Phát huy vai trò của khối giải quyết tranh chấp biên giới giữa Campuchia - Thái Lan

Đoàn Việt Nam tham dự hội nghị do Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng dẫn đầu đã lên đường tới Indonesia từ hôm 6/5. Với tinh thần chủ động, tích cực và có trách nhiệm, mục tiêu chung của đoàn Việt Nam là tiếp tục phát huy thành quả Năm Chủ tịch ASEAN 2010, góp phần tích cực thúc đẩy đoàn kết và liên kết ASEAN, đẩy mạnh hơn nữa hợp tác giữa ASEAN với các đối tác, giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN, qua đó phát huy vai trò và vị thế của Việt Nam.

Hiện thực hóa ý tưởng Cộng đồng ASEAN

Phát biểu khai mạc hội nghị, Tổng thống nước chủ nhà Susilo Bambang Yudhoyono khẳng định: "Trong bối cảnh các quốc gia đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới xuyên quốc gia, không chỉ là những vấn đề riêng của mỗi nước đòi hỏi phải có sự hợp tác toàn diện nội khối và đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm đưa ra các giải pháp toàn diện ứng phó và xử lý hiệu quả các xung đột và thách thức liên quan đến an ninh truyền thống và phi truyền thống, bất ổn kinh tế toàn cầu, an ninh năng lượng, lương thực, biến đổi khí hậu, tội phạm, khủng bố…".

Ông Susilo Bambang Yudhoyono đã kêu gọi tất cả các nước thành viên nỗ lực đảm bảo hiện thực hóa ý tưởng về Cộng đồng ASEAN trong cộng đồng các quốc gia toàn cầu. Vì vậy, với vai trò Chủ tịch ASEAN 2011, Indonesia sẽ tập trung vào 3 điểm chính, đó là đảm bảo tiến độ triển khai Lộ trình xây dựng cộng đồng ASEAN vào năm 2015; duy trì trật tự và điều kiện thuận lợi trong khu vực, vừa thực hiện các mục tiêu phát triển, vừa duy trì vai trò trung tâm của ASEAN… cũng như thảo luận về nhu cầu cấp bách đối với tầm nhìn ASEAN sau năm 2015.

Theo kế hoạch, trong hai ngày họp, các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ tập trung thảo luận về hội nhập ASEAN, phục hồi kinh tế, vai trò của ASEAN trong các vấn đề quốc tế, cùng nhiều chủ đề khác. Dự kiến, lãnh đạo các nước ASEAN sẽ thông qua Tuyên bố Ý tưởng để tiến tới ra Tuyên bố chung về Cộng đồng ASEAN trong cộng đồng các quốc gia toàn cầu tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 19.

Từ những khuyến cáo của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) trong hội nghị thường niên lần thứ 44 vừa kết thúc tốt đẹp tại Hà Nội, Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono cũng kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN phải chú trọng hơn trong việc giải quyết vấn đề tăng giá lương thực thực phẩm và nhiên liệu cùng tình trạng lạm phát leo thang bởi nếu không có biện pháp giải quyết kịp thời, sẽ có thêm nhiều người dân bị đẩy vào tình cảnh đói nghèo.

Theo quan điểm của người đứng đầu nước chủ nhà, 10 nước thành viên ASEAN trong đó có nước sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn như Brunei, có nước đạt công nghệ cao như Singapore, một loạt nước đứng đầu thế giới trong xuất khẩu gạo gồm Thái Lan, Việt Nam… là một cơ hội lớn cho khu vực trong việc điều tiết giá lương thực và nhiên liệu, trợ giúp các quốc gia láng giềng vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay của nền kinh tế thế giới.

Vai trò trong giải quyết tranh chấp

Riêng sự kiện tranh chấp biên giới giữa Campuchia - Thái Lan trong suốt thời gian qua, Indonesia đã cảnh báo rằng, việc ngăn cản các quan sát viên nước này tới giám sát hoạt động ở khu vực tranh chấp gần đền Preah Vihear 900 tuổi có thể sẽ khiến tình hình trở nên phức tạp hơn.

Trong cuộc gặp với người đồng cấp Thái Lan Kasit Piromya và Bộ trưởng Ngoại giao Campuchia Hor Namhong bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN 18, Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa một lần nữa đã đề nghị hai quốc gia này bày tỏ thiện chí hơn nữa trong việc giải quyết xung đột. Hiện tại, chính quyền Phnom Penh và Bangkok đều đã nhận được đề xuất của Chủ tịch luân phiên ASEAN về việc cho phép sự có mặt 30 quan sát viên người Indonesia tại 3 địa điểm ở Campuchia và 4 địa điểm trên đất Thái Lan trong khu vực ngoài bán kính vùng tranh chấp là 4,6km².

Theo Ngoại trưởng Natalegawa, chiều 6/5, Thái Lan đã đồng ý với việc triển khai hoạt động của quan sát viên mà không cần phải có thêm cuộc đàm phán nào về vấn đề này. Những gì cần làm hiện nay là tiêu chuẩn hóa thỏa thuận giữa Campuchia và Thái Lan. Tuy nhiên, ngay sau đó, chính quyền Bangkok đã ra yêu cầu rằng, các quan sát viên chỉ có thể xuất hiện sau khi quân đội Campuchia rút khỏi khu vực tranh chấp gần đến Preah Vihear. Bộ trưởng Ngoại giao Campuchia Hor Namhong lập tức bác bỏ yêu cầu này và nói: "Chúng tôi không thể rút quân khỏi lãnh thổ của chúng tôi, điều đó là rất rõ ràng. Thái Lan có sẵn sàng chấp nhận sự có mặt của các quan sát viên hay không mới là vấn đề thật sự".

Nhiều nhà phân tích đã bày tỏ lo ngại, vấn đề Campuchia-Thái Lan có thể sẽ khiến chương trình họp của hội nghị lần này bị thay đổi. Và nếu không giải quyết được nhanh sự mâu thuẫn láng giềng đã xuất hiện, tồn tại và ngày càng gia tăng này, khu vực ASEAN sẽ khó có thể đạt được mục tiêu về một cộng đồng ASEAN đoàn kết và thịnh vượng. Cho đến nay, Campuchia vẫn rất muốn ASEAN đứng ra hòa giải tranh chấp với Thái Lan.

Thủ tướng Campuchia Hun Sen thậm chí còn kêu gọi ASEAN thể hiện vai trò của mình thông qua một lệnh ngừng bắn ngay lập tức. Nhưng Thái Lan, vì không muốn phải đối mặt với áp lực quốc tế, lại chỉ kêu gọi giải quyết vấn đề này trong khuôn khổ song phương. Hãng Reuters dẫn lời Bộ trưởng Thông tin liên lạc Indonesia Tifatul Sembiring cho biết, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 18 đang thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận thế giới. Liên hợp quốc (LHQ), Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu khác đều hy vọng, mọi hiểu lầm sẽ được xóa bỏ và ASEAN sẽ chứng tỏ được vai trò cầu nối hòa bình của mình trong vấn đề này.

Trong khi đó, các tổ chức dân sự tham gia Diễn đàn nhân dân ASEAN đã kêu gọi ASEAN thể hiện vai trò của mình bằng một lệnh ngừng bắn ngay lập tức. Chủ tịch Hiệp hội phát triển và nhân quyền Campuchia Thun Saray nói: "Các cuộc đối thoại song phương đã không đem lại hiệu quả nên vấn đề quan trọng hiện nay đối với các lãnh đạo ASEAN là thể hiện vai trò dẫn đầu trong việc kết thúc cuộc xung đột này". Được biết, kể từ khi xảy ra những xung đột mới giữa Campuchia-Thái Lan hôm 22-4 đến nay, ít nhất 20 người đã thiệt mạng và hàng ngàn người dân ở hai nước đã phải sơ tán khẩn cấp để tránh "tên bay đạn lạc".

Và triển vọng về đồng tiền chung của khu vực

Ngoài những vấn đề nóng nói trên, các đại biểu tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần này còn mang tham vọng về việc xây dựng một đồng tiền chung cho khu vực giống như đồng Euro của Liên minh châu Âu (EU). Nhiều nhà kinh tế nhận định, đồng tiền chung có thể sẽ là giải pháp thích hợp cho ASEAN trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Nhà kinh tế học Nugroho thuộc Đại học Diponegoro nhận định, ASEAN đang đóng vai trò địa lý và kinh tế khá quan trọng trong khu vực châu Á nói riêng và trên thế giới nói chung. Việc xây dựng đồng tiền chung sẽ giúp giảm thiểu áp lực đối với các nền kinh tế đang phát triển của ASEAN trong bối cảnh đồng USD bị suy yếu và có khả năng bị thay thế. Nếu có đồng tiền chung, vị thế của ASEAN trên các diễn đàn quốc tế ngày càng được tăng cao.

Tuy nhiên, ông Nugroho cũng khuyến cáo rằng, đây không phải là việc làm một sớm một chiều mà nó cần thời gian dài: "EU mất 60 năm để có thể có được đồng Euro. Vì vậy tôi nghĩ, các nước ASEAN cần phải thảo luận biện pháp và những bước đi cụ thể ngay từ bây giờ". Quan điểm của vị giáo sư này là nếu không triển khai kịp thời, ASEAN sẽ bị tụt hậu và đối thủ cạnh tranh khá mạnh của khối này tại châu Á hiện nay là Trung Quốc và Ấn Độ.