Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17/4 khẳng định, eo biển Hormuz đã được mở hoàn toàn cho các tàu thương mại, phù hợp với lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon vừa có hiệu lực. Đây được coi là tín hiệu tích cực đầu tiên nhằm khôi phục hoạt động vận tải hàng hải qua tuyến đường vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu thô toàn cầu mỗi ngày.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng xác nhận trên mạng xã hội rằng eo biển Hormuz “đã sẵn sàng cho hoạt động thương mại và lưu thông đầy đủ”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng và tàu thuyền Iran vẫn tiếp tục được duy trì cho đến khi hai bên đạt được một thỏa thuận toàn diện, bao gồm cả vấn đề hạt nhân.
Những tuyên bố từ hai phía, dù cùng hướng tới việc mở lại tuyến hàng hải, song vẫn tồn tại những điểm chưa đồng nhất. Một số nguồn tin từ truyền thông nhà nước Iran cho biết việc cho phép tàu thuyền qua lại có thể vẫn chịu sự kiểm soát nhất định của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), đặc biệt đối với tàu quân sự.
Phản ứng quốc tế: Lạc quan nhưng thận trọng
Ngay sau thông báo của Iran, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã lên tiếng hoan nghênh, song nhìn chung đều thể hiện thái độ thận trọng trước những diễn biến còn tiềm ẩn nhiều phức tạp.
Tại châu Âu, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đồng chủ trì một hội nghị tại Paris với sự tham gia của khoảng 40 quốc gia nhằm thảo luận về việc đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Hội nghị thống nhất rằng cộng đồng quốc tế cần đóng vai trò tích cực trong việc khôi phục và duy trì an ninh tại khu vực này khi điều kiện cho phép.
Phát biểu sau hội nghị, Tổng thống Macron nhấn mạnh yêu cầu “mở lại hoàn toàn, ngay lập tức và vô điều kiện” eo biển Hormuz, đồng thời phản đối mọi hình thức hạn chế hoặc cơ chế có thể dẫn tới tư nhân hóa tuyến đường chiến lược này. Ông cũng cho biết liên minh quốc tế có thể triển khai các hoạt động như chia sẻ thông tin tình báo, rà phá thủy lôi, hộ tống tàu và phối hợp với các quốc gia ven biển.
Về phía Anh, Thủ tướng Starmer cho rằng việc mở lại eo biển cần phải “bền vững và khả thi”, đồng thời khẳng định London và Paris sẵn sàng dẫn dắt một sứ mệnh đa quốc gia mang tính “phòng vệ và hòa bình” nhằm bảo vệ tự do hàng hải.
Tại Đức, Thủ tướng Friedrich Merz cho biết Berlin có thể đóng góp năng lực rà phá thủy lôi và tình báo, song nhấn mạnh cần có cơ sở pháp lý rõ ràng, chẳng hạn như nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Ông cũng bày tỏ mong muốn có sự tham gia của Mỹ trong sứ mệnh quốc tế này, dù phía Washington chưa đưa ra tín hiệu tích cực.
Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb đánh giá cao thông báo của Iran, song nhấn mạnh rằng các giải pháp lâu dài cần dựa trên ngoại giao và đối thoại.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres coi việc mở lại eo biển Hormuz là “một bước đi đúng hướng”, đồng thời kêu gọi các bên tiếp tục nỗ lực giảm căng thẳng và đảm bảo an ninh hàng hải.
Doanh nghiệp dè chừng, thị trường biến động mạnh
Mặc dù thông báo mở lại eo biển Hormuz được coi là tín hiệu tích cực, song các doanh nghiệp vận tải biển lớn vẫn giữ thái độ dè dặt. Ông Arsenio Dominguez, tổng thư ký của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết: “Chúng tôi hiện đang xác minh thông báo gần đây liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz, về việc tuân thủ quyền tự do hàng hải cho tất cả các tàu thương mại và việc đi lại an toàn”.
Hiệp hội Chủ tàu Na Uy cho rằng cần làm rõ nhiều yếu tố trước khi nối lại hoạt động, bao gồm nguy cơ thủy lôi, các điều kiện do Iran đặt ra và khả năng triển khai trên thực tế.
Tập đoàn vận tải biển Hapag-Lloyd của Đức cho biết đang tiến hành đánh giá tình hình, song hiện vẫn chưa nối lại các chuyến đi qua eo biển. Tương tự, hãng vận tải Maersk của Đan Mạch nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là an toàn của thuyền viên và hàng hóa, đồng thời cho biết mọi quyết định sẽ dựa trên đánh giá rủi ro và diễn biến an ninh mới nhất.
Một trong những tác động rõ rệt nhất của thông báo từ Iran là sự biến động mạnh trên thị trường dầu mỏ toàn cầu. Ngay sau khi thông tin eo biển Hormuz được mở lại, giá dầu đã giảm sâu, đảo chiều so với xu hướng tăng trước đó do lo ngại gián đoạn nguồn cung. Giá dầu Brent thời điểm chiều 18/4 ở mức hơn 90 USD/thùng, thấp hơn nhiều so với mức 110 USD/thùng cách đây 10 ngày.
Giám đốc nghiên cứu của công ty XTB, bà Kathleen Brooks, nhận định đây là “diễn biến quan trọng nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực”, mang lại hy vọng về việc chấm dứt xung đột và khôi phục chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Trước đó, việc hạn chế tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz đã khiến giá nhiên liệu tăng vọt trên phạm vi toàn cầu, làm gia tăng áp lực lạm phát và ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế tại nhiều quốc gia. Do đó, việc khôi phục lưu thông qua tuyến đường này được kỳ vọng sẽ góp phần ổn định thị trường năng lượng trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng biến động giá dầu có thể tiếp tục diễn ra do những bất định liên quan tới tình hình an ninh và tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran. Những tín hiệu trái chiều từ hai phía, cùng với việc lệnh phong tỏa của Mỹ vẫn được duy trì, cho thấy rủi ro địa chính trị chưa hoàn toàn được loại bỏ.
Bên cạnh đó, thị trường đang nín thở theo dõi liệu lệnh ngừng bắn 10 ngày tại Lebanon có được duy trì và liệu một thỏa thuận lớn giữa Washington và Tehran – điều mà Tổng thống Trump khẳng định là “đã gần kề”, có thực sự trở thành hiện thực hay không?
Iran mở cửa eo biển Hormuz 
Hơn 10.000 lính Mỹ vây kín eo biển Hormuz 
Tổng thống Trump lệnh hải quân Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz 
