"Quân đội vô hình" ở Iraq và Afghanistan

• Iraq: Sau khủng bố là cuộc chiến chống ma túy
• Iraq quyết tâm chấm dứt sự hiện diện của quân đội Mỹ
• Iran tuyên bố giật mình về vai trò của Mỹ với Iraq

Năm 2016, cứ 4 nhân viên vũ trang Mỹ ở Iraq và Afghanistan thì có 1 người là của nhà thầu tư nhân, theo trang Defense One. Điều này có nghĩa là cuộc chiến đã được thuê ngoài, nhưng các học giả, giới truyền thông và công chúng nói chung hầu như không biết gì về nó.

Bởi vì các nhà thầu hoạt động trong bóng tối, không có sự giám sát công khai hiệu quả, họ cho phép các nhà hoạch định chính sách "có bánh để ăn" - bằng cách ngoài mặt thì nói rút quân, nhưng thực tế lại vẫn giữ các lực lượng ủy quyền ở lại "sân khấu". 

Các nhà thầu thực sự thực hiện chính sách của Mỹ là ai? Họ có được trang bị để thành công trong nhiệm vụ quan trọng này? Những rủi ro nào phía Mỹ yêu cầu họ phải chấp nhận?

Sự thật đơn giản là có rất ít dữ liệu đáng tin cậy về ngành công nghiệp này. Không có dữ liệu này, các học giả không thể hỏi ngay cả những câu hỏi cơ bản nhất như liệu việc sử dụng nhà thầu có tốt hơn các phương án thay thế khác, cụ thể là quân đội hoặc lực lượng địa phương - hay liệu nó có hiệu quả trong thực tiễn hay không.

Các nhà nghiên cứu nghiên cứu về tư nhân hóa an ninh đến từ Mỹ và Đan Mạch đã công bố một nghiên cứu ngày 5-12-2018 trên Armed Forces & Society (Lực lượng Vũ trang & Xã hội), lần đầu tiên phơi bày một số khía cạnh của lực lượng quân sự "vô hình" này.

Khoảng trống trong dữ liệu

Rất khó để có được dữ liệu về các nhà thầu quân sự tư nhân, chủ yếu do các bí mật kinh doanh độc quyền. Mặc dù thực tế là các công ty đó đóng vai trò là ủy quyền của nhà nước, họ không có nghĩa vụ pháp lý để chia sẻ thông tin với công chúng về hành động, tổ chức hoặc lực lượng lao động của họ.

Hai nhà thầu an ninh tư nhân của Mỹ điều tra khu vực nơi xe buýt bọc thép của quân đội bị hư hại do bom trên đường cao tốc gần sân bay quốc tế Baghdad ở Baghdad, Iraq năm 2004. (Ảnh: AP)

Với tranh cãi về mức độ tập trung của các nhà thầu quân sự tư nhân trong các cuộc tranh luận chính sách đối ngoại của Mỹ gần đây, người Mỹ có thể cho rằng các nhà hoạch định chính sách của họ đang làm việc dựa trên sự hiểu biết chi tiết về lực lượng lao động của các nhà thầu. Rốt cuộc, vấn đề là cân nhắc các chuẩn mực đạo đức của các nhà thầu đối với các thành viên dịch vụ mặc đồng phục, về những người mà công chúng có thông tin tuyệt vời.

Không hề có một tài khoản chi tiết về các hoạt động, lực lượng lao động, hành vi sai trái hoặc hợp đồng của ngành công nghiệp quân sự tư nhân. Nhận thấy khoảng trống này, năm 2008, Quốc hội Mỹ đã chỉ thị cho Bộ Quốc phòng bắt đầu thu thập dữ liệu về nhân viên an ninh tư nhân.

Tuy nhiên, dữ liệu này khá hạn chế, vì các nhà thầu an ninh chỉ chiếm 10-20% các nhà thầu Bộ Quốc phòng Mỹ ở Afghanistan và Iraq. Phần còn lại cung cấp các chức năng thiết yếu cho nhiệm vụ, như kỹ thuật, truyền thông và vận chuyển và nhiều thứ khác. Những vai trò đó diễn ra trong các khu vực xung đột và đặt những nhà thầu đó ở mức độ rủi ro tương tự như những người lính.

Vì không thể nói bất cứ điều gì trực tiếp về tổng số nhân viên của các nhà thầu Mỹ và Anh đã phục vụ ở Iraq, nhóm nghiên cứu đã tìm ra một nơi mà hồ sơ tồn tại - cụ thể là những người chết và có cái chết được ghi lại trong cáo phó. Họ là những nhân viên đã chết trong các cuộc chiến tranh. 

Hồ sơ này không phải là một mẫu đại diện, vì một số nghề nghiệp và một số vị trí có nguy cơ tử vong trong chiến đấu cao hơn những người khác, nhưng trong một môi trường không có bất kỳ thông tin đáng tin cậy nào, hồ sơ về những người chết cũng có thể cung cấp một cái nhìn thoáng qua về lực lượng lao động ngành công nghiệp này.

Nghề nghiệp thứ hai

Nhóm nghiên cứu đã thu thập dữ liệu nguồn mở từ iCasualies, một trang web thu thập dữ liệu cơ bản về thương vong của binh sĩ và nhà thầu. Sử dụng dữ liệu này, các nhà nghiên cứu đã thu thập thông tin nhân khẩu học từ cáo phó và tin tức, về 238 người đã thiệt mạng ở Iraq từ năm 2006 đến 2016. Theo đó, chủ yếu là những người đàn ông da trắng ở độ tuổi 40, họ chọn hợp đồng là một nghề nghiệp thứ hai. Hầu hết họ là cựu chiến binh có kinh nghiệm quân sự quan trọng.

Trong số những người trước đây được triển khai làm thành viên dịch vụ, nhiều người là cựu sĩ quan và khoảng một nửa trong số họ là cựu chiến binh Lực lượng đặc nhiệm. Họ nhiều khả năng có bằng đại học hơn so với các đối tác nghĩa vụ, nhưng ít cơ hội học hơn so với các cựu chiến binh. Họ đến từ các khu vực của Mỹ hoặc Vương quốc Anh nơi tỷ lệ thất nghiệp cao hơn và ít cơ hội việc làm hơn - không phải là khu vực có truyền thống mạnh nhất cho nghĩa vụ quân sự.

Làm thế nào là một nhà thầu đi sang Iraq? Theo nghiên cứu dựa trên các nhân viên nhà thầu đã chết, hầu hết các nhiệm vụ của họ đều ngắn, từ một tuần đến một tháng. Nhiều người coi nó như một công việc tạm thời, tham gia một vài tour du lịch. Hầu hết những người được nghiên cứu làm việc trong ngành an ninh, một công việc đặc biệt nguy hiểm. Thật vậy, các nhà thầu này có nhiều khả năng bị giết bởi hành động của kẻ thù hơn các quân nhân Mỹ mà họ làm việc cùng.

Tất nhiên, tất cả các thành viên trong mẫu nghiên cứu đều đã chết. Các nhà thầu phải đối mặt với nguy hiểm chết người ở những nơi khác nhau so với các thành viên dịch vụ. Nhiều người trong số họ đã chết ở Baghdad hoặc trên đường, hơn là tại nơi làm việc hoặc trên một căn cứ. Điều này cho thấy các nhà thầu thường thiếu một chiếc ô bảo vệ hỗ trợ từ các đơn vị khác. Nếu gặp phải các mối đe dọa bất ngờ, sự hỗ trợ của họ ít được tổ chức và hiệu quả. 

Họ cũng thường xuyên được giao nhiệm vụ với các loại nhiệm vụ khác nhau: công việc chiến đấu ít hơn và công việc hậu cần, bảo trì hoặc bảo mật nhiều hơn. Các loại nhiệm vụ này - ví dụ, lái các xe tải cung cấp đến và đi từ một căn cứ - ít được bảo vệ hơn và có các thói quen có thể được phát hiện bởi quân nổi dậy.