số quy định trong luật hiện hành còn mang tính chi tiết, điều chỉnh một số vấn đề thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ dẫn đến khó khăn, bị động khi cần điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu quản lý mới. Điều này không còn phù hợp với quan điểm lập pháp hiện nay là các đạo luật phải có tính ổn định lâu dài, chỉ quy định những nội dung mang tính nguyên tắc, cơ bản, đồng thời bảo đảm sự phân định rõ ràng giữa thẩm quyền lập pháp và thẩm quyền của cơ quan hành pháp trong quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.
Vừa qua, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025). Tuy nhiên, việc xây dựng, ban hành luật chỉ tập trung giải quyết một số vấn đề cấp bách, chủ yếu để đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và tháo gỡ vướng mắc có tính chất phổ quát mang tính kỹ thuật, không làm phát sinh xáo trộn lớn trong thực tiễn thi hành; không mở rộng phạm vi hay đề xuất các chính sách mới. Do đó, nhiều vấn đề lớn, phức tạp có tính chất cơ bản, ảnh hưởng đến các nguyên tắc, quy trình xử lý vi phạm hành chính cần được tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi toàn diện.
Bên cạnh đó, thế giới đã có những tiến bộ vượt bậc về khoa học, kỹ thuật, công nghệ thông tin, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, dữ liệu lớn, tự động hóa, mở ra kỷ nguyên mới, tạo ra sự thay đổi căn bản trên mọi lĩnh vực. Đảng và Nhà nước ta đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của quốc gia và đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong xử lý vi phạm hành chính cũng là xu thế tất yếu.
Như vậy, theo Bộ Công an, cần thiết phải nghiên cứu các chính sách và sửa đổi, bổ sung toàn diện các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính cho phù hợp yêu cầu thực tiễn, đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật.
