Phát triển chế định về quyền con người

Đại biểu Bùi Văn Xuyền (Thái Bình): Không tách bạch quyền con người và quyền công dân

Tại Chương II quy định quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Đây là chế định mới được đưa vào dự thảo thể hiện tính nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về tôn trọng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, trong đó đồng thời thể hiện cam kết quốc tế của nước ta về vấn đề này. Tôi thống nhất với cách diễn đạt trong dự thảo và không thể tách bạch tuyệt đối giữa quyền con người và quyền công dân, tuy chủ thể hai quyền khác nhau nhưng về bản chất hai quyền cũng như nhau. Tuy nhiên, tôi đề nghị sắp xếp các chương điều cho hợp lý để dễ hiểu và nhận thức về quyền con người và quyền công dân trong dự thảo.

Một số vấn đề nội dung cụ thể tại Điều 6 của dự thảo, tôi đề nghị sửa lại là: nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng các hình thức dân chủ trực tiếp và thông qua các cơ quan đại biểu, các tổ chức, các cơ quan khác của Nhà nước. Ghi như vậy đảm bảo đầy đủ và toàn diện hơn, người dân thực hiện quyền lực thông qua các tổ chức chính trị xã hội và tổ chức xã hội của mình nữa.

Đại biểu Phạm Đức Châu (Quảng Trị): Nên thống nhất là quyền công dân

Trong Chương II về quyền con người, Nhà nước chỉ nên tuyên bố quan điểm của mình đối với quyền con người bằng một điều chung nhất. Không nên quy định lẫn lộn vừa quyền con người vừa quyền công dân trong cùng một điều luật, đồng thời gọi tất cả các quyền trong dự thảo hiện nay là quyền công dân vì 4 lý do sau: Lý do thứ nhất, vì hai loại quyền này có chế độ pháp lý khác nhau. Lý do thứ hai, không thể quy định hết các quyền con người trong Hiến pháp. Lý do thứ ba, các quyền con người quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội tất cả được quy định bằng quyền công dân. Lý do thứ tư, tất cả các quyền được ghi nhận trong dự thảo đều rất cần được ghi nhận vào bảo đảm thực hiện, tức nó đã là quyền cơ bản của công dân.

Kết hợp với chỉnh sửa về kỹ thuật, tôi xin đề nghị diễn đạt lại Điều 15 mở đầu Chương II trên cơ sở ghép Điều 16 và Điều 20 vào Điều 15 thành một điều mang nội dung tuyên bố quan điểm chung của Nhà nước ta về quyền con người và quyền công dân tại những nội dung lớn như sau: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quyền con người được Nhà nước và xã hội thừa nhận, tôn trọng vào bảo vệ, mọi người được tự do thực hiện mọi quyền của mình đều không bị cấm hay bị hạn chế theo quy định của pháp luật. Nhà nước ghi nhận và bảo đảm thực hiện quyền công dân theo Hiến pháp và pháp luật. Quyền công dân không rời nghĩa vụ công dân. Không ai được lợi dụng quyền con người, quyền công dân để xâm phạm đến lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp khác của người khác”.

Đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội): Quyền bỏ phiếu bầu cơ quan chính quyền

Tôi tán thành với dự thảo Hiến pháp lần này khẳng định rõ ràng về quyền con người cũng như bổ sung một số vấn đề về quyền công dân. Trong thực tế từ khi lập nước đến nay, dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước ta đã quan tâm và thực hiện nhiều nội dung thuộc lĩnh vực quyền con người và quyền công dân. Đó là quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do, dân chủ, quyền được lao động, học tập, cống hiến và mưu cầu hạnh phúc. Trong suốt 66 năm qua kể từ khi bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 dù trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn kể cả khi có chiến tranh hay hòa bình, các quyền con người, quyền công dân luôn có sự đan xen được quy định trong hệ thống pháp luật đã và đang ngày càng được hoàn thiện.

Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, không ngừng dân chủ hóa đời sống xã hội, Hiến pháp của Nhà nước ta cũng cần khẳng định rõ những quyền đã được quy định và sẽ được thực hiện trong thực tế, đó là quyền được tham gia trưng cầu ý dân và quyền được bỏ phiếu bầu trực tiếp Chủ tịch nước và các cơ quan của chính quyền địa phương. Nếu người dân có được các quyền này thì phù hợp với Điều 76 và Điều 80 trong dự thảo Hiến pháp và cũng là một bước tiến trên con đường phát huy dân chủ trực tiếp bầu những người thay mặt mình lãnh đạo và quản lý từ Trung ương đến địa phương.

Đại biểu La Ngọc Thoáng (Cao Bằng): Quyền con người trong thực tế mang tính quyết định

Ngay tại lời nói đầu Hiến pháp năm 1946 do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì soạn thảo đã khẳng định: Việc Quốc hội dự thảo Hiến pháp là được quốc dân giao quyền, việc sửa đổi Hiến pháp do 2/3 Nghị viện yêu cầu nhưng việc thay đổi đã được Nghị viện phê chuẩn thì phải đưa ra toàn dân phúc quyết. Toàn bộ những lời văn trên đã thể hiện tư tưởng Hiến pháp năm 1946 là toàn dân định ra Hiến pháp, Nhà nước không ban hành Hiến pháp cho dân. Căn cứ vào quan điểm kế thừa hợp lý khi sửa đổi Hiến pháp của Ủy ban dự thảo Hiến pháp thì việc tán thành phương án 2 dự thảo Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất  2/3 tổng số đại biểu Quốc hội tán thành phải được trưng cầu ý dân. Đó chính là đảm bảo tính kế thừa, đảm bảo chủ quyền của nhân dân trong việc xây dựng Hiến pháp.

Tuy nhiên, điều quan trọng là việc thể hiện quyền lực của nhân dân dù tốt đến đâu, nhưng việc thực hiện bảo vệ quyền đó như thế nào trên thực tế luôn mang tính quyết định. Qua công tác kiểm tra văn bản của Bộ Tư pháp, nhiều văn bản của các bộ, ngành, các cấp ở địa phương ban hành đã có nhiều vi phạm đến quyền cơ bản của nhân dân như cấm đăng ký xe máy thứ hai, hạn chế nhập cư vào một số thành phố và nhiều văn bản quy phạm pháp luật không phù hợp với thực tiễn lòng dân. Nhân dân đã nhiều lần kiến nghị, phản ánh nhưng việc bãi bỏ các quy định là rất khó do quy trình bãi bỏ.