In lậu hoành hành, photocopy màu khó kiểm soát
Theo Bộ Thông tin và Truyền thông cho thấy, hiện tại, trên cả nước có khoảng 1.500 cơ sở in công nghiệp với quy mô là doanh nghiệp vừa và nhỏ (gấp gần 10 lần thời điểm Luật Xuất bản năm 2004 được áp dụng). Gần đây, công nghệ in cũng được chuyển đổi từ công nghệ in typo lạc hậu sang công nghệ in offset hiện đại, với khoảng 2.000 chiếc được nhập vào Việt Nam.
Các thiết bị in kỹ thuật số, máy in đa chức năng (copy, scan, in), máy photocopy thường và siêu tốc, máy photocopy màu được nhập khẩu với số lượng lớn, sử dụng để sản xuất, kinh doanh tương tự như một cơ sở in. Việc in, nhân bản thực hiện bằng nhiều công nghệ hiện đại nhưng việc quản lý các thiết bị này không có chế định, trừ máy photocopy màu.
Tổng hợp báo cáo của các Sở Thông tin và Truyền thông, cơ quan Công an trên cả nước gửi về cho thấy, hiện đã có hơn 10.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh in, nhân bản với các công nghệ thiết bị này. Do sự phát triển quá nhanh về số lượng cơ sở in, công nghệ in với thiết bị đa dạng, hiện đại cũng như các loại hình tham gia hoạt động in, nhân bản và việc bãi bỏ nhiều quy định, thủ tục hành chính, cơ chế kiểm soát nên công tác quản lý nhà nước đang gặp rất nhiều khó khăn.
Tình trạng in trái pháp luật diễn ra hàng ngày, gây bất ổn trong hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành xuất bản, in, phát hành sách Việt Nam và nhiều ngành có liên quan đến sản phẩm in. Đặc biệt, các loại giấy tờ sử dụng vào mục đích quản lý nhà nước của các cấp, các ngành trên mọi lĩnh vực bị làm giả. Thị trường hoạt động in đang ngày càng khó kiểm soát.
Đại diện Sở Thông tin và Truyền thông, ông Võ Văn Long chia sẻ: Hiện nay, sản lượng in của TP HCM lớn nhất cả nước, chiếm khoảng 60% đến 65%. Thống kê có khoảng 1.600 cơ sở in, tính đến 30/6/2012 có 250 cơ sở in được cấp giấy phép, số lượng thành viên tham gia Hiệp hội In còn thấp hơn (147 thành viên). Việc lập danh sách đầy đủ cơ sở in rất khó.
Ngay với các cơ sở in đã cấp phép, việc yêu cầu báo cáo hoạt động cũng không được thực hiện đầy đủ. Năm nào sở cũng gửi văn bản yêu cầu báo cáo nhưng nếu cơ sở in không báo cáo cũng... không sao vì thực tế không có chế tài nào buộc cơ sở phải báo cáo hoạt động hàng năm.
Tại Hà Nội, ngoài 400 cơ sở in công nghiệp, 154 cơ sở in báo chí, toàn bộ các cơ sở in bao bì, nhãn mác, quảng cáo... theo quy định không phải cấp giấy phép nên để quản lý được, sở buộc phải dựa vào Phòng Cảnh sát quản lý trật tự và xã hội.
Lực lượng yếu, muốn mạnh phải phối hợp chặt chẽ Trung ương – địa phương – cơ sở
Theo Cục Xuất bản, hiện nay, tại các phòng chuyên môn, nghiệp vụ ở Trung ương và địa phương trên cả nước chỉ có khoảng 100 người, Thanh tra các sở TT&TT chỉ có 200 người có nhiệm vụ thanh tra cả 5 lĩnh vực của ngành TT&TT, trong đó, lĩnh vực in chỉ là một phần công việc. Lực lượng mỏng là một lẽ, ngay trình độ, nhận thức, hiểu biết của lực lượng này cũng có “vấn đề”, dẫn đến cùng một chế định pháp luật nhưng mỗi nơi hiểu một khác, giải quyết thủ tục hành chính còn sai.
Báo cáo, thống kê của 63 sở TT&TT cho thấy có 39 sở cấp phép hoạt động in sai quy định nhưng Cục Xuất bản cũng chưa phát hiện kịp thời. Các cơ sở in do Trung ương quản lý chưa được thanh tra, kiểm tra hết, thậm chí có cơ sở in sự nghiệp có thu, tham gia in kinh doanh, cơ sở in nội bộ hoạt động cả chục năm nhưng chưa một lần thanh tra, kiểm tra...
Hàng loạt các tồn tại, bất cập khác cũng được cho là rất cấp thiết phải nghiên cứu, khắc phục: tiêu chí về quy hoạch xuất bản chưa được xác định cụ thể qua Luật Xuất bản 2004, Nghị định và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.
Thứ trưởng Bộ TT&TT Đỗ Quý Doãn chia sẻ rằng, với lợi nhuận bất chính cao, in trái phép sẽ còn hoành hành. Để khắc phục các vấn đề bất cập, Bộ TT&TT đang xây dựng nhiều văn bản hướng dẫn, thực hiện với một số quy định mới, tích cực chuẩn bị sửa đổi Nghị định 105/2007 để trình Chính phủ trong thời gian sớm nhất.
Về phía các sở TT&TT, mặc dù lực lượng thanh tra mỏng nhưng cũng phải xác định, dù có tăng cường lực lượng nhiều hơn thì cũng khó xoay chuyển được tình hình trong thời điểm hiện tại. Cách phát huy tốt nhất là phối hợp với các cơ sở địa phương, các xã, phường, tổ dân phố, nắm bắt địa bàn, thanh, kiểm tra cho “trúng”, “đánh động” các đối tượng vi phạm, đồng thời tham mưu cho UBND có cách xử lý hiệu quả nhất...
