Quy định cơ chế chính sách phát triển báo chí trong bối cảnh tinh gọn bộ máy

Ngày 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch  Nguyễn Văn Hùng trình bày một số nội dung cơ bản của dự án Luật Báo chí (sửa đổi).

Quản trị rủi ro truyền thông, giữ vững an ninh tư tưởng và chủ quyền số quốc gia

Về sự cần thiết xây dựng dự án Luật Báo chí (sửa đổi), Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nêu rõ: Luật Báo chí (sửa đổi) được xây dựng nhằm hoàn thiện quy định pháp luật để thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng về báo chí; điều chỉnh, quản lý hoạt động báo chí kịp thời, phù hợp trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và truyền thông hiện đại; khắc phục những hạn chế, bất cập trong quy định pháp luật về báo chí hiện hành.

Về bố cục và những nội dung cơ bản của Luật Báo chí (sửa đổi), Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp; đồng thời sửa đổi, bổ sung những nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản trị hệ thống báo chí quốc gia, gồm 4 chương, 51 điều (giảm 2 chương, 10 điều so với luật hiện hành); bổ sung 3 điều mới, cụ thể: Điều 20: Thu hồi giấy phép hoạt động báo chí nhằm khắc phục tình trạng hiện nay chỉ có chế tài xử phạt hành chính mà chưa có biện pháp răn đe đủ mạnh để ngăn chặn triệt để hành vi vi phạm; Điều 30: Hoạt động báo chí trên không gian mạng; Điều 31: Trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng, nhằm xác lập hành lang pháp lý cho báo chí số; quy định các nguyên tắc quản lý, trách nhiệm của cơ quan vận hành nền tảng số báo chí quốc gia; bảo đảm không gian báo chí chính thống được quản trị minh bạch, an toàn, có khả năng chống lại tin giả và sự chi phối của các nền tảng xuyên biên giới.

Đối với các vấn đề mới của dự án luật, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết: Những nội dung luật giao Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn bao gồm: phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương: Dự án luật dự kiến phân quyền cho UBND cấp tỉnh thêm 10 thủ tục hành chính đối với cơ quan báo chí, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn. Về thủ tục hành chính trong dự thảo luật: dự kiến trong quá trình xây dựng nghị định, thông tư quy định chi tiết, sẽ cắt giảm 20 thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, dự thảo luật bổ sung quy định về vị trí của báo chí: "Báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là báo chí cách mạng...", nhằm khẳng định tính lịch sử, tính cách mạng của báo chí, hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại như tinh thần Đại hội XIII của Đảng đã đề ra.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về mô hình hoạt động, mở rộng không gian hoạt động của báo chí trên không gian mạng, cơ chế chính sách phát triển báo chí, thúc đẩy phát triển kinh tế báo chí trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu thông tin, tuyên truyền trong kỷ nguyên số. Đồng thời, luật bổ sung nguyên tắc phát triển báo chí gắn với trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ đạo đức nghề nghiệp, không chạy theo thương mại hóa, bảo đảm báo chí thực hiện sứ mệnh định hướng, dẫn dắt thông tin trong xã hội.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh, với những nội dung sửa đổi toàn diện nêu trên, Luật Báo chí (sửa đổi) khi được Quốc hội thông qua sẽ có tác động tích cực trên nhiều phương diện. Đối với Nhà nước, luật bảo đảm công cụ pháp lý đủ mạnh để quản trị rủi ro truyền thông, giữ vững an ninh tư tưởng và chủ quyền số quốc gia. Đối với đội ngũ người làm báo, luật góp phần nâng cao giá trị nghề nghiệp, bảo vệ quyền tác nghiệp hợp pháp, đồng thời loại bỏ những cá nhân lợi dụng báo chí để trục lợi.

Cần cấp đầy đủ kinh phí cho hoạt động báo chí

Chiều cùng ngày, tại phiên thảo luận tại tổ, đa số các đại biểu đều nhất trí cần thiết phải sửa Luật Báo chí nhằm góp phần vào việc xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại trong kỷ nguyên số.

Phát biểu thảo luận tại tổ, đại biểu Nguyễn Huy Thái (đoàn Cà Mau) cho rằng, các cơ quan báo chí cần được cấp đầy đủ kinh phí cho hoạt động báo chí vì làm báo là làm chính trị. Báo chí là tiếng nói của Đảng, diễn đàn của nhân dân. Nguồn thu từ các cơ quan báo chí để phục vụ nâng cao mức sống cho nhà báo, có thể nộp vào ngân sách theo tỉ lệ phù hợp. “Thời gian qua, một số cơ quan báo chí phải tự chủ một phần hoặc tự chủ 100% kinh phí nên rất tác động không thuận lợi trong việc thực hiện nhiệm vụ của báo chí” – đại biểu nêu.

Về vấn đề tạp chí đang gây phức tạp cho hoạt động báo chí hiện nay, đại biểu đề nghị, luật cần quy định rõ cơ quan, đơn vị nào được ra tạp chí; đồng thời đề nghị, nên quy định chỉ có cơ quan báo chí mới được ra tạp chí. Việc in tạp chí tràn lan hiện nay quá khó quản lý, phát sinh nhiều tiêu cực... hạn chế đến hoạt động báo chí nói chung.

Đại biểu cũng đề nghị, ngoài thi tuyển, xét tuyển, còn cho phép tiếp nhận viên chức, tạo điều kiện để cơ quan báo tuyển chọn người thực sự phù hợp, đó là những người có tâm, có tài, có năng khiếu, có điều kiện hoạt động báo chí… thông qua hợp đồng đặc thù đối với nhân tài và đề nghị công nhận lao động tại cơ quan báo chí là viên chức nhằm đảm bảo công bằng so với một số lĩnh vực khác (Giáo dục, Y tế…).

Cũng nói về quản lý tạp chí để chống tình trạng “báo hoá tạp chí”, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn Nghệ An) đánh giá, đây là vấn đề quan trọng và Chính phủ đã bước đầu nhận diện khá rõ, dự thảo luật đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm siết chặt quản lý hoạt động của tạp chí, như giới hạn việc thành lập cơ quan đại diện, quy định lại khái niệm “tạp chí”. “Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục làm rõ hơn hai tiêu chí cơ bản để phân biệt giữa hai loại hình này” – đại biểu nêu và cho rằng, ở nhiều quốc gia, tạp chí chỉ được xuất bản theo chu kỳ tối thiểu (ví dụ từ 7 ngày trở lên) để tránh tình trạng tạp chí hoạt động như báo, đăng tải tin tức thời sự hàng ngày. Quy định này rất đáng tham khảo nhằm bảo đảm ranh giới giữa hai loại hình.

Cần bổ sung quy định về chính sách bảo vệ an toàn cho nhà báo

Đại biểu Hoàng Thị Đôi (đoàn Sơn La) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, bổ sung nguyên tắc về "Báo chí đặt lợi ích quốc gia lên trên hết" tại Điều 4 của dự thảo. Nguyên tắc này sẽ góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và đấu tranh phản bác thông tin sai trái, xuyên tạc. Đồng thời, cần tách riêng quy định về thông tin đối ngoại để nâng cao trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc quảng bá hình ảnh đất nước trên trường quốc tế.

Cùng với đó, đại biểu Hoàng Thị Đôi cũng kiến nghị cần bổ sung quy định về chính sách bảo vệ an toàn cho nhà báo khi tác nghiệp đúng pháp luật. Quy định này không chỉ phù hợp với nguyên tắc bảo vệ quyền con người mà còn góp phần tạo môi trường làm việc an toàn và độc lập cho nhà báo. Đồng thời, cần quy định cụ thể về định mức kinh tế – kỹ thuật tại Điều 10 dự thảo luật nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc ký kết hợp đồng giữa cơ quan tổ chức với cơ quan báo chí. Điều này sẽ giúp tránh tình trạng áp dụng tùy tiện hoặc chồng chéo trong xác định chi phí và chất lượng sản phẩm báo chí.

Cũng góp ý về dự án Luật Báo chí (sửa đổi), đại biểu Trần Thị Thu Đông (đoàn Cà Mau) nêu quan điểm, việc quy định thời hạn 5 năm cho Thẻ nhà báo chưa thật sự tạo điều kiện cho người làm báo. Đề nghị cân nhắc quy định không thiời hạn đối với Thẻ nhà báo, đi kèm với cơ chế giám sát, đánh giá, đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên để đảm bảo chất lượng. Việc này vừa tôn vinh nghề nghiệp, vừa đảm bảo việc cập nhật kiến thức liên tục, đặc biệt là kỹ năng báo chí số.

Đại biểu cũng đề nghị, bổ sung trường hợp người có bằng cử nhân báo chí trở lên không cần qua lớp nghiệp vụ báo chí khi cấp thẻ lần đầu vì sinh viên tốt nghiệp đã được trang bị kiến thức nền tảng, việc bồi dưỡng nên tập trung vào những vấn đề chuyên sâu, đặc thù hoặc các kỹ năng công nghệ mới.